دائرة المعارف بزرگ اسلامی
(١)
اترک
١ ص
(٢)
ابن ازرق احمد
٢ ص
(٣)
ابده
٣ ص
(٤)
ابادان
٤ ص
(٥)
ابّ
٥ ص
(٦)
آیدین
٦ ص
(٧)
ارلات
٧ ص
(٨)
اذنه
٨ ص
(٩)
اذرح
٩ ص
(١٠)
رأس مسندم
١٠ ص
(١١)
رأسالعین
١١ ص
(١٢)
رأسالخیمه
١٢ ص
(١٣)
ابا*
١٣ ص
(١٤)
اب
١٤ ص
(١٥)
اِب
١٥ ص
(١٦)
اِبادان
١٦ ص
(١٧)
اُبده
١٧ ص
(١٨)
جُند*
١٨ ص
(١٩)
جوزاجان
١٩ ص
(٢٠)
باشیقرستان
٢٠ ص
(٢١)
برادسکن
٢١ ص
(٢٢)
اُرم
٢٢ ص
(٢٣)
اُرَم
٢٣ ص
(٢٤)
آخالتسیخه*
٢٤ ص
(٢٥)
آفریقا*
٢٥ ص
(٢٦)
آلس
٢٦ ص
(٢٧)
آل قرامان
٢٧ ص
(٢٨)
آلماآتا
٢٨ ص
(٢٩)
آلوس
٢٩ ص
(٣٠)
آمد
٣٠ ص
(٣١)
آماسیه
٣١ ص
(٣٢)
آمل (شهر)
٣٢ ص
(٣٣)
آمل (شهرستان)
٣٣ ص
(٣٤)
آمل (ناحیه)
٣٤ ص
(٣٥)
آناتولی*
٣٥ ص
(٣٦)
آمودریا
٣٦ ص
(٣٧)
آناطولی*
٣٧ ص
(٣٨)
آناطولی حصاری*
٣٨ ص
(٣٩)
آناتولی حصاری
٣٩ ص
(٤٠)
آنی
٤٠ ص
(٤١)
آوه
٤١ ص
(٤٢)
آنکارا
٤٢ ص
(٤٣)
آهوان
٤٣ ص
(٤٤)
اباض
٤٤ ص
(٤٥)
آیاس
٤٥ ص
(٤٦)
آیاسلوک*
٤٦ ص
(٤٧)
ابتر
٤٧ ص
(٤٨)
ابخاز
٤٨ ص
(٤٩)
ابراهیم بن یعقوب
٤٩ ص
(٥٠)
ابرائیل
٥٠ ص
(٥١)
حبشه
٥١ ص
(٥٢)
حجاز، جزیرة العرب
٥٢ ص
(٥٣)
حجر، شهر
٥٣ ص
(٥٤)
حدود العالم
٥٤ ص
(٥٥)
حدیثه
٥٥ ص
(٥٦)
حدیده
٥٦ ص
(٥٧)
حرا
٥٧ ص
(٥٨)
حرّان
٥٨ ص
(٥٩)
باب الان
٥٩ ص
(٦٠)
بابل
٦٠ ص
(٦١)
بابلسر
٦١ ص
(٦٢)
بابلیون
٦٢ ص
(٦٣)
باب المندب
٦٣ ص
(٦٤)
باتاویا
٦٤ ص
(٦٥)
باتوم
٦٥ ص
(٦٦)
باتومی
٦٦ ص
(٦٧)
باجدا
٦٧ ص
(٦٨)
باجرما
٦٨ ص
(٦٩)
باجروان
٦٩ ص
(٧٠)
باختر
٧٠ ص
(٧١)
باجه
٧١ ص
(٧٢)
باجه
٧٢ ص
(٧٣)
باخرز
٧٣ ص
(٧٤)
بادس
٧٤ ص
(٧٥)
بادکوبه
٧٥ ص
(٧٦)
بادغیس
٧٦ ص
(٧٧)
بادیه
٧٧ ص
(٧٨)
بادیة الشام
