بُرْجُ الْبَراجِنه، شهری ساحلی در ٧ کیلومتری جنوب شرقی بیروت، واقع در استان جبل لبنان. جزء اول نام این شهر (برج) از واژه‌ای یونانی به معنای مکانی مرتفع برای دیدبانی گرفته شده، و جزء دوم آن (براجنه) نام قومی عرب است که در اواسط سدۀ ٩ق/١٥م به این منطقه مهاجرت کردند. این منطقه به علت وقوع جنگهای دریایی خالی از سکنه بود، اما پس از مهاجرت این قوم، روستایی با نام «البرج» در آنجا به وجود آمد که ساکنان آن به کشاورزی اشتغال داشتند (مرهج، ٢/١٨٧؛ فریحه، ٣٢). صالح بن یحییٰ در سدۀ ٩ق در کتاب خود از آنجا با نام قریة البرج یاد کرده است (ص ١٧٤).
در اوایل سدۀ ١٢ق/١٨م به دنبال اجرای اصلاحات ارضی از سوی دولت عثمانی، شیعیان و مسیحیان برای زراعت و دام‌پروری به این منطقه که زمینهای آن از سوی امیران شهابی به آنان واگذار می‌شد، مهاجرت کردند (مرهج، ٢/١٨٧-١٨٨؛ شهابی، ١/٨١؛ داوود، بش‌ ؛ توما، II/٦٥٤-٦٥٥). آبیاری زمینهای کشاورزی در برج‌البراجنه اغلب از طریق حفر چاه صورت می‌گیرد (لبنان، ٢/٤٧٥).
در ١٢٩٩ش/١٩٢٠م پس از الحاق جبل عامل و بقاع به لبنان، موج مهاجرت شیعیان از این دو منطقه به دیگر نقاط لبنان رو به فزونی نهاد. آنان در شمال و جنوب لبنان، از جمله در برج‌البراجنه ساکن شدند؛ چنانکه امروزه در حدود ٩٠٪ از ساکنان برج‌البراجنه را شیعیان تشکیل می‌دهند. در ١٣٧٩ش/٢٠٠٠م جمعیت آن حدود ٣٥٠ هزار تن بوده است (جانسن، ١٧٠؛ هانف، ٥٥٠؛ داوود، بش‌(. کارخانه‌های متعددی در نزدیکی برج‌البراجنه وجود دارد و انجمنهای فرهنگی ـ اجتماعی، پزشکی ـ درمانی و خیریه در اینجا به فعالیت می‌پردازند (مرهج، ٢/١٨٨-١٨٩).
پس از جنگ ١٣٢٧ش/١٩٤٨م (اعراب و اسرائیل) و در پی احداث اردوگاهی از سوی صلیب سرخ جهانی برای اسکان آوارگان فلسطینی که از عکا به برج‌البراجنه پناه آورده بودند، نام این شهر بر سر زبانها افتاد. اردوگاه در دو کیلومتری فرودگاه بین‌المللی بیروت و در زمینی به مساحت ٥٠٠‘٣٧ م‌ـ ٢ بنا گردید (جلول، ١٧؛ هانف، ٢٤٩؛ آنروا، npn).
اردوگاههای فلسطینیان از جمله برج‌البراجنه در طول جنگهای خانگی لبنان زیر آتش بمباران اسرائیلیها، و تهاجمات دیگر گروهها و سازمانهای دیگر در جنگهای داخلی لبنان قرار داشت؛ تا اینکه در ١٣٦٧ش/١٩٨٨م این اردوگاه به دست نیروهای سوری افتاد (هانف، ٣٧١-٣٧٢، ٣٨٩-٣٩٠؛ نیز دربارۀ جنگها، نک‌: حجازی، ١٥-١٧؛ جانسن، ٢١٢؛ «جنگها...»، II/٥٨١, ٨٥٤؛ فیسک، ٢٣٥, ٦٠٩؛ شیف، ٢٢١؛ یونیسپال، npn). در خلال سالهای جنگ حدود یک‌چهارم جمعیت اردوگاه ناگزیر از تغییر مکان شدند. جمعیت این اردوگاه در ١٣٥٤ش/١٩٧٥م حدود ٢٠ هزار و در سالهای ١٣٧٥ و ١٣٧٩ش/١٩٩٦ و ٢٠٠٠م به ترتیب ٥١٥‘١٣ و ٥٣٧‘١٨ تن بوده است (هانف، ٢٤٩؛ آنروا، نیز المشرق، npn.).

مآخذ

جلول، فیصل، نقد السلاح الفلسطینی، بیروت، ١٩٩٤م؛
حجازی، حسین و محمد العلی، الحرب علی المخیمات من الوقائع الی الدلالات، نیکوزیا، ١٩٨٧م؛
داوود، حسن، «بلدة برج البراجنة التی اتسعت لتغطی الرمل کله»، المستقبل، بیروت، ٨ فوریۀ ٢٠٠٠؛
شهابی، حیدراحمد، لبنان فی عهدالامراء الشهابیین، به کوشش اسد رستم و فؤاد افرام بستانی، بیروت، ١٩٦٩م؛
صالح بن یحییٰ، تاریخ بیروت، به کوشش فرنسیس هورس و کمال سلیمان صلیبی، بیروت، ١٩٦٩م؛
فریحه، انیس، اسماء المدن و القری اللبنانیة، بیروت، ١٩٥٦م؛
لبنان، مباحث علمیة و اجتماعیة، به کوشش اسماعیل حقی، بیروت، ١٩٧٠م؛
مرهج، عفیف بطرس، اعرف لبنان، بیروت، ١٩٧١م؛
هانف، تئودُر، لبنان تعایش فی زمن الحرب، ترجمۀ موریس صلیبا، پاریس، ١٩٩٣م؛
نیز:

almashriq. hiof.no / lebanon /٣٠٠/٣٠٠/٣٠٧/ pal-camps/ burj-el-barajneh/;
Fisk, R., Pity the Nation Lebanon at War, Oxford, ١٩٩٢;
Johnson, M., Class & Client in Beirut, London, ١٩٨٦;
Libanius, les guerres du Liban au fil des jours, Beirut, Centre Libanais de documentation et de recherches;
Schiff, Z. and E. Ya’ari, Israel’s Lebanon War, tr. I. Friedman, New York, ١٩٨٤;
Touma, T., Paysans et institutions, Beirut, ١٩٨٦;
UNISPAL, domio. Un.org/UNISPAL. NSF/be٦٥ b ٧٥ f٩٣١ fa ٩٩٥٠٥٢٥٦٧٢٧٠٠٥٧ d٤٥e/٨d٤b١٥f٠٥٦ff٤٤ef ٨٥٢٥٦٩٧٥٠٠٦٩٥٥٠١! Open Document;
unrwa, www.un.org/unrwa/ refugees/lebanon/burjelbarajneh.html
نوشین صاحب