دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٤١٨ - پنانگ
پنانگ
نویسنده (ها) :
پرویز امین
آخرین بروز رسانی :
جمعه ٢٣ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
پِنانْگ، یا پینانگ (در مالایایی: پولائو پینانگ)، استان، شهر و جزیرهای به همین نام واقع در شمال غربی فدراسیون مالزی.
پولائو پینانگ در زبان مالایایی به معنی «جزیرۀ فوفل» (نخل هندی) است. جزیرۀ پنانگ با وسعت ٢٨٠ كمـ٢، در شمال شرقی تنگۀ مالاكا جای دارد و چند جزیرۀ كوچك به نامهای بیتونگ، ریمائو، ژرساك و تیكوس در اطراف آن واقع است. این جزیره به وسیلۀ پلی به درازای ٤ / ٨ كمـ به سرزمین اصلی مالزی متصل شده است. این پل كه در ١٣٦٤ش / ١٩٨٥م به بهرهبرداری رسیده است، بزرگترین پل در نوع خود در جنوب شرقی آسیا بهشمار میرود (مسائلی، ١٠؛ انكارتا؛كلمبیا).
استان پنانگ با وسعت ٠٣٣‘١كمـ٢ از شمال و شرق به استان كداح، از جنوب به استان پراك و از غرب به تنگۀ مالاكا محدود است. آب و هوای این منطقه استوایی و در سرتاسر سال تقریباً یكنواخت است و متوسط باران سالیانۀ آن ٢٦٧ سانتیمتر است («جزیره...»؛ مسائلی، ١٩).
پایۀ اقتصاد پنانگ از آغاز بر بازرگانی بود و به تجارت ادویۀ سوماترا بستگی داشت. افزون بر آن بازرگانان بسیاری هم برای خرید انواع ماهیان و پرندگان به آنجا سفر میكردند و بخش اعظم تجارت با تنگۀ مالاكا و جنوب تایلند را شامل میشد؛ اما در ١٣٤٩ش / ١٩٧٠م با بازگشایی نخستین منطقۀ آزاد صنعتی مالزی در پنانگ و در پی آن احداث كارخانههایی با فنآوری پیشرفته در آن، امروزه این استان به یكی از مراكز صنعتی مالزی بدل شده است. صنایع الكترونیكی، لوازم خانگی و لوازم یدكی خودرو، از عمدهترین صنایع استان پنانگ است. صنعت جهانگردی هم از دیگر بخشهای مهم اقتصادی پنانگ به شمار میرود. جاذبههای طبیعی و تاریخی جزیرۀ پنانگ كه آن را به «مروارید مشرق زمین» ملقب كرده است، همچنین احداث هتلهایی مجلل در كرانههای شمالی جزیره، این استان را به اصلیترین كانون صنعت جهانگردی مالزی بدل ساخته است (وینستد، ١٠٧؛ انكارتا؛ وایكیپدیا؛ EI٢).
جمعیت پنانگ آمیزهای از نژادهای مختلف است. بیشتر مردمان پنانگ چینیتبارند و شمار مالایاییهای آن از دیگر استانهای مالزی كمتر است. ٥٩٪ جمعیت استان پنانگ را چینیها، ٣٢٪ را مالایاییها و ٧٪ را هندیها تشكیل میدهند. زبان رسمی در این استان همچون دیگر بخشهای مالزی زبان مالایایی است، اما زبانهای ماندارین و دیگر گویشهای چینی، هندی، تامیلی، بنگالی، پنجابی و تایی نیز در آن رواج دارد. اسلام دین رسمی در پنانگ است، اما اكثر مردم آن پیرو دینهای بودایی، مسیحی، هندو و تائوییاند. مسلمانان پنانگ مشتملاند بر تمام مالایاییها و بخش كوچكی از هندیها
كه به جاویپرا ناكان یا جاوی پكان معروفاند و رهبری سیاسی و فكری مسلمانان پنانگ را برعهده دارند (هوكر، ١٧٠؛ «به پنانگ...»).
