پاسارُویتْز (تركی‌: پاسارُفْچا)، شهری‌ كوچك‌ در جمهوری‌ صربستان‌ و مونتنگرو. نام‌ این‌ شهر كه‌ در زبان‌ صربی‌ پاژارواچ‌ خوانده‌ می‌شود، از واژۀ صربی‌ ـ كرواتی «پاژار» به‌ معنای‌ آتش‌ برگرفته‌ شده‌ است‌ و در زبان‌ صربی‌«شهر آتش‌» معنا می‌دهد («پاژارواچ‌»؛ EI٢). این‌
شهر در °
٤٤ و ´
٦٣ عرض‌
شمالی‌
و °
٢١ و ´
١٩ طول‌
شرقی‌
در ٧٠ كیلومتری‌
جنوب‌
شرقی‌
بلگراد و در نزدیكی‌
ملتقای‌
رودخانه‌
های‌
موراویا و دانوب‌
واقع‌
است‌
(لاموش‌
، ١٣٥؛«
پاژارواچ‌
»
؛ «
دائرة المعارف‌...»
).

پاسارویتز شهری‌
كوچك‌
با حدود ٤٢ هزار تن‌
جمعیت‌
(١٣٨٢ ش‌
/ ٢٠٠٣ م‌
) است‌
كه‌
به‌
رغم‌
برخورداری‌
از اهمیت‌
اقتصادی‌
، شهرت‌
آن‌
بیشتر مربوط به‌
انعقاد پیمانی‌
معروف‌
به‌
پیمان‌
صلح‌
پاسارویتز است‌
كه‌
در ١١٣٠ ق‌
/ ١٧١٨ م‌
به‌
روزگار سلطان‌
احمد سوم‌
(سل‍
١١١٥-١١٤٣ق‌
/ ١٧٠٣-١٧٣٠م‌
) میان‌
امپراتوری‌
عثمانی‌
از یك‌
سو و دولتهای‌
اتریش‌
و جمهوری‌
ونیز، از سوی‌
دیگر منعقد شد (لاموش‌
، همانجا؛ نیز نک‍
: هامر پورگشتال‌
، VII / ٢٣٢-٢٣٦؛ «
پاسارویتز ... »
). این‌
پیمان‌
نامه‌
پایان‌
بخش‌
جنگهای‌
چندین‌
سالۀ عثمانی‌
با دولتهای‌
اتریش‌
و جمهوری‌
ونیز بود كه‌
از ١١٢٦ تا ١١٣٠ق‌
/ ١٧١٤ تا ١٧١٨م‌
به‌
طول‌
انجامید. عثمانیان‌
نخست‌
در جبهه‌
های‌
جنگ‌
با جمهوری‌
ونیز در یونان‌
و كرت‌
به‌
پیروزیهایی‌
دست‌
یافتند، اما در ١٧١٦م‌
در پترواردین‌ از نیروهای‌
اتریشی‌
به‌
فرماندهی‌
پرنس‌
اوژن‌
دوساووا شكست‌
خوردند و به‌
این‌
پیمان‌
صلح‌
تن‌
در دادند («
پاسارویتز»
).

