بائوچی، شهر و استانی مسلمان‌نشین در شمال کشور نیجریه. شهر بائوچی در ١٢٢٤ق/ ١٨٠٩م به دست مجاهد مسلمانی به نام «یعقوبو» پی افکنده شد و سپس دولتی به همین نام به منظور اجرای برنامۀ جهادی برای گسترش اسلام در غرب افریقا در دشت مرتفع بائوچی پایه‌گذاری گردید. شهر بائوچی سالها به نام بنیان‌گذار خود، یعقوبو نامیده می‌شد (اکپرفور، ٧٢؛ فیج، ٢٠٤؛ بریتانیکا، میکرو، I/ ٨٨٢).
بائوچی در شمال رودخانه‌های نیجریه و بنوئه در میان قله‌های مرتفع فلات جوس در °١٠ و ´١٩ عرض شمالی °٩ و ´٥٠ طول شرقی قرار دارد (همانجا؛ کوک، ٣٠٣). شهر بائوچی از آغاز تشکیل دولت، پایتخت، و از ١٩٢٦م که استانهای دیگر در کنار استان بائوچی ایجاد گردید، مرکز استان بود (ﻧﻜ : بریتانیکا، همانجا). بائوچی در تقسیمات کشوری نیجریه در ١٩٧٦م نیز به عنوان استان تعیین گردید (نیجریه، ٩٤-٩٥). این استان که ٦٥٠‘٦٧ ﮐﻤ ٢ مساحت دارد، علاوه بر شهر بائوچی شهرهای گمب، جمعار، کاتاگوم و میسو را در بر می‌گیرد (بریتانیکا، همانجا).

پیشینۀ تاریخی

در اوایل سدۀ ١٣ق/ ١٩م در پی‌گیری جهاد اسلامی برای گسترش اسلام در غرب افریقا، ابتدا چند امیرنشین مسلمان در مناطقی که فاقد دولت بودند و ساکنان غیرمسلمان داشتند، ایجاد شد که امیرنشین بائوچی از آن جمله بود ( فیج، ٢٠٤-٢٠٣). پس از آن یعقوبو که سالیان دراز از «دان فودیو» مجاهد مسلمان اهل گوبیر آموزش اسلامی دیده بود، به منظور تشویق قبایل بائوچی برای گرایش به اسلام به این منطقه رفت. او مرکز کار خود را ابتدا در اینکیل قرار داد، اما در ١٨٠٩م به بائوچی رفت و دولت- شهر بائوچی را تأسیس کرد و تا آخر عمر حکومت آنجا را دردست داشت (هاگبن، ١٧٢)؛ برخی نیز گفته‌اند که مردم منطقۀ بائوچی پیش از آن مسلمان شده بودند (همانجا).
پس از درگذشت یعقوبو در ١٢٦١ق/ ١٨٤٥م پسرش ابراهیم به حکومت رسید (١٨٤٥-١٨٧٧) که در این دوره بسیاری از قبایل تابع دولت بائوچی شورش کردند و استقلال یافتند. ابراهیم در ١٨٧٧م فرمانروایی را به پسر خود، عثمان (ﺣﻜ ١٨٧٧-١٨٨٣م) واگذار کرد. در زمان حکومت عثمان عمویش مدعی فرمانروایی شد و آثار خرابیهای ناشی از درگیریهای این دو هنوز در شهر بائوچی باقی است (همانجا). پس از مرگ عموی عثمان، خود او هم توسط نمایندگان مردم از کار برکنار گردید و عموزادۀ دیگرش بر جای او به حکومت رسید که استبداد و خشونت او سرانجام به کشتار جمعیِ ساکنان شهر مسلمان‌نشین گورام در ١٩٠٠م انجامید (همو، ١٧٣). این وضع با ورود نیروهای نظامی انگلیس در همان سال پایان گرفت و محمد نامی به حکومت رسید؛ اما وی در ١٩٠١م درگذشت و پس از او، حسن تا ١٩٠٧م حکومت کرد و در آن سال یعقوب نوادۀ بنیان‌گذار بائوچی حکومت را به دست گرفت (همانجا). در ١٩٠٢م نیروهای نظامی انگلیس که با اشغال کامل بائوچی دو بخش شمال و جنوب نیجریه را جداگانه تحت الحمایۀ خود قرار داده بود، این دو بخش را نیز ادغام کرد و نیجریۀ یکپارچه را تحت حمایت خود قرار داد (همو، ١٧٦).
بیشتر مردم بائوچی مسلمانند و جمعیت مسلمان این منطقه که در ١٩٥٣م، ١/ ٧٤٪ از ساکنان را تشکیل می‌دادند، در ١٩٦٣ به ٦/ ٨٠٪ افزایش یافت (کوک، ٣١٣، ٣١٦). جمعیت استان بائوچی طبق آمار ١٩٩١م/ ١٣٧٠ش، ٤١٣‘٢٩٤‘٤ نفر بود (افریقا...، ٨٠٢). مردم بائوچی از تیره‌های مختلفند که مهم‌ترین آنها فولانی، هوسا و انگاس است (بریتانیکا، همانجا). بائوچی مرکز مهم‌ استخراج معادن قلع و صدور برخی مواد معدنی است. ایجاد راه‌آهن در ١٩٦١م بر اهمیت بائوچی به عنوان مرکز جمع‌آوری بادام‌زمینی و پنبه و نیز مرکز تجارتی غلات، حبوبات، برنج پیاز و احشام افزوده است (کورنون، ٧٧؛ بریتانیکا، همانجا).
از شخصیتهای مشهور منسوب به بائوچی ابوبکر تافاوابلوا اولین نخست‌وزیر دولت مستقل نیجریه بوده است (بریتانیکا، همانجا).

مآخذ

کورنون، تاریخ معاصر افریقا، ترجمۀ ابراهیم صدقیانی، تهران، ١٣٦٥ش؛
کوک، ژ.م.، مسلمانان افریقا، ترجمۀ اسدالله علوی، مشهد، ١٣٧٣ش؛
نیجریه، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران، ١٣٧٤ش؛
نیز:

Africa south of the sahara, london, ١٩٩٨;
akpofure, R. and M. crowder, nigeria, london, ١٩٦٦;
britannica, ١٩٧٨;
fage, J.D., a history of africa, london, ١٩٩٥;
hogben, S.J., the muhammadan emrates of nigeria, london, ١٩٣٠.
پرویز امین