٧٨ ص
(٧٩)
بارابه
٧٩ ص
(٨٠)
بارفروش
٨٠ ص
(٨١)
بارسلون
٨١ ص
(٨٢)
الباره
٨٢ ص
(٨٣)
بازرگان
٨٣ ص
(٨٤)
حرمون، جبل
٨٤ ص
(٨٥)
حرورا
٨٥ ص
(٨٦)
احمد بن علویه
٨٦ ص
(٨٧)
احمد نگر
٨٧ ص
(٨٨)
احمدی
٨٨ ص
(٨٩)
احیاء موات
٨٩ ص
(٩٠)
باشتین
٩٠ ص
(٩١)
باطن، وادی
٩١ ص
(٩٢)
باطنه
٩٢ ص
(٩٣)
باطوم
٩٣ ص
(٩٤)
باعربایا
٩٤ ص
(٩٥)
باغچه سرای
٩٥ ص
(٩٦)
باعیناثا
٩٦ ص
(٩٧)
باغملک
٩٧ ص
(٩٨)
بافق
٩٨ ص
(٩٩)
بافت
٩٩ ص
(١٠٠)
باقر گنج
١٠٠ ص
(١٠١)
باکو
١٠١ ص
(١٠٢)
بالا حصار
١٠٢ ص
(١٠٣)
بالخاش
١٠٣ ص
(١٠٤)
بالس
١٠٤ ص
(١٠٥)
بالش
١٠٥ ص
(١٠٦)
بالکار
١٠٦ ص
(١٠٧)
بالکان
١٠٧ ص
(١٠٨)
بالی
١٠٨ ص
(١٠٩)
بالی
١٠٩ ص
(١١٠)
بالیکسیر
١١٠ ص
(١١١)
بامیان
١١١ ص
(١١٢)
بانجول
١١٢ ص
(١١٣)
بانکیپور
١١٣ ص
(١١٤)
بانه لوقا
١١٤ ص
(١١٥)
بانه
١١٥ ص
(١١٦)
باورد
١١٦ ص
(١١٧)
بانیالوکا
١١٧ ص
(١١٨)
بانیاس
١١٨ ص
(١١٩)
بایبورد
١١٩ ص
(١٢٠)
بایزید
١٢٠ ص
(١٢١)
بایکال
١٢١ ص
(١٢٢)
باینگان
١٢٢ ص
(١٢٣)
بائوچی
١٢٣ ص
(١٢٤)
ببشتر
١٢٤ ص
(١٢٥)
ببن
١٢٥ ص
(١٢٦)
بتاله
١٢٦ ص
(١٢٧)
بتلیخ
١٢٧ ص
(١٢٨)
بتجان
١٢٨ ص
(١٢٩)
بتدین
١٢٩ ص
(١٣٠)
بتلیس
١٣٠ ص
(١٣١)
بتنده
١٣١ ص
(١٣٢)
بتم
١٣٢ ص
(١٣٣)
بجاق
١٣٣ ص
(١٣٤)
بثنیه
١٣٤ ص
(١٣٥)
بجانه
١٣٥ ص
(١٣٦)
بجایه
١٣٦ ص
(١٣٧)
بجستان
١٣٧ ص
(١٣٨)
بجنور
١٣٨ ص
(١٣٩)
بجنورد
١٣٩ ص
(١٤٠)
بجه
١٤٠ ص
(١٤١)
بجور
١٤١ ص
(١٤٢)
بجه
١٤٢ ص
(١٤٣)
بچینا
١٤٣ ص
(١٤٤)
بحر اخضر
١٤٤ ص
(١٤٥)
بحر احمر
١٤٥ ص
(١٤٦)
بحران
١٤٦ ص
(١٤٧)
بحر ابیض
١٤٧ ص
(١٤٨)
بحرالروم
١٤٨ ص
(١٤٩)
بحر زنج
١٤٩ ص
(١٥٠)
بحر محیط
١٥٠ ص
(١٥١)
بحرالغزال
١٥١ ص
(١٥٢)