نخستین‌
گفت‌
وگوهای‌
صلح‌
در اواخر سال‌
١٧١٧م‌
آغاز شد ، ولی‌
گفت‌
وگوهای‌
قطعی‌
كه‌
طرفهای‌
درگیر در آن‌
شركت‌
كردند، در رجب‌
١١٣٠ / ژوئن‌
١٧١٨ آغاز گردید و در شعبان‌
١١٣٠ / ژوئیۀ ١٧١٨ پایان‌
یافت‌
. فرستادگان‌
انگلستان‌
و ایالات‌
متحدۀ آمریكا هم‌
به‌
عنوان‌
ناظر و میانجی‌
در این‌
مذاكرات‌
حاضر بودند (لاموش‌
، همانجا). براساس‌
این‌
پیمان‌
كه‌
یكی‌
از زیان‌
بارترین‌
پیمانها در تاریخ‌
دولت‌
عثمانی‌
بود، دولت‌
عثمانی‌
نواحی‌
تِمسِوار، افلاق‌
كوچك‌
(افلاق‌
غربی‌
) و یك‌
باریكه‌
از صربستان‌
ــ در جنوب‌
دانوب‌
از تیموك‌
تا درینا ــ كه‌
بلگراد را نیز شامل‌
می‌
شد، به‌
اتریش‌
واگذار كرد. اما برپایۀ مفاد همین‌
پیمان‌
جمهوری‌
ونیز تمام‌
مستملكات‌
خود در شبه‌
جزیرۀ پلوپونز و جزیرۀ كرت‌
و دیگر جزایر واقع‌
در دریای‌
مدیترانه‌
از كرت‌
تا سواحل‌
آناتولی‌
را از دست‌
داد و فقط جزایر ایونی‌
و سواحل‌
دالماسی‌
را نگه‌
داشت («
پاسارویتز»
؛ لاموش‌
، همانجا).

در اواخر شعبان‌
١١٣٠ / ژوئیۀ ١٧١٨ و در همان‌
محل‌
پیمان‌
نامۀ بازرگانی‌
و كشتی‌
رانی‌
میان‌
دولتهای‌
عثمانی‌
و اتریش‌
به‌
امضا رسید كه‌
به‌
موجب‌
آن‌
حقوق‌
كاپیتولاسیون‌
برای‌
شهروندان‌

دولتهای‌
بیگانه‌
در قلمرو عثمانی‌
به‌
رسمیت‌
شناخته‌
می‌
شد و به‌
موجب‌
مفاد یكی‌
از بندهای‌
آن‌
بازرگانان‌
ایرانی‌
اجازه‌
می‌
یافتند كه‌
از خاك‌
عثمانی‌
برای‌
داد و ستد با شهرهای‌
تابع‌
دولت‌
اتریش‌
گذر كنند (هامر پورگشتال‌
، VII / ٢٣٦؛ لاموش‌
، ١٣٦؛ میلر، ١٠؛ لویس‌
، ٤٥).

شهر پاسارویتز تا جنگ‌
جهانی‌
اول‌
، در صلح‌
و امنیت‌
رو به‌
گسترش‌
نهاد، به‌
گونه‌
ای‌
كه‌
در اوایل‌
سدۀ ٢٠م‌
یكی‌
از شهرهای‌
مهم‌
صربستان‌
به‌
شمار می‌
رفت‌
. این‌
شهر پس‌
از پایان‌
جنگ‌
جهانی‌
اول‌
و تشكیل‌
پادشاهی‌
یوگسلاوی‌
، در شمار شهرهای‌
این‌
كشور قرار گرفت‌
(EI٢) و پس‌
از فروپاشی‌
فدراسیون‌
یوگسلاوی‌
در قلمرو جمهوری‌
صربستان‌
و مونتنگرو باقی‌
ماند.

مآخذ

لاموش‌
، لئون‌
، تاریخ‌
تركیه‌
، ترجمۀ سعید نفیسی‌
، تهران‌
، ١٣١٦ش‌
؛
نیز:

EI^٢;
Enciclopedia Italiana, Rome;
Hammer-Purgstall, J., Geschichte des osmanischen Reiches, Graz, ١٩٦٥;
Lewis, B., The Emergence of Modern Turkey, London, ١٩٧٩;
Miller, W., The Ottoman Empire and its Successors ١٨٠١-١٩٢٧, London, ١٩٦٦;
«
Passarowitz, Treaty of»
, Fact Monster, www.factmonster.com / ce٦ / history / A٠٨٣٧٧٩٦.html;
«
Pozarevac»
, World History, www.worldhistory.com / wiki / p / pozarevac. htm.

پرویز امین‌