بَرْدْوان، یا بردهامان، شهر و ناحیه‌ای در ایالت بنگال غربی در کشورهندوستان، نام بردوان برگرفته از نام واردهامان، روحانی هندوست. امروزه این شهر را بردامان نیز می‌نامند (نک‌: بریتانیکا، II/٣٧٦).
شهر بردوان در°٢٣ و ´١٤ عرض شمالی و °٨٧ و ´٥١ طول شرقی در کرانۀ رودخانۀ بانکا، و در ٩٥ کیلومتری کلکته واقع است، ادارات دولتی و مراکز تجاری ناحیه در این شهر قرار دارد. جمعیت ناحیۀ بردوان بنابر آمار ١٩٩٠م/١٣٦٩ش برابر ٠٠٠‘٧٤٠‘٥ نفر بوده است (همانجا، «اطلس...»، NITPUY;
١٤٣,١٥٦).
آثار برجای مانده در بردوان حاکی از پیشینۀ کهن تاریخی آن است: نام بردوان در منابع تاریخی پس از اکبرشاه بابری (سل‌ ٩٦٣-١٠١٤ق/١٥٥٦-١٦٠٥م) یاد شده است. در ٩٨٢ق/١٥٧٤م بردوان به تصرف نیروهای اکبرشاه درآمد و یکی از محال سرکار شریف در صوبۀ بنگال شد؛ در دورۀ جهانگیر بابری (سل‌ ١٠١٤-١٠٣٧ق/١٦٠٥-١٦٢٨م) در تیول شیرخان اخفان بود. شاهزاده خرم (شاهجهان بعدی، سل‌ ١٠٣٧-١٠٦٨ق/١٦٢٨-١٦٥٨م) پس از شورش بر پدر، بردوان را تصرف کرد. بردوان در سدۀ ١٢ق/١٨م به تصرف مراتهه درآمد و در ١١٧٣ق/١٧٦٠م به شرکت هند شرقی انگلیس واگذار گردید (ابوالفضل، اکبرنامه، ٣/١١٩-١٢٠، آیین اکبری، ١/٤٠٦، کامگار، ١٠٠؛ سلیم، ٣٤٠-٣٤١؛ خان، ٢٧-٢٨؛ «فرهنگ...»، IX/٩٣؛ ایچیسن، II/٢٣٠؛ اشر، I(٤)/٢٣٧,٢٨٦).
بردوان خاستگاه و محل زندگی شماری از صوفیان، فقیهان و ادبیان مسلمان و فارسی گوی در بنگال است که از برجسته‌ترین آنان می‌توان اینان را نام برد؛ عبدالله گجراتی، بایزید صوفی، بهرام سقای بردوانی (قدوسی، ٩٧-٩٨، ١٠٧-١٠٨)، حفیظ الدین احمد بردوانی (حبیب الرحمان ٦٥-٦٦)، منشی محمدی خادم بردوانی (همو، ٣٨، ١٦٧)، سید صدرالدین احمد حنفی قادری بردوانی (همو، ١٧١-١٧٢)، فضل الکریم بردوانی (همو، ١٦)، مولوی محمد (همو، ١١٩)، ولایت حسین بردوانی (همو، ١١٣) و شمس العلما محمد اسحاق بردوانی (همو، ١٢٩-١٣٠).
آثار و بناهای برجامانده در ناحیۀ بردوان نشان از نفوذ فرهنگ اسلامی در این بخش از سرزمین بنگال و آمیزش آن با فرهنگ بومی آن سرزمین دارد که پیش از دست یافتن بابریان براین سرزمین آغاز گردیده بود. مسجد مجلس صاحب در ٨٩٨ق/١٤٩٣م به دستور سلطان شمس الدین مظفرالدین شاه(حک‌ ٨٩٦-٨٩٩ق) در این ناحیه ساخته شد و در دوره حکومت سلطان حسین (٨٩٩-٩٢٥ق/١٤٩٤-١٥١٩م) دو مسجد پادشاهی و حسین شاهی بنا گردید. مقبرهٔ برخی از صوفیان و دولتمردان در بردوان قرار دارد که شماری از آنها دارای معماری زیبا و با شکوه دورهٔ اسلامی بنگالند؛ از آن جمله‌اند :مقابر عبداله گجرانی و بهرام سقای بردوانی که در ٩٧١ق/١٥٦٤م بنا شدهاند، مقبرهٔ خواجه انور شهید که از دولتمردان دورهٔ عظیم الشان (د ١١٢٤ق/١٧١٢م) بود و مقبره اش مجموعه ای زیبا و با شکوه از هنر معماری دورهٔ با بریان در بنگال است. این مجموعه مشتمل بر مدرسه، استخر و مسجد است و احتمالاً در دورهٔ فرخ سیر (حک‌ ١١٢٤-١١٣١ق/ ١٧١٢-١٧١٩م) تکمیل شد.
در شهر بردوان قصر زیبایی به نام راج باری وجود دارد که جایگاه حکمرانان بردوان بوده است («فرهنگ»، ١٠٢ /IX؛ بریتانیکا، همانجا؛ اشر، I(٤)/٩٢-٩٣,٢٨٦-٢٨٧؛ نیز NITPU).

مآخذ

ابوالفضل علامی، آیین اکبری، به کوشش بلوخمان، کلکته، ١٨٧٢م؛
همو، اکبرنامه، به کوشش عبدالرحیم، کلکته، ١٨٨٦م؛
حبیب الرحمان، ثلاثۀ غساله، ترجمۀ عارف نوشاهی، اسلام آباد، ١٤١٠ق/١٣٦٨ش؛
سلیم، غلامحسین، ریاض السلاطین، به کوشش عبدالحق عابد، کلکته، ١٨٩٠م؛
قدوسی، اعجازالحق، تذکرهٔ صوفیائی بنگال، لاهور، ١٩٦٣م؛
کامگار حسینی، مآثر جهانگیری، به کوشش عذرا علوی، علیگره، ١٩٧٨م؛
نیز:

Aitchison, C.U.,A Collection of Treaties,Engagements and Sanads Relating to India…, Dehli, ١٩٨٣;
Asher, C.B, The New Cambridge History of India, Cambridge, ١٩٩٢;
An Atlas of India, Dehli, ١٩٩٠;
Britannica, micropaedia, ١٩٧٨;
The Imperial Gazetteer of India, NewDehli, ١٩٠٨;
Khan, Y‘A., The Tárίkh-i-Bangála-i Mahábat jangί, tr. Abdus Subhan, Calcutta, ١٩٨٢;
NITPU,. www.wb.nic.in/nitpubody asp
مجید سمیعی