بحرالمیت
١٥٢ ص
(١٥٣)
بحرین
١٥٣ ص
(١٥٤)
بحیره
١٥٤ ص
(١٥٥)
بحرین
١٥٥ ص
(١٥٦)
بخارلیق
١٥٦ ص
(١٥٧)
بخارا
١٥٧ ص
(١٥٨)
بخت اردشیر
١٥٨ ص
(١٥٩)
بختگان
١٥٩ ص
(١٦٠)
بخش
١٦٠ ص
(١٦١)
بخراء
١٦١ ص
(١٦٢)
بخور، جاده
١٦٢ ص
(١٦٣)
بدائون
١٦٣ ص
(١٦٤)
بدخ
١٦٤ ص
(١٦٥)
بدخشان
١٦٥ ص
(١٦٦)
بدلیس
١٦٦ ص
(١٦٧)
بذ
١٦٧ ص
(١٦٨)
برات
١٦٨ ص
(١٦٩)
برادوست
١٦٩ ص
(١٧٠)
برار
١٧٠ ص
(١٧١)
برازجان
١٧١ ص
(١٧٢)
برانس
١٧٢ ص
(١٧٣)
بربری
١٧٣ ص
(١٧٤)
بربرا
١٧٤ ص
(١٧٥)
برج البراجنه
١٧٥ ص
(١٧٦)
برخوار و میمه
١٧٦ ص
(١٧٧)
بردسیر
١٧٧ ص
(١٧٨)
بردوان
١٧٨ ص
(١٧٩)
بردعه
١٧٩ ص
(١٨٠)
برشاو
١٨٠ ص
(١٨١)
بردی
١٨١ ص
(١٨٢)
برزند
١٨٢ ص
(١٨٣)
برس
١٨٣ ص
(١٨٤)
برسخان
١٨٤ ص
(١٨٥)
برسلونه
١٨٥ ص
(١٨٦)
برشلونه
١٨٦ ص
(١٨٧)
برغش
١٨٧ ص
(١٨٨)
برطاس
١٨٨ ص
(١٨٩)
برقعید
١٨٩ ص
(١٩٠)
برقه
١٩٠ ص
(١٩١)
برلس
١٩١ ص
(١٩٢)
اخبار الصین و الهند
١٩٢ ص
(١٩٣)
اخشنبه
١٩٣ ص
(١٩٤)
اخمیم
١٩٤ ص
(١٩٥)
اخلاط
١٩٥ ص
(١٩٦)
اخرید
١٩٦ ص
(١٩٧)
اخسیکت
١٩٧ ص
(١٩٨)
برنو
١٩٨ ص
(١٩٩)
برنئو
١٩٩ ص
(٢٠٠)
بروجرد
٢٠٠ ص
(٢٠١)
بروه
٢٠١ ص
(٢٠٢)
بروده
٢٠٢ ص
(٢٠٣)
بروجن
٢٠٣ ص
(٢٠٤)
برونئی
٢٠٤ ص
(٢٠٥)
برهانپور
٢٠٥ ص
(٢٠٦)
برهوت
٢٠٦ ص
(٢٠٧)
بریده
٢٠٧ ص
(٢٠٨)
بزاعه
٢٠٨ ص
(٢٠٩)
بریمی
٢٠٩ ص
(٢١٠)
بزرگ بن شهریار
٢١٠ ص
(٢١١)
بریلی
٢١١ ص
(٢١٢)
بزاخه
٢١٢ ص
(٢١٣)
بزتا
٢١٣ ص
(٢١٤)
بزنطی
٢١٤ ص
(٢١٥)
بزمان
٢١٥ ص
(٢١٦)
بستان
٢١٦ ص
(٢١٧)
بستک
٢١٧ ص
(٢١٨)
بستان آباد
٢١٨ ص
(٢١٩)
بست
٢١٩ ص
(٢٢٠)
بسنی
٢٢٠ ص
(٢٢١)
بسرمیان
٢٢١ ص
(٢٢٢)
بسطه
٢٢٢ ص
(٢٢٣)
بسفر
٢٢٣ ص
(٢٢٤)
بسطام
٢٢٤ ص
