دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٠٩ - اولیا آتا
اولیا آتا
نویسنده (ها) :
عنایت الله رضا
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٠ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اولیاآتا، شهری در تركستان در منطقۀ سیر دریا. این نام از آرامگاه قراخان قدیس در آن شهر گرفته شده، و در تركی به معنای پدر مقدس است. اولیاآتا در ١٩٣٦م/ ١٣١٥ش به نام یكی از شاعران، قزاق جمبول نامیده شد كه مركز استانی به همین نام در جمهوری قزاقستان است («دایرةالمعارف ... »، I/ ٥٣٥).
در محدودۀ اولیاآتا شهر باستانی طراز (ه م) وجود داشته است. به گفتۀ بارتولد، در سدۀ ٥ ق/ ١١ م مردم این ناحیه به زبانهای تركی و سغدی سخن میگفتند(II(٢)/ ٤٧٦, ٥٠٧). وی محل اولیاآتا را در فاصلۀ یانی (طلاس) تا سوران نوشته، و بر آن است كه قلعۀ قاچار باشی در محل اولیاآتا قرار داشته است (II(٢)/ ٩٣, ٢٨٢). در ١٢٢٥ق/ ١٨١٠م واحدهای نظامی روسی مقیم تاشكند، محدودۀ وسیعی تا اولیاآتا را غارت كردند (همو، II(٢)/ ٣٣٤). در بهار ١٢٨٠/ ١٨٦٤م دوهنگ یكی از جانب سیبری و آلاتائو و دیگری از جانب سیر دریا عازم تركستان شدند. هنگ نخست در ذیحجۀ ١٢٨٠ ق/ ژوئن ١٨٦٤ شهر اولیاآتا را تصرف كرد («تاریخ ... »، I/ ٧٧, ٧٨). این شهر پس از تصرف آن توسط نیروهای روسیه شهرت یافت. از ١٣١٤ ق/ ١٨٩٦ م باستان ـ شناسان در این منطقه به كاوش پرداختند (بارتولد، III/ ٣٤٠). در ١٩٣٦ م و پس از آن حفاریهایی در منطقۀ شهرباستانی طراز، از سوی هیأت باستانشناسان روس صورت گرفت. در این منطقه سنگهایی از گورهای تركان به دست آمده كه بر آنها نام و مشخصات مردۀ مدفون منعكس است. آرامگاهی در شهر اولیاآتا با نام «كوچوك اولیا» (قدیس كوچك) وجود دارد كه كتیبۀ آن متعلق به ٦٦٠ ق/ ١٢٦٢ م است. این آرامگاه به الغ ـ بیلگه اقبال خان تعلق دارد (بارتولد، III/ ٣٤٠). آرامگاه باباجا ـ حاتم (سدۀ ٥ ق/ ١١م) و عایشه بی بی (سدۀ ٦ ق/ ١٢ م) در جوار این شهر قرار دارد («دایرةالمعارف»، همانجا).
مآخذ
Barthold, W.W., Sochineniya, Moscow, ١٩٦٤-١٩٦٥;
Istoriya Uzbekskoı SSR, Tashkent, ١٩٥٦;
Kratkaya geograficheskaya entsiklopediya, Moscow, ١٩٦٠.
عنایت الله رضا