اُمِّ نَعْسان، یكی از جزایر دهگانۀ بحرین. این جزیره با ٩٣/ ١٨ كمـ٢ مساحت از لحاظ وسعت دومین جزیره، در میان جزایر بحرین است (اسعدی، ١/ ٣٦٠؛ بلگریو، ١٤٠؛ كتاب سبز، ٢). جزیرۀ ام نعسان به شكل مستطیل از شمـال به جنوب بـه طول ٤ كمـ و عرض حدود ٢٠٠‘ ٣ متر در كنارۀ غربی بحرین و ساحل شرقی عربستان و در فاصلۀ ٨٠٠‘١ متری جنوب جزیرۀ ركا و ٢ كیلومتری غرب منامه واقع شده است و در شمال آن، جزیرۀ كوچك جِده قرالفر دارد (جناب، ٧٢؛ زرین قلم، ١٥، ١٦؛ «راهنمای ... »، ٢١١).
طبق برخی روایات محلی نام جزیره از نعسان، نام یكی از اولین حكام بحرین، گرفته شده است، ولی بررسیهای تاریخی آن را تأیید نک‌رده است (بلگریو، ١٤١). نام ام نازن را نیز برای آن آورده‌اند (اقتداری، ٤٢٤). جزیره مسطح و پوشیده از ریگزار است و فقط دو قلۀ صخره‌ای به ارتفاع ٢٢ متر و ٨ متر دارد كه بهترین سیمان مصرفی بحرین از آن دو به دست می‌آید. اطراف آن به خصوص غرب و جنوب آن سنگلاخی است (زرین قلم، ١٥؛ منشور، ٨؛ بلگریو، ١٤٠؛ هی، ٨٧؛ «فرهنگ ... »، ١٢٩٣). این جزیره همچون دیگر جزایر بحرین دارای آب و هوایی گرم و مرطوب با شماری نخلستان و چشمه‌های زیر دریایی و آب شیرین است. صید مروارید نیز در آن رواج دارد (زرین قلم، ١٧- ١٨؛ كتاب سبز، همانجا).
از آنجا كه جزیره جزو املاك شخصی امیر بحرین بوده است، انگلیسیها آن را جزیرۀ شیخ نیز می‌گفته‌اند؛ اكنون نیز شكارگاه شخصی امیر بحرین است (اسعدی، جناب، هی، همانجاها).

مآخذ

اسعدی، مرتضى، جهان اسلام، تهران، ١٣٦٦ ش؛
اقتداری، احمد، ملحقات تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر سدید السلطنۀ مینابی، تهران، ١٣٧٠ ش؛
جناب، محمدعلی، خلیج فارس، تهران، ١٣٤٩ش؛
زرین قلم، علی، سرزمین بحرین، تهران، ١٣٣٧ش؛
كتاب سبز (بحرین)، وزارت امور خارجه، تهران، ١٣٦٨ش؛
منشور گركانی، م. ع.، سیاست انگلیس در خلیج فارس، تهران، مظاهری؛
نیز:

Belgrave, J. H. D., Welcome to Bahrain, Bahrain, ١٩٥٧;
Gazetteer of the Persian Gulf, ’Omān, and Central Arabia, Hants, ١٩٧٠;
Hay, R., The Persian Gulf States, Washington, ١٩٥٩;
Persian Gulf Pilot, London, ١٩٥٥.
سیمین محقق