دائرة المعارف بزرگ اسلامی

ابن ازرق احمد

ابادان

رأس مسندم

رأسالعین

رأسالخیمه

اِبادان

جوزاجان

باشیقرستان

برادسکن

آخالتسیخه*

آل قرامان

آلماآتا

آماسیه

آمل (شهر)

آمل (شهرستان)

آمل (ناحیه)

آناتولی*

آمودریا

آناطولی*

آناطولی حصاری*

آناتولی حصاری

آنکارا

آیاسلوک*

ابراهیم بن یعقوب

ابرائیل

حجاز، جزیرة العرب

حجر، شهر

حدود العالم

باب الان

بابلسر

بابلیون

باب المندب

باتاویا

باتومی

باجرما

باجروان

بادکوبه

بادغیس

بادیة الشام

بارابه

بارفروش

بارسلون

الباره

بازرگان

حرمون، جبل

احمد بن علویه

احمد نگر

احیاء موات

باشتین

باطن، وادی

باعربایا

باغچه سرای

باعیناثا

باغملک

باقر گنج

بالا حصار

بالخاش

بالکار

بالکان

بالیکسیر

بامیان

بانجول

بانکیپور

بانه لوقا

بانیالوکا

بانیاس

بایبورد

بایزید

بایکال

باینگان

بائوچی

بجستان

بجنورد

بحر اخضر

بحر احمر

بحر ابیض

بحرالروم

بحر زنج

بحر محیط

بحرالغزال

بحرالمیت

بخارلیق

بخت اردشیر

بختگان

بخور، جاده

بدائون

بدخشان

برادوست

برازجان

برج البراجنه

برخوار و میمه

بردسیر

بردوان

برسخان

برسلونه

برشلونه

برقعید

اخبار الصین و الهند

اخشنبه

اخسیکت

بروجرد

برونئی

برهانپور

بزرگ بن شهریار

بستان آباد

بسرمیان

البشارات

بش بالغ

بشرویه

بطلیوس

بعقوبه

بکری، ابوعبید

بلاسگان

بلاساغون

بلاوات

بلتستان

بلخ، رود*

بلغارستان

بلگرام

بلگراد

بلوچستان

بلنسیه

بمباره

بنجر مسین

بنبلونه

بند امیر

بندر امام خمینی

بندر لنگه

بندر ترکمن

بندر گز

بندر عباس

بنغازی

بنگلور

بنگنا پاله

بنگلادش

بنی سویف

بنی ملال

بوانات

بوازیج

بوداپست

بوردور

بورکینافاسو

بوزجان

بوسنه سرای

بوسنی و هرزگوین

بویر احمد

بوئین زهرا

به اردشیر

بهاولپور

بهبهان

بهتنده

بهرتپور

بهقباد

بهمنشیر

بیابانک

بهوپال

بیارجمند

بیت جبریل

بیت لحم

بیت جبرین

بیجاپور

بیجانگر

بیت المقدس

بیرجند

بئرالسبع

بئر میمون

بیزانتیون

بیره جک

بیسائو

بیستون

بیشاپور

بیلقان

بیله سوار

بیلیتن

بینالود

بین النهرین

بیه پس

بیه پیش

پارس آباد

پاراچنار

پاریاب

پاسارویتز

پاکدشت

پالمبانگ

پالرمو

پالمیرا

پالنپور

پاکستان

پاندوا

پان ترکیسم

پان تورانیسم

پامپلونا

پانی پت

پترووارادین

پچنگها

پرت سودان

پرت سعید

پریزرن

پریشان

پریشتینا

پشاپویه

پشتکوه

پل دختر

پل سفید

پنج رود

پنجشیر

پنجیکنت

پوچکان

پورتونوو

اخونبه

ادپازاری

ادرمیت

ادریسی

ادماوه

اذرعات

اراغون

اربونه

ارجیش داغ

ارجذونه

ارتوین

اردستان

اردبیل

اردهال

اردکان

ارسباران

ارزگان

اردلان

اردهان

اردکان

ارزنجان

اردشیر بابکان، استان

ارزوئیه

ارساری

اردشیر خره

ارزروم

ارض روم

ارشذونه

ارکواز

ارشگول

ارسنجان

ارغیان

ارگنه قون

ارمینیه

ارومیه

اریوله

اروندکنار

ارمناک

اریتره