(٢٢٥)
بسکره
٢٢٥ ص
(٢٢٦)
بسیط
٢٢٦ ص
(٢٢٧)
البشارات
٢٢٧ ص
(٢٢٨)
بشر
٢٢٨ ص
(٢٢٩)
بش بالغ
٢٢٩ ص
(٢٣٠)
بشرویه
٢٣٠ ص
(٢٣١)
بطروش
٢٣١ ص
(٢٣٢)
بصره
٢٣٢ ص
(٢٣٣)
بصری
٢٣٣ ص
(٢٣٤)
بطحاء
٢٣٤ ص
(٢٣٥)
بصره
٢٣٥ ص
(٢٣٦)
بطلیوس
٢٣٦ ص
(٢٣٧)
بطنان
٢٣٧ ص
(٢٣٨)
بطیحه
٢٣٨ ص
(٢٣٩)
بعقوبه
٢٣٩ ص
(٢٤٠)
بعلبک
٢٤٠ ص
(٢٤١)
بغدان
٢٤١ ص
(٢٤٢)
بغراس
٢٤٢ ص
(٢٤٣)
بغشور
٢٤٣ ص
(٢٤٤)
بغلان
٢٤٤ ص
(٢٤٥)
بقاع
٢٤٥ ص
(٢٤٦)
بکران
٢٤٦ ص
(٢٤٧)
بکری، ابوعبید
٢٤٧ ص
(٢٤٨)
بکسر
٢٤٨ ص
(٢٤٩)
بگرمی
٢٤٩ ص
(٢٥٠)
بلاسگان
٢٥٠ ص
(٢٥١)
بلاساغون
٢٥١ ص
(٢٥٢)
بلاط
٢٥٢ ص
(٢٥٣)
بلاوات
٢٥٣ ص
(٢٥٤)
بلبیس
٢٥٤ ص
(٢٥٥)
بلتستان
٢٥٥ ص
(٢٥٦)
بلخ
٢٥٦ ص
(٢٥٧)
بلخ، رود*
٢٥٧ ص
(٢٥٨)
بلخان
٢٥٨ ص
(٢٥٩)
بلرم
٢٥٩ ص
(٢٦٠)
بلخاب
٢٦٠ ص
(٢٦١)
بلغار
٢٦١ ص
(٢٦٢)
بلغارستان
٢٦٢ ص
(٢٦٣)
بلقاء
٢٦٣ ص
(٢٦٤)
بلگرام
٢٦٤ ص
(٢٦٥)
بلگراد
٢٦٥ ص
(٢٦٦)
بلنجر
٢٦٦ ص
(٢٦٧)
بلمه
٢٦٧ ص
(٢٦٨)
بلوچستان
٢٦٨ ص
(٢٦٩)
بلنسیه
٢٦٩ ص
(٢٧٠)
بماکو
٢٧٠ ص
(٢٧١)
بم
٢٧١ ص
(٢٧٢)
بمباره
٢٧٢ ص
(٢٧٣)
بمپور
٢٧٣ ص
(٢٧٤)
بناب
٢٧٤ ص
(٢٧٥)
بناکت
٢٧٥ ص
(٢٧٦)
بنارس
٢٧٦ ص
(٢٧٧)
بمبئی
٢٧٧ ص
(٢٧٨)
بنجر مسین
٢٧٨ ص
(٢٧٩)
بنبلونه
٢٧٩ ص
(٢٨٠)
بند امیر
٢٨٠ ص
(٢٨١)
بندر امام خمینی
٢٨١ ص
(٢٨٢)
بندر لنگه
٢٨٢ ص
(٢٨٣)
بندر ترکمن
٢٨٣ ص
(٢٨٤)
بندر گز
٢٨٤ ص
(٢٨٥)
بندر عباس
٢٨٥ ص
(٢٨٦)
بنطس
٢٨٦ ص
(٢٨٧)
بنزرت
٢٨٧ ص
(٢٨٨)
بنغازی
٢٨٨ ص
(٢٨٩)
بنگال
٢٨٩ ص
(٢٩٠)
بنگلور
٢٩٠ ص
(٢٩١)
بنگنا پاله
٢٩١ ص
(٢٩٢)
بنگلادش
٢٩٢ ص
(٢٩٣)
بنو
٢٩٣ ص
(٢٩٤)
بنور
٢٩٤ ص
(٢٩٥)
بنها
٢٩٥ ص
(٢٩٦)
بنی سویف
٢٩٦ ص
(٢٩٧)
