بَنْگَلور، شهر و مركز ایالت كَرناتاكا (میسورسابق) واقع در جنوب هند.
برخی نام صحیح شهر را بنگالورو دانسته‌اند كه مركب از دو واژۀ «بِنگالو» به معنی لوبیا و «اورو» به معنی شهر است و سبب نام‌گذاری را چنین نقل كرده‌اند: ویرا بَلالۀ دوم، از پادشاهان هویسَلا كه به شكار رفته بود، چون از ملازمان دور افتاد، به كلبۀ پیرزنی پناه برد و پیرزن با لوبیای پخته از او پذیرایی كرد؛ به همین سبب، دهكده‌ای را كه بعدها در این محل ساخته شد، بنگالورو (دهكده لوبیا پخته) خواندند («فرهنگ سلطنتی ...»، VI / ٣٦٨؛ «بنگلور»، ١٣).
بنگلور با جمعیتی حدود ٣٠٠‘٥٤٧‘٤تن (برآورد ١٣٨٣ش / ٢٠٠٤م) چهارمین شهر بزرگ هند به شمار می‌رود. این شهر در °١٢ و ´٥٨ عرض شمالی و °٧٧ و ´٣٨ طول شرقی، و در ارتفاع ٩٤٩متری از سطح دریا واقع شده است و آب و هوایی معتدل دارد ( انکـارتا؛ «فرهنگ جهانی»؛ جانسن، ١١٣).
بنگلور یكی از مراكز عمده صنعتی هند است و مهم‌ترین صنایع آن عبارتند از هواپیماسازی، ماشین‌سازی، صنایع مخابراتی، صنایع الكتریكی، صنایع لوازم چاپ، چرم‌سازی، شیشه‌سازی، داروسازی، صنایع دخانیات، نساجی و چینی‌سازی (حكمت، ٤٧٧- ٤٧٨؛ شاملویی، ٢٦٥)، همچنین بیش از ١٠٠شركت رایانه‌ای در زمینۀ تولید نرم‌افزار و سخت‌افزار در این شهر فعالیت دارند ( انکـارتا؛ اینترنشنال، II / ٣٥٨).
واقع شدن بنگلور بر سر راههای ارتباطی مهم هند بر اهمیت و اعتبار آن افزوده است (همانجا). این شهر یكی از مراكز مهم دانشگاهی هند نیز به شمار می‌رود. دانشگاه بنگلور از ١٣٤٣ش / ١٩٦٤م فعالیت خود را آغاز كرد و در زمانی كوتاه گسترش یافت، به گونه‌ای كه امروزه با ٣٧٥ كالج و بیش از ٧٠مركز تحصیلات تكمیلی، یكی از بزرگ‌ترین دانشگاههای آسیاست (حكمت، ٤٢٨؛ بریتانیكا، I / ٧٨٨).

