بَلاوات، یا بلاباذ، بلوات، روستایی كوچك در ٢٥كیلومتری جنوب خاوری شهر موصل. شهرت این روستا به سبب وجود تپه‌ای باستانی در نزدیكی آن است كه آثار با ارزشی از دوران آشور باستان از آن به دست آمده است (نک‌ : رو، ٢٤٥ -٢٤٤؛ هندكوك، ٥٥؛ اوتس،١٢٣ ). بنابر كتیبه‌ای از آشور بانی پال دوم، نام باستانی بلاوات، «ایمگور ـ انلیل» بوده كه در ١٦ كیلومتری شمال شرقی نمرود امروزی یا «كلحو»ی باستان ــ پایتخت آشور ــ واقع بوده است («بلاوات ...»). آشور نصیرپال دوم (حك‌ ٨٨٤- ٨٥٩ق‌م) در آنجا كاخی ییلاقی ساخت و بعدها، پسرش، شلمنصر سوم (حك‌ ٨٥٨-٨٢٤ق‌م) بر شكوه این كاخ افزود و در آنجا اقامت گزید (نک‌ : رو، ٢٤٤؛ مورتگات، ٣٨٧؛ توین بی، ١٨٢).
در ١٢٩٥ق / ١٨٧٨م، هرمزد رسام موصلی در تپۀ باستانی بلاوات به كاوشهای باستان‌شناختی پرداخت. در این كاوشها دروازه‌های كاخ شلمنصر سوم، مزین به نوارهای برنزی و قلم‌زنی شده، و آثار با ارزش دیگری كه مبین تاریخ نیمه نخست پادشاهی شلمنصر سوم و به طور كلی تاریخ و تمدن آشوریان در سدۀ ٩ق‌م است، به دست آمد و به موزه بریتانیا در لندن منتقل شد (نک‌ : اوتس، همانجا؛ مورتگات، ٣٨٥، ٣٩٠-٣٩٢؛ رو،٢٤٥ -٢٤٤؛ «بلاوات»).
در متون دورۀ اسلامی از بلاوات با نامهای بلد ( حدود العالم، ٤٧، ١٥٥؛ ابن رسته، ١٠٦)، بلاباد یا بلاباذ (یاقوت، ١ / ٧٠٧) یاد شده است. بلاباذ بر روی شهری ایرانی و كهن موسوم به «شهرآباد» ساخته شده بود (نک‌ : لسترنج، ٩٩). این قریه به نوشته یاقوت (همانجا) در خاورشهر موصل، و بین این شهر و رودخانه زاب، و بر سر راههای كاروان رو قرار داشته، و محل توقف كاروانهایی بوده است كه از آنجا می‌گذشته‌اند.
بلاوات امروزه روستایی كوچك با جمعیتی اندك از توابع حمدانیه در لواء موصل عراق است و مردم آن پیرو فرقه «شَبَك»اند (بابان، ١ / ٦٧؛ صراف، ١٠).

مآخذ

ابن رسته، احمد، الاعلاق النفیسة، به كوشش دخویه، لیدن، ١٨٩١م؛
بابان، جمال، اصول اسماء المدن و المواقع العراقیة، بغداد، ١٩٨٩م؛
توین بی، آرنولد، تاریخ تمدن، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران، ١٣٦٢ش؛
حدودالعالم، به كوشش منوچهر ستوده، تهران، ١٣٦٢ش؛
صراف، احمد حامد، الشبك من فرق الغلاة فی العراق، بغداد، ١٣٧٣ق / ١٩٥٤م؛
مورتگات، ا.، الفن فی العراق القدیم، ترجمۀ عیسی سلمان و سلیم طه تكریتی، بغداد، ١٩٧٥م؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:

«Blawat (ancientImgur-Enlil, Iraq)», TheBritisch Museum, www.thebritishmusem.ac.uk / compass / ixbin /Print ? Enc ٣٧٩;
Handcock, S.P, Mesopotamian Archaeology, London, ١٩١٢;
Le strange, G., The Lands of the Eastern Caliphate, London, ١٩٦٦;
Oates, D., Studies in the Ancient History of Northern Iraq, London, ١٩٦٨;
Roux, G., Ancient Iraq, London, ١٩٦٤.

مهدی كیوانی