بُزَنْطی‌، یا پُزنتی‌، شهرستان‌ و شهری‌ در شمال‌ غرب‌ استان‌ آدانا، در تركیه‌. بطلمیوس‌ نام‌ آن‌ را پُدانْدُس‌ آورده‌ است‌ (نك‌ : پاولی‌، ١١٣٦ XXI(١) / ؛نیز رمزی‌،.(٣٤٨ این‌ نام‌ به‌ شهر و رود كنار آن‌ اطلاق‌ می‌شد و در متون‌ یونانی‌ به‌ صورتهای‌ پُدزندُس‌، پُدندُس‌ و پُدیزندُس‌ (EI²)،و در آثار اسلامی‌ به‌ شكلهایی‌ چون‌ فذندون‌، بدندن‌ و بدیدون‌ نیز آمده‌ است‌ (مثلاً نك‌ : بلاذری‌، ٤١٧؛ ابن‌ قتیبه‌، ٢٩١؛ طبری‌، ٦ / ٤٣٩؛ یعقوبی‌، ٢ / ٤٦٩؛ مسعودی‌، ٣ / ٤٥٥؛ خلیفه‌، ١ / ٢٧١).
بزنطی‌ با ٧٧٢ كمـ٢ وسعت‌، تا ١٣٣٣ش‌ / ١٩٥٤م‌ بخشی‌ از شهرستان‌ قره‌ عیسالی‌ بود، ولی‌ از آن‌ پس‌ به‌ قضا (شهرستان‌) بدل‌ گشت‌. در ١٣٥٤ش‌ / ١٩٧٥م‌، شمار جمعیت‌ شهرستان‌بزنطی‌ ٦٩٨‘١٥ نفر بود («دائرۃ‌المعارف‌...»، XXVII / ١٠٦) كه در ١٣٧٦ش‌ / ١٩٩٧م‌ به‌ ٥١٧‘٢٢ نفر افزایش‌ یافت‌ («آمار...»،.(npn.
شهر بزنطی‌ در كرانۀ مسیر وسطای‌ رود چَكیت‌ (شاخه‌ای‌ از رود سیحان‌) واقع‌ است‌. این‌ قسمت‌ از رود چكیت‌ نیز پزنتی‌ نام‌ دارد IA, IX / ٥٧٨) .( در ١٣١٤ش‌ / ١٩٣٥م‌ جمعیت‌ شهر بزنطی‌ ٦٣٨ نفر بود، ولی‌ پس از آنكه‌ این‌ شهر به‌ صورت‌ مركز شهرستان‌ درآمد، جمعیت‌ آن‌ فزونی گرفت‌ و در ١٣٣٩ش‌ / ١٩٦٠م‌ به‌ ٤٧٣‘٢ نفر (همان‌، IX / ٥٧٩ )و در ١٩٩٧م‌ به‌ ٥٩٠‘٩ نفر رسید («آمار»، .(npn.

تاریخ

در تابستان‌ ٨٩ق‌ / ٧٠٨م‌ عباس‌ بن‌ ولید در ناحیۀ بدندون‌ (بزنطی‌) با رومیان‌ جنگید (طبری‌، همانجا). در ١٩٢ق‌ / ٨٠٨م‌ در این‌ ناحیه‌ مبادلۀ اسیران‌ میان‌ مسلمانان‌ و رومیان‌ صورت‌ گرفت‌ (همو، ٨ / ٣٤٠). در ٢١٨ق‌ / ٨٣٣م‌ مأمون‌ خلیفۀ عباسی‌ از طرسوس‌ به‌ سرزمین‌ روم‌ رفت‌ و در بزنطی‌ اقامت‌ گزید، اما سخت‌ بیمار شد و در همانجا درگذشت‌ (همو، ٨ / ٦٤٦ -٦٥٠؛ یعقوبی‌، همانجا). در ٢٢٣ق‌ / ٨٣٨م‌ معتصم‌ در جریان‌ جنگ‌ با رومیان‌ به‌ تنگۀ بزنطی‌ رسید و سپاهیان خود را از تنگه گذراند (طبری‌، ٩ / ٧٥). در ٢٦٤ق‌ / ٨٧٨م‌ عبدالله‌ بن‌ رشید كه‌ با لشكریان‌ خویش‌ از شام‌ به‌ روم‌ آمد و از بزنطی‌ عازم‌ پیكار با رومیان‌ شد، بطریقهای‌ سلوكیه‌، قَذیذیه‌، قُرّه‌، كوكب‌ و خَرشَنه‌ با یكدیگر متحد شدند و با او به‌ پیكار برخاستند. عبدالله‌ بن‌ رشید در پیكار توفیق‌ نیافت‌ و اسیر شد (همو، ٩ / ٥٣٣ -٥٣٤).
در جریان‌ جنگهای‌ صلیبی‌ به‌ گذر سپاهیان‌ از دره بوثنتروت (بدندرون‌ و بوترنتوم‌) اشاره‌ شده‌ است‌IA) ،همانجا). لودویگ‌ فن‌راوتر كه‌ در سدۀ ١٠ق‌ / ١٦م‌ به‌ شهر قدس‌ سفر كرده‌ بود، از شهری‌ با نام‌ پوشتزشی‌ نام‌ برده‌ است‌ كه‌ ظاهراً همان‌ بزنطی‌ است‌ (همانجا). در دوران‌ جنگ‌ جهانی‌ اول‌، راه‌آهن‌ بغداد تا بزنطی‌ امتداد یافت‌. هنگامی‌ كه‌ سپاهیان‌ فرانسه‌، آدانا را اشغال‌ كرده بودند، بزنطی به‌ عنوان پایگاه‌ مبارزه‌ با نیروهای‌ بیگانه‌ اهمیت‌ پیدا كرد (همانجا).

مآخذ

ابن‌ قتیبه‌، عبدالله‌، المعارف‌، به‌ كوشش‌ ثروت‌ عكاشه‌، قاهره‌، ١٩٦٠م‌؛
بلاذری‌، احمد، فتوح‌ البلدان‌، به‌ كوشش‌ عبدالله‌ انیس‌ طباع‌ و عمر انیس‌ طباع‌، بیروت‌، ١٤٠٧ق‌ / ١٩٨٧م‌؛
خلیفة بن‌ خیاط، تاریخ‌، به‌ كوشش‌ سهیل‌ زكار، دمشق‌، ١٣٨٧ق‌ / ١٩٦٧م‌؛
طبری‌، تاریخ‌؛
مسعودی‌، علی‌، مروج‌ الذهب‌، به‌ كوشش‌ یوسف‌ اسعد داغر، بیروت‌، ١٣٨٥ق‌ / ١٩٦٦م‌؛
یعقوبی‌، احمد، تاریخ‌، بیروت‌، ١٣٧٩ق‌ / ١٩٦٠م‌؛
نیز:

«١٩٩٧ Genel Nufus...» , www.die.gov.tr / TURKISH / SONIST / NUFUS / ilceler. htm;
EI² ;
IA;
Pauly;
Ramsay, W. M., The Historical Geography of Asia Minor, Amsterdam, ١٩٦٢;
Turk ansiklopedisi, Ankara, ١٩٧٨.

عنایت‌الله‌ رضا