پیشینۀ تاریخی

بر اساس یافته‌های باستان‌شناسی و كشف سكه‌های رومی، پیشینۀ تاریخی شهر به قبل از میلاد مسیح می‌رسد. كتیبه‌ای متعلق به نیمه دوم سدۀ ٣ق / ٩م در دهكده بِگور در شرق بنگلور كه نام «بنگالورو» در آن دیده می‌شود («فرهنگ سلطنتی»، VI / ٣٦٣؛ «بنگلور»، همانجا)، حكایت از تاریخ كهن این شهر و ناحیه دارد.
كِمْپه گودای اول (٩١٩-٩٧٧ق / ١٥١٣-١٥٦٩م) حكمران محلی یلاهانکـا در ٩٤٤ق / ١٥٣٧م قلعۀ بنگلور را ساخت («فرهنگ سلطنتی»، نیز «بنگلور»، همانجاها) و كمپه گودای دوم (٩٨٦- ١٠٦٨ق / ١٥٧٨- ١٦٥٨م) ٤برج برای مشخص كردن محدودۀ شهر
بنا كرد (همانجا). از ٩١٦ق تا ٩٧٢ق / ١٥١٠ تا ١٥٦٥م پادشاه ویجایانَگَر بنگلور را در اختیار داشت. در ١٠٤٨ق / ١٦٣٨م شاه‌جی، پدر شیواجی (د ١٠٩١ق / ١٦٨٠م) نخستین پادشاه مراتهه، شهر را برای محمد عادل شاه (حكـ ١٠٣٥-١٠٧٠ق / ١٦٢٦-١٦٦٠م)، سلطان بیجاپور فتح كرد و وی نیز بنگلور و چند شهر دیگر را به عنوان جاگیر به او داد (كولكارنی، I / ٥٥٨). ٤٩ سال بعد، در ١٠٩٨ق / ١٦٨٧م سپاهیان اورنگ زیب (حك‌ ١٠٦٨- ١١١٨ق / ١٦٥٧-١٧٠٦م) شهر را تصرف كردند (سركار، ٢٩٠) و در ١١٠١ق / ١٦٩٠م اورنگ‌زیب آن را در مقابل ٣ «لك» به وُدِیار، حكمرانِ میسور واگذار كرد (هرلك مساوی با ١٠٠ هزار است) و او نیز در ١١٧٢ق / ١٧٥٩م آن را به حیدر علی (د ١١٩٦ق / ١٧٨٢م) هدیه داد («بنگلور»، ١٤).
در جریان سومین جنگ كرناتاكا، حیدرعلی به قلعۀ بنگلور پناه برد و در١١٧٤ق / ١٧٦١م آن را توسعه داد و مستحكم كرد («فرهنگ سلطنتی»، VI / ٣٦٩؛ بِوِریج، II / ٥٩٧). در ١٢٠٥ق / ١٧٩١م، در جریان جنگ سوم میسور (١٢٠٤-١٢٠٦ق / ١٧٩٠-١٧٩٢م) لرد كُرنْوالیس فرمانده نیروهای انگلیسی، بنگلور را تصرف كرد، اما شهر بار دیگر در اختیار تیپوسلطان (حك‌ ١١٩٦-١٢١٤ق / ١٧٨٢-١٧٩٩م) قرار گرفت (هاتن، ٣٣٦؛ بوریج، II / ٥٩٧-٥٩٨؛ «بنگلور»، همانجا).
پس از كشته شدن تیپوسلطان (١٢١٤ق) در جنگ چهارم میسور، انگلیسیها ناحیۀ بنگلور را به ودیار حكمران میسور واگذار كردند («فرهنگ سلطنتی»، XVIII / ١٨٣؛ مانسینگه، .(٤١٧ در فاصله سالهای ١٢٤٧- ١٢٩٨ق / ١٨٣١-١٨٨١م بنگلور به عنوان مركز اداری و نظامی ‌انگلیسیها در میسور،با نظارت كامل آنان اداره می‌شد و هر چند در ١٢٩٨ق ادارۀ آن به حكمران میسور بازگردانده شد، اما انگلیسیها تا ١٩٤٧م (سال استقلال هند) همچنان بر اداره امور شهر نظارت داشتند (بریتانیكا، همانجا؛ «بنگلور»، ١٨).
در دورۀ زمامداری حیدرعلی و تیپوسلطان كه شیعیان معتقدی بودند، اجرای مراسم عزاداری ماه محرم در بنگلور رواج داشت. امروزه نیز برگذاری این مراسم در بنگلوردارای اهمیت ویژه‌ای است (رضوی، II / ٣٤٧). از این دوره كاخی در نزدیكی قلعه باقی است كه در ١١٩٢-١٢٠٣ق / ١٧٧٨-١٧٨٩م به دستور حیدرعلی ساخته شد و در زمان تیپوسلطان كامل گردید. این كاخ بیشتر از چوب ساخته شده، و با نقاشیهای زیبای روی دیوارها و سقف تزیین گردیده است. لال باغ نیز كه در ١١٧٣ق / ١٧٦٠م به فرمان حیدر علی در شرق قلعۀ بنگلور ساخته شد، از دیگر آثار برجای مانده از این دوره است («فرهنگ سلطنتی»، VI / ٣٦٩).

مآخذ

حكمت، علی‌اصغر، سرزمین هند، تهران، ١٣٣٧ش؛
شاملویی، حبیب‌الله، جغرافیای كامل جهان، تهران، ١٣٦٣ش؛
نیز:

«Bangalore Through the Ages», Bangalore, IT, www.bangaloreit. com / html / govtinformation / censuspaper٢ / papar-٢%٢٠Chaptar-٢.pdf;
Beveridge, H., A Comprehensive History of India, London, ١٨٧١;
Britannica micropaedia, ١٩٧٨;
Encarta Reference Library, ٢٠٠٣;
Hutton, W. H., «Tipu Sultan», The Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٢٨, vol. V;
The Imperial Gazetteer of India, New Delhi, vol. VI, ١٩٠٨, vol. XVIII / ١٩٧٩;
International;
Johnson, B. L. C., Geographical Dictionary of India, New Delhi, ٢٠٠٢;
Kulkarni, A. R., «The Marathas», History of the Medieval Deccan (١٢٩٥-١٧٢٤), Andhra Pradesh, ١٩٧٤;
Mansingh, S., Historical Dictionary of India, New Delhi, ١٩٩٨;
Rizvi,A.A., A Socio-Intellectual History of Isna؛
Ashari Shi 'is in India, Canberra, ١٩٨٦;
Sarkar, J., «Aurangzib», The Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٨٧, vol, IV;
The World Gazetteer, www. world - gazetteer. com / d / d_in_ka. htm.

هدی سیدحسین‌زاده