جمعیت استان پنانگ در ١٣٨٣ش / ٢٠٠٥م حدود ٩٠٠‘٣٧٨‘١تن برآورد شده است («فرهنگ...»). مركز استان پنانگ شهر بندری پنانگ یا جرج تاون است. این شهر در كرانههای شمال شرقی جزیرۀ پنانگ جای دارد و با ٣٥٨‘١٧٨تن جمعیت (١٣٨٣ش) یكی از بندرگاههای مهم مالزی به شمار میآید ( كلمبیا؛«فرهنگ»؛ «اطلس...»، .(١٦٢
پیشینۀ تاریخی: كهنترین نشان از پنانگ به سدۀ ٤م باز میگردد. بنا بر منابع چینی، این جزیره در همان سده نزد دریانوردان چینی شناخته شده بوده است و آنان به آنجا سفر میكردند. همچنین بخشهایی از یك سنگ نوشته به زبان سنسكریت متعلق به سدۀ ٤م در نواحی شرقی این جزیره كشف شده است (نیدهام، ١٧٩؛ هال، ٣٦؛ جرینی، .(٩٨
نخستین كشتی اروپاییان در ١٠٠٠ق / ١٥٩٢م به فرماندهی ادوارد لانگستر به جزیرۀ پنانگ وارد شد؛ هر چند كه هرگز به مبدأ بازنگشت و در دریا غرق شد (وینستد، ٥٣). در سدۀ ١١ق / ١٧م كه توجه اروپاییان به شرق آسیا افزایش یافت، جزیرۀ پنانگ به عنوان بندر و پایگاه مورد توجه انگلیسیها واقع شد و آنها در ١١٩٩ق / ١٧٨٥م آنجا را كه تقریباً غیرمسكون و بخشی از سرزمین كداح بود، از سلطان كداح اجاره كردند (همانجا). هدف سلطان كداح از این كار یافتن متحدی قدرتمند در برابر تهدیدهای دولت سیام بود (گولیك، .(١٩-٢٠ در ١٧٨٦م فرانسیس لایت از مأموران كمپانی هند شرقی اقامتگاهی را در این جزیره پایهریزی كرد (هال، ٣١٨, ٤٥٩, ٤٧٢) و آن را به افتخار جرج سوم پادشاه انگلستان جرج تاون نامید ( وایكیپدیا).
نظام بازرگانی آزادی كه لایت از آغاز برقرار كرد، جمعیت چینی و هندی را به آنجا جذب كرد و پنانگ بسیار زود از یك روستای كوچك به یك شهر و به مستعمرهای تابع فرمانروای كل بنگال بدل گردید و در اندك زمانی بازرگانی آن رونق گرفت، به گونهای كه در ١٧٨٩م واردات و صادرات آن ٥٩٢‘٨٥٣پوند برآورد شد و ٥ سال بعد، به دو برابر افزایش یافت و چند سال پس از آن، با افزایش كشت فلفل و كات هندی بهرقیب جزایر ملوك بدل شد (میلر، ٦٥؛ وینستد، ١٠٧ ).
عبدالله، سلطان كداح در ١٧٩١م پس از آنكه از امضای پیمان دفاع مشترك با انگلیسیها ناامید شد، به پنانگ حمله كرد، هر چند كه او در این كار توفیقی نیافت، اما این اقدام وی سبب شد
كه احساس تعلق به یك جامعۀ اسلامی در مردم منطقه تقویت گردد (هال، ٤٧٢؛ اندایا، .(١٠٧-١٠٨ با وجود آنكه در ١٧٩٤م پنانگ حدود ٢٥هزار تن جمعیت داشته است، اما هیچ گونه نظام اداری بر امور آنجا حاكم نبود و فقط در پایان سدۀ ١٨م با گسترش فعالیتهای بازرگانی در پنانگ، مقدمات لازم برای ایجاد یك نظام حكومتی در آنجا فراهم گردید (میلر، ٦٧-٦٦؛ وینستد، .(٩٧ این نظام حكومتی متشكل از شورایی بود كه فرمانداری در رأس آن قرار داشت (وینستد، همانجا؛ هال، ٤٤٩؛ میلر،٦٨ ).
