ازنا از شهرستانهای نه‌گانۀ استان لرستان، و شامل دو بخش مرکزی و جاپلق است (سازمان...، ٤٣، ٤٤). مساحت این شهرستان ٢١٢‘١ کم‌ ٢، و شامل ٢١٢ آبادی است (آمارنامه...، ٢٢). سفیدکوه و اشتران کوه از ارتفاعات این منطقه است. آب و هوای ازنا معتدل و نیمه‌خشک است. میزان حرارت و بردوت میان °٤٠+ و °٧- متغیر است. میانگین بارندگی سالانه حدود ٤٥٥ میلی‌متر است (فرهنگ...، ٢٢). جمعیت شهرستان ٢٧١‘٧٠ نفر (٦١٨‘١١ خانوار) است (آمارنامه، ٣٥). محصولات زراعی ازنا گندم، جو و برخی دیگر از انواع غله و میوه است. آب زراعی مورد نیاز آن از رودخانه و چشمه تأمین می‌شود. مردم شهرستان مسلمان و شیعۀ اثناعشری هستند. زبان اهالی فارسی با گویش لری است (فرهنگ، همانجا).

شهر ازنا

این شهر در بخش مرکزی شهرستان ازنا (سازمان، ٤٣)، در °٤٩ و ´٢٤ طول شرقی و °٣٣ و ´٥٦ عرض شمالی، و در ارتفاع ٩٠٥‘١ متری از سطح دریا واقع است (مفخم پایان، ٢٣؛ پاپلی، ٥٥). این شهر در دشت نسبتاً وسیعی (رزم‌آرا، ١٧٢)، در مسیر راه‌آهن تهران ـ خرمشهر قرار گرفته است و جادۀ الیگودرز به دو رود از کنار آن می‌گذرد (نک‌ : نقشه...، شم‌ ١٦٥).
شهر ازنا به سبب واقع شدن در کنار راه‌آهن سراسری، و نیز جادۀ اصفهان ـ خرم‌آباد ـ اهواز توسعه یافته، و زمینه‌های جذب جمعیت در آن فراهم آمده است. توسعۀ شهر سبب ایجاد بخش نوبنیاد همراه با رعایت نسبی اصول جدید شهرسازی در کنار بافت قدیم شهر شده است (جغرافیا...، ٢/ ١٠٧٨؛ فرهنگ، ٢٣).
جمعیت ازنا از ٥٤٨‘٩ نفر (٧٣٢‘١ خانوار) در ١٣٥٥ش به ٨٢٤‘٢٥ نفر (٤٥٥‘٤ خانوار) در ١٣٦٥ش افزایش یافته است (سرشماری...، ١٣٥٥ش، «ل»؛ سرشماری، نتایج تفصیلی، ١٨). در این شهر در برابر هر ١٠٠ زن، ١٠٦ مرد وجود داشته است (همانجا). در ١٣٧٠ش شمار مردم این شهر ٠٢٠‘٣١ نفر (٣٦٣‘٥ خانوار) برآورد شده است که نسبت به سال ١٣٦٥ش حدود ٢٠٪ افزایش نشان می‌دهد (آمارنامه، ٢٨). نسبت باسوادها در افراد بالای ٦ سال ٢/ ٨٣٪ بوده است. از کل جمعیت فعال ازنا ١/ ٨٨٪ شاغل بوده‌اند (همان، ٢٩، ٥٧). بر اساس سرشماری ١٣٦٥ش در طبقه‌بندی شاغلان بر حسب رشته‌ها، ٢/ ١٩٪ در گروه عمدۀ صنعت، و بقیه در دیگر گروهها فعالیت داشتند (سرشماری، نتایج تفصیلی، همانجا).

مآخذ

آمارنامۀ استان (١٣٧٠ش)، سازمان برنامه و بودجه، تهران، ١٣٧٢ش؛
پاپلی یزدی، محمدحسین، فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور، مشهد، ١٣٦٧ش؛
جغرافیای کامل ایران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، ١٣٦٦ش؛
رزم‌آرا، علی، جغرافیای نظامی ایران (لرستان)، تهران، ١٣٢٠ش؛
سازمان تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران، وزارت کشور، تهران، ١٣٧٤ش؛
سرشماری عمومی نفوس و مسکن (١٣٥٥ش)، استان لرستان، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٥٩ش؛
سرشماری عمومی نفوس و مسکن (١٣٦٥ش)، نتایج تفصیلی، شهرستان الیگودرز، تهران، ١٣٦٧ش؛
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور (خرم‌آباد)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٧٣ش، ج ٥٨؛
مفخم پایان، لطف‌الله، فرهنگ آبادیهای ایران، تهران، ١٣٣٩ش؛
نقشۀ راهنمای کشور جمهوری اسلامی ایران، تهران، گیتاشناسی.

مژگان نظامی