اروندرود

ارمنستان

ازبکستان

ازیلال

اسپرته

استراخان

استرگون

استرغون

اسپیجاب

اسپارتا

استپاناکرت

استرگوم

استرقه

استراباد

استانبول

استوائیه

استوا، خط

اسحاق بن حسین

استهبان

اسد رائلون

اسروشنه

اسدآباد

اسدآباد

اسفرورین

اسفراین

اسفزار

ابرقباذ

ابرغان

ابرق الربذه

ابرشهر

ابریشم جاده

ابرقوه

ابلستان*

ابلق الفرد

ابن ابی رکائب*

ابن ازرق، احمد

ابن بطوطه

ابن جبیر، ابوالحسین

ابن حوقل

ابن خردادبه

ابن دلایی

ابن رسته

ابن رومیه

ابن سرابیون

ابن سعید مغربی

جزایر ملوک

جزایر بحر سفید

جزیره العرب

جزیره ابن عمر

جزیره شریک

جسر الشغر

جعبر، قلعه

جعرانه

جغرافیا

جلالآباد

جلندهر

جلولاء

جلیقیه

اسکلیپ

اسکندرونه

اسکوپیه

اسکودار

اسکندرون

اسکی شهر

اسکندریه

اسفیجاب

اسلامیه

اسلامبول

اسلام آباد

اسلام آباد

اسلام شهر

اسلام آباد

اسلام آباد غرب

اسماعیل

اسماعیلیه

اشبونه

اسیر گره

اشبیلیه

اشتران کوه

اشتهارد

اشروسنه*

اشکنان

اشنویه

اصطهبانات*

اصطخری، ابوسعید

اصطخری، ابواسحاق

اصلاندوز

اغریبوز

افراغه

افامیه

افریدی

آفریقا

اکبرآباد هند*

اکشونبه

اگادیر

اکریدیر

الازیق

البسان

البیره

البستان

اقیانوس هند

حصن العقاب*

حصارفیروزه

حصن کیفا

حصن الاکراد

حضرموت

حلق الوادی

حمدالله مستوفی

حوض سلطان

حیدرآباد

حیدرآباد

حیفا، بندر

خالدات، جزایر

خانبالیغ

آبادان

آبرسانی

آبسکون

آبیجان

آبیاری

آجارستان

آخال تکه

آداکاله

آده قلعه

آذر شهر

آذربایجان شوروی

آراکان

آراگون

آرارات

آرناوودلق

آزادور

آس، ده مورد

آزادوار

آستارا

آستانه

آسترخان

آستارا

آستاراخان

آشب، منطقه

آشب، دژ

آشتیان، شهرستان

آغاجاری

آغریداغ

آغاجاری

آفریدی

آق قلا

آق سو، شهر

آق شهر، آناتولی مرکزی

آق سو، رود

آق قلعه

آق کرمان

آکرمان

آلاشهر

آلبانیای قفقاز

آلبانی

آلتون کوپری

آلتی شهر

خراسان

خرم آباد

خرم دره

خرمشهر

خزر، دریا*

خزر، قوم

خلیج فارس

خاور دور

خاورمیانه

خانیکوف

خدابنده

خدا آفرین

الخلیل

خمینی شهر

جندیشاپور

جوانرود

ابن عبدالمنعم حمیری

ثلاث باباجانی

ثور، نام کوه

جاده بخور

جاده ابریشم

جازموریان

جاکارتا

جامو و کشمیر

جبال بارز

جبل طارق

جبل نور

جبل لبنان

جبل عامل

جبول، روستا

جبول، شهر

جرجانیه

جرجرایا

جرقویه

جونپور

جوناگره

ابن عمر، جزیره

ابن فضلان

ابن فقیه، ابوبکر

ابن کبیر

ابن ماجد

ترجاله

ترکستان

ترکمنستان

تساخور

تطاوین

تلنگانه

تلمسان

تمبوکتو

تمگروت

تنب، جزایر

تنکابن

تنگستان

تورقود

تورفان

تویسرکان

تهانسر

تیران و کرون

تیرانا

تیسفون

جهانگردی و جهانگردان

جهاننامه

چالدران

جیبوتی

چابهار

چادگان

چارجوی

چاریکار

چغانرود

چغانیان

چناق قلعه

چناران

چهار اویماق (شهرستان)

چهار اویماق (گروه ایلی)

چیتاگنگ

چین (مسلمانان)