در ١٨٢٦م، ٣ مستعمرۀ پنانگ، مالاكا و سنگاپور تحت عنوان «مستعمرات تنگه» مجتمع گردیدند و پنانگ مركز حكومتی آن تعیین شد. در ١٨٣٢م مركز حكومت از پنانگ به سنگاپور انتقال یافت و در ١٨٥١م این ٣ مستعمره تابع فرمانروای كل هند شدند (همو، ٧٦). در ١٨٦٧م قیامهایی برضد نظام استعماری در پنانگ رخ داد، اما این منطقه تا ١٣٢١ش / ١٩٤٢م كه ژاپن آنجا را به تصرف درآورد، تحت استیلای انگلستان باقی بود (گولیك، ٥٥؛ تیشوا، ١٢٣).
پس از جنگ جهانی دوم انگلستان تصمیم گرفت شبه جزیرۀ مالزی را تحت یك دولت خود مختار متحد سازد، اما پنانگ و مالاكا را از آن مستثنا كرد و این دو منطقه تحت استیلای مستقیم انگلستان باقی ماندند (میلر، .(١٦٤ این وضعیت ساكنان پنانگ را بر آن داشت تا خواستار استقلال شوند، اما رهبری دولت خودمختار مالزی خواستار ادغام پنانگ در فدراسیون مالزی بود (شفرالدین، .(٣ در این شرایط نوعی گرایش میهن پرستانه در جوامع مختلف ساكن پنانگ به وجود آمد و این گرایش با تصمیم انگلستان مبنی بر لغو اساسنامۀ بندر آزاد در ١٩٤٦م شدت بیشتری یافت. بر اثر این مبارزات، اساسنامۀ بندر آزاد در همان سال دوباره برقرار شد (كریستی، ٤٠) و سرانجام در ١٩٤٨م فدراسیون مالزی متشكل از ٩ استان و مناطق پنانگ و مالاكا شكل گرفت و قانون اساسی ١٣٣٦ش / ١٩٥٧م، پنانگ را جزو ١١ ایالت تشكیل دهندۀ فدراسیون مالزی قرار داد (شفرالدین، ١-٢, ١٣)
در حالی كه فرمانداران سایر ایالات مالزی در عین حال، مسئول نگاهبانی دین اسلام و سنتهای مالایایی هستند، استان پنانگ و مالاكا و كوالالامپور مستقیماً تابع دولت مركزی بوده، رؤسای آن برای مدت معین انتخاب میشوند (نك : نوئر، ١٩٩؛ میلن، ١٠٩ ).
مآخذ
تیشوا، رولا، كشورهای جنوب شرقی، ترجمۀ غلامعلی سرمد، تهران، ١٣٥٢ش؛
مسائلی، محمود، مالزی، تهران، ١٣٧٢ش؛
نیز:
Andaya, B. W. and L. Y. Andaya, A History of Malaysia, London, ١٩٩٤;
Atlas of the World, Oxford, ١٩٩٤;
Christie, C. J., A Modern History of Southeast Asia, London, ١٩٩٦;
The Columbia Encyclopedia, www. bartleby. com;
EI٢;
Encarta Reference Library, ٢٠٠٤;
Gerini, G. E., Researches on Ptolemy’s Geography of Eastern Asia, New Delhi, ١٩٧٤;
Gullick, J. and B. Gale, Malaysia, Selangor, ١٩٨٦;
Hall, D. G. E., A History of South - East Asia, London, ١٩٦٤;
Hooker, M. B.,«Muhammadan Low and Islamic Law», Islam in South - East Asia, ed. M. B. Hooker, Leiden, ١٩٨٣;
Miller, H., The Story of Malaysia, London, ١٩٦٥;
Milne, R. S. and D. K. Mauzy, Malaysia, Boulder, ١٩٨٦;
Needham, J., Science and Civilisation in China, Cambridge, ١٩٥٤;
Noer, D., «Contemporary Political Diensions of Islam», Islam in South - East Asia, ed. M. B. Hooker, Leiden, ١٩٨٣;
«Penang Island», Yahoo Geo Cities, www. geocities. com / zahiro / penang. htm;
Shafruddin, B. H., The Federal Factor in the Government and Politics of Peninsular Malaysia,
«Welcome to Penang - Pearl of Orient»,
Wikipedia, http: / / en.wikipedia. org / wiki / penang;
Winstedt, S. R., Malaysia and its History,
The World Gazetteer, www. world gazetteer. com.
پرویز امین