بَنی‌سُوَیف، شهری در شمال شرقی مصر در كرانۀ رود نیل و مركز استانی به همین نام. استان بنی‌سویف با مساحتی حدود ٣٢٢‘١كمـ ٢ و جمعیتی حدود ٠٠٠‘٢٢٣‘٢تن (١٣٨٣ش / ٢٠٠٤م) در جنوب قاهره واقع است («فرهنگ ...»؛ انکـارتا).
خاك حاصل‌خیز ناشی از ته‌نشین شدن سیلابهای رود نیل و دسترسی آسان به آب این رودخانه كه به وسیلۀ شبكۀ عظیم آبیاری و نهرهای پرشاخه‌ای، چون بحر یوسف، بنی عدی و نهر ابراهیم كشتزارهای این منطقه را آبیاری می‌كند، استان بنی‌سویف را یكی از مراكز مهم كشاورزی مصر ساخته است. این امكانات سبب شده است تا دولت مصر در ١٣٤٣ش / ١٩٦٤م اقدام به سرمایه‌گذاری عظیم ملی برای توسعۀ كشاورزی منطقه نماید. ازاین‌رو، كلیۀ واحدهای كوچك و پراكندۀ روستایی در واحدهای تعاونی كشاورزی ادغام شدند (بریتانیكا، I / ٧٩١؛ العرب ...، ٢ / ١٤٤-١٤٥؛ انکـارتا).
در گذشته اهمیت بنی سویف بیشتر به سبب تولیدات پشم آن بوده است، اما امروزه مهم‌ترین فرآوردۀ كشاورزی آن پنبه است (همانجا). واقع شدن بنی سویف بر سر راههای ارتباطی كه شمال و جنوب مصر را به یكدیگر متصل می‌سازد، سبب رشد اقتصادی و رونق بازرگانی آن شده، و بر اهمیت این شهر افزوده است (همانجا؛ بریتانیكا، همانجا). عبور راههایی از بنی سویف كه به نواحی باستانی مصر منتهی می‌گردد، این شهر را به یكی از مراكز جهانگردی مصر بدل ساخته است (همانجاها).
در ١٣٨٣ش / ٢٠٠٤م شهر بنی‌سویف ٦٠٠‘٢٠٥تن جمعیت داشته است («فرهنگ»؛ انکـارتا). مقام شیخه حوریه در مسجد جامع البحر زیارتگاه اهالی بنی سویف است (EI² ).
پیشینۀ تاریخی: وجود آثار باستانی متعلق به دوران فراعنه در شهر باستانی هراكلئوپولیس در ١٦كیلومتری بنی‌سویف، نشانه‌ای از پیشینۀ كهن این شهر است (همانجا). ظاهراً این شهر مقارن ظهور اسلام اهمیت و اعتبار گذشتۀ خود را از دست داده بود، زیرا پس از ظهور اسلام در كتب فتوح و منابع جغرافیایی سده‌های نخستین اسلامی‌ نامی ‌از این شهر دیده نمی‌شود. به گفتۀ سخاوی (٣ / ٣٠٣) نام اصلی قدیم آن بِنِمْسُوَیه بوده است. از این شهر به صورتهای منقوسنه (ابن دقماق، ٢ / ١٠) و مَنفَسوَیه (ابن جیعان، ١٧٢) نیز یاد شده است. ناحیۀ بنی‌سویف حدود ٤٢٠‘٣ فدان (یك جریب زمین در مصر) وسعت داشته كه حدود ٩٠ فدان آن زیر كشت بوده، و ارزش محصولات آن حدود ١٧هزار دینار بوده است (همانجاها).
لئون افریقی (د ٩٥٦ق / ١٥٤٩م) بنی سویف را شهری كوچك در كنار نیل با زمینهای مساعد برای كشت كتان و كنف وصف كرده است و به گفتۀ همو پنبۀ این شهر به مرغوبیت شهرت داشت و به دیگر نقاط حتى به نواحی دور دست صادر می‌شده، و از آن پارچه‌های لطیف و بادوام بافته می‌شده است (٢ / ٢٣٤-٢٣٥).
در حملۀ ناپلئون بناپارت به مصر در ١٢١٤ق / ١٧٩٩م بنی سویف به تصرف نیروهای فرانسوی درآمد ( انکـارتا).در عهد محمد علی پاشا (حك‌ ١٢٢٠-١٢٦٤ق / ١٨٠٥- ١٨٤٨م)، حاكم مصر بنی سویف بار دیگر مورد توجه قرار گرفت و رونق از دست رفتۀ خود را باز یافت (EI² ). زین‌العابدین شیروانی در سدۀ ١٣ق / ١٩م این شهر را دیده، و آن را قصبه‌ای با هزار خانه وصف كرده است (ص ١٦٨).

مآخذ

ابن جیعان، یحیی، التحفة السنیة باسماء البلاد المصریة، به كوشش برنهارد موریتس، قاهره، ١٨٩٨م؛ ابن دقماق، ابراهیم، الانتصار، بیروت، ١٣١٠ق / ١٨٩٣م؛ زین‌العابدین شیروانی، بستان السیاحة، تهران، ١٣١٥ق؛ سخاوی، محمد، الضوء اللامع، بیروت، دارمكتبة الحیاة؛ العرب فی ریف مصر و صحراواتها، ترجمۀ زهیرشایب، قاهره، ١٩٨٠م؛ لئون افریقی، حسن بن محمد وزان، وصف افریقیا، ترجمۀ محمد حجی و محمد اخضر، بیروت، ١٩٨٣م؛ نیز:

Britannica, micropaedia, ١٩٧٨;
EI²;
Encarta Reference Library, ٢٠٠٣;
The World Gazetteer, www. world - gazetteer. com / r / r _ eg. htm.

مهدی كیوانی