چهارمحال و بختیاری

حاجیآباد، فارس

حاجیآباد

حاجی ترخان

ابوعلی فارمدی

ابوالفداء

ابوفطرس

ابوقبیس

ابوقیر

ابوکلئا

ابوموسی

ابیانه

ابیجان

ابیض، جرج

اپامیه

ابیورد

اتحادیه امارتهای عربی

اتک، ترکمنستان

اتک، پاکستان

اتحاد شوروی

اتیوپی

اجادیر

اجأ و سلمی

اجدابیه

اجنادین

پونتیاناک

پیرانشهر

پیر بازار

پیری رئیس

پیشاور

پیلهسوار*

پیشکوه

تابوره

تاتارهای کریمه*

تاتارستان

تارانچی

تاجیکستان

تاشکند

تافیلالت

تاکرنا

تاشقرغان*

تاکستان

تانزانیا

تاورنیه

تایباد

احسن آباد گلبرگه

احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم

احمدآباد

احمدآباد

تخت فولاد

تخارستان

تراکیه

ترانسیلوانیا*

تربت حیدریه

تربت جام

تخت سلیمان

الجزیره

الجزایر

الله آباد

المالی

المریه

الوار گرمسیری

الیگودرز

امارات متحده عربی

امباله

ام درمان

امروهه

ام سعید

امریتسار

ام الفحم

ام القیوین

ام نعسان

امیدیه

امیرآباد

امیر کلا

انجدان

اندخوی

اندراب

اندیمشک

اندیجان

اندونزی

انطاکیه

انطالیه

اننت ناگ

اوتارپرادش

اودغست

اورشلیم

اورالسک

اورگنج

اورنگ آباد

اورمیه

اورنبورگ

اورمیه

اورومچی

اوریسه

اوزگند

اوسترغوم

اوستیا

اولیا آتا

ایاسلوق

ایرانشهر

ایرتیش

ایروان

ایریان چایا

ایساقچی

ایسیغ کول

اینگوش

باب الابواب

باباداغی

ابن وردی، ابوحفص سراج الدین

ابوحامد غرناطی

ابوحبه

ابوالحسن طبری

ابوالخصیب

ابودلف، جهانگرد

ابوزیدآباد

ابوزید بلخی

ابوشهرین

ابوصخیر

ابوصیر

ابوطاهر سمرقندی

ابوطلیح

ابوظبی

ابوعام

ابوعبید بکری

ابوعریش

حافظ ابرو

آبا، ابا

آب گرگر

آبل الزیت

آقچه، شهرک

آقچه حصار

آق دربند

آق مسجد، سیمفروپل

آق مسجد، قزل اردا

تقویم البلدان

١٠٠٠ ص

١٠٠١ ص

١٠٠٢ ص

١٠٠٣ ص

١٠٠٤ ص

١٠٠٥ ص

١٠٠٦ ص

١٠٠٧ ص

١٠٠٨ ص

١٠٠٩ ص

١٠١٠ ص

١٠١١ ص

١٠١٢ ص

١٠١٣ ص

١٠١٤ ص

١٠١٥ ص

١٠١٦ ص

١٠١٧ ص

١٠١٨ ص

١٠١٩ ص

١٠٢٠ ص

١٠٢١ ص

١٠٢٢ ص

١٠٢٣ ص

١٠٢٤ ص

١٠٢٥ ص

١٠٢٦ ص

١٠٢٧ ص

١٠٢٨ ص

١٠٢٩ ص

١٠٣٠ ص

١٠٣١ ص

١٠٣٢ ص

١٠٣٣ ص

١٠٣٤ ص

١٠٣٥ ص

١٠٣٦ ص

١٠٣٧ ص

١٠٣٨ ص

١٠٣٩ ص

١٠٤٠ ص

١٠٤١ ص

١٠٤٢ ص

١٠٤٣ ص

١٠٤٤ ص

١٠٤٥ ص

١٠٤٦ ص

١٠٤٧ ص

١٠٤٨ ص

١٠٤٩ ص

١٠٥٠ ص

١٠٥١ ص

١٠٥٢ ص

١٠٥٣ ص

١٠٥٤ ص

١٠٥٥ ص

١٠٥٦ ص

١٠٥٧ ص

١٠٥٨ ص

١٠٥٩ ص

١٠٦٠ ص

١٠٦١ ص

١٠٦٢ ص

١٠٦٣ ص

١٠٦٤ ص

١٠٦٥ ص

١٠٦٦ ص

١٠٦٧ ص

١٠٦٨ ص

١٠٦٩ ص

١٠٧٠ ص

١٠٧١ ص

١٠٧٢ ص

١٠٧٣ ص

١٠٧٤ ص

١٠٧٥ ص

١٠٧٦ ص

١٠٧٧ ص

١٠٧٨ ص

١٠٧٩ ص

١٠٨٠ ص

١٠٨١ ص

١٠٨٢ ص

١٠٨٣ ص

١٠٨٤ ص

١٠٨٥ ص

١٠٨٦ ص

١٠٨٧ ص

١٠٨٨ ص

١٠٨٩ ص

١٠٩٠ ص

١٠٩١ ص

١٠٩٢ ص

١٠٩٣ ص

١٠٩٤ ص

١٠٩٥ ص

١٠٩٦ ص

١٠٩٧ ص

١٠٩٨ ص

١٠٩٩ ص

١١٠٠ ص

١١٠١ ص

١١٠٢ ص

١١٠٣ ص

١١٠٤ ص

١١٠٥ ص

١١٠٦ ص

١١٠٧ ص

١١٠٨ ص

١١٠٩ ص

١١١٠ ص

١١١١ ص

١١١٢ ص

١١١٣ ص

١١١٤ ص

١١١٥ ص

١١١٦ ص

١١١٧ ص

١١١٨ ص

١١١٩ ص

١١٢٠ ص

١١٢١ ص

١١٢٢ ص

١١٢٣ ص

١١٢٤ ص

١١٢٥ ص

١١٢٦ ص

١١٢٧ ص

١١٢٨ ص

١١٢٩ ص

١١٣٠ ص

١١٣١ ص

١١٣٢ ص

١١٣٣ ص

١١٣٤ ص

١١٣٥ ص

١١٣٦ ص

١١٣٧ ص

١١٣٨ ص

١١٣٩ ص

١١٤٠ ص

١١٤١ ص

١١٤٢ ص

١١٤٣ ص

١١٤٤ ص

١١٤٥ ص

١١٤٦ ص

١١٤٧ ص

١١٤٨ ص

١١٤٩ ص

١١٥٠ ص

١١٥١ ص

١١٥٢ ص

١١٥٣ ص

١١٥٤ ص

١١٥٥ ص

١١٥٦ ص

١١٥٧ ص

١١٥٨ ص

دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٥٠ - آبا، ابا

آبا، ابا

نویسنده (ها) :
محمدعلی مولوی آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٥ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله

آبا، یا اَبا، جزیره‌ای در نیل ابیض و در ٢٣٠ كیلومتری جنوب شهر خَرطوم پایتخت سودان. ویژگی عمده‌اش جنگل انبوه آن است. این جزیره در گذشته مسكن تعداد اندكی از افراد قبیلۀ شلك و نیز گروه كوچكی از عربهای كوچنده بود و شهرتی نداشت. در سال ١٢٨٨ق / ١٨٧١م، محمد احمدبن عبدالله، معروف به «مهدی سودانی» (ه‌ م) كه گویا نسبش به حسین بن علی(ع) می‌رسید، در بازگشت از سفر حج دعوی مهدویت كرد و این جزیره را پایگاه خویش ساخت. پیروان او به‌تدریج در این جزیره گرد آمدند و جمعی از ایشان با استفاده از درختان قطور آن به كشتی‌سازی كه حرفۀ خانوادگی محمد احمد نیز بود پرداختند. از آن تاریخ این جزیره شهرت یافت.

مآخذ

امین، حسن، الموسوعة‌الاسلامیة، بیروت، دارالتعارف، ١٩٧٥م، ١ / ٦٢-٦٣؛ بروكلمان، كارل، تاریخ دول و ملل اسلامی، ترجمۀ هادی جزایری، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ١٣٤٦ش، ص ٥٦٦-٥٧٠؛ شبیكه، مكی، السّودان عبر القرون، بیروت، دارالثّقافة، ١٩٦٥م، ص ٢٣٤-٢٣٥، ٢٣٨-٢٣٩؛ همو، شعوب وادی النّیل، بیروت، دارالثّقافة، ١٩٦٥م، ص ٦٤٩-٦٥١.

محمدعلی مولوی