بنی ملال
٢٩٧ ص
(٢٩٨)
بنین
٢٩٨ ص
(٢٩٩)
بوانات
٢٩٩ ص
(٣٠٠)
بوازیج
٣٠٠ ص
(٣٠١)
بوداپست
٣٠١ ص
(٣٠٢)
بودین
٣٠٢ ص
(٣٠٣)
بوردور
٣٠٣ ص
(٣٠٤)
بورسه
٣٠٤ ص
(٣٠٥)
بورکو
٣٠٥ ص
(٣٠٦)
بورکینافاسو
٣٠٦ ص
(٣٠٧)
بوزجان
٣٠٧ ص
(٣٠٨)
بوسنه سرای
٣٠٨ ص
(٣٠٩)
بوشهر
٣٠٩ ص
(٣١٠)
بوسنی و هرزگوین
٣١٠ ص
(٣١١)
بوصیر
٣١١ ص
(٣١٢)
بوقیر
٣١٢ ص
(٣١٣)
بوگرا
٣١٣ ص
(٣١٤)
بوکان
٣١٤ ص
(٣١٥)
بولاق
٣١٥ ص
(٣١٦)
بون
٣١٦ ص
(٣١٧)
بونت
٣١٧ ص
(٣١٨)
بویر احمد
٣١٨ ص
(٣١٩)
بوئین زهرا
٣١٩ ص
(٣٢٠)
بهار
٣٢٠ ص
(٣٢١)
بهار
٣٢١ ص
(٣٢٢)
به اردشیر
٣٢٢ ص
(٣٢٣)
بهاولپور
٣٢٣ ص
(٣٢٤)
بهبهان
٣٢٤ ص
(٣٢٥)
بهتنده
٣٢٥ ص
(٣٢٦)
بهروچ
٣٢٦ ص
(٣٢٧)
بهرتپور
٣٢٧ ص
(٣٢٨)
بهقباد
٣٢٨ ص
(٣٢٩)
بهشهر
٣٢٩ ص
(٣٣٠)
بهمنشیر
٣٣٠ ص
(٣٣١)
بیابانک
٣٣١ ص
(٣٣٢)
بهنسا
٣٣٢ ص
(٣٣٣)
بهوپال
٣٣٣ ص
(٣٣٤)
بیارجمند
٣٣٤ ص
(٣٣٥)
بیاسه
٣٣٥ ص
(٣٣٦)
بیانه
٣٣٦ ص
(٣٣٧)
بیت جبریل
٣٣٧ ص
(٣٣٨)
بیت لحم
٣٣٨ ص
(٣٣٩)
بیت جبرین
٣٣٩ ص
(٣٤٠)
بیجار
٣٤٠ ص
(٣٤١)
بیجاپور
٣٤١ ص
(٣٤٢)
بیجانگر
٣٤٢ ص
(٣٤٣)
بیحان
٣٤٣ ص
(٣٤٤)
بیدر
٣٤٤ ص
(٣٤٥)
بیت المقدس
٣٤٥ ص
(٣٤٦)
بیرجند
٣٤٦ ص
(٣٤٧)
بئرالسبع
٣٤٧ ص
(٣٤٨)
بئر میمون
٣٤٨ ص
(٣٤٩)
بیره
٣٤٩ ص
(٣٥٠)
بیروت
٣٥٠ ص
(٣٥١)
بیزانتیون
٣٥١ ص
(٣٥٢)
بیره جک
٣٥٢ ص
(٣٥٣)
بیسان
٣٥٣ ص
(٣٥٤)
بیسائو
٣٥٤ ص
(٣٥٥)
بیستون
٣٥٥ ص
(٣٥٦)
بیشاپور
٣٥٦ ص
(٣٥٧)
بیشکک
٣٥٧ ص
(٣٥٨)
بیضا
٣٥٨ ص
(٣٥٩)
بیکند
٣٥٩ ص
(٣٦٠)
بیلقان
٣٦٠ ص
(٣٦١)
بیله سوار
٣٦١ ص
(٣٦٢)
بیلیتن
٣٦٢ ص
(٣٦٣)
بینالود
٣٦٣ ص
(٣٦٤)
بین النهرین
٣٦٤ ص
(٣٦٥)
بیهار
٣٦٥ ص
(٣٦٦)
بیه پس
٣٦٦ ص
(٣٦٧)
بیه پیش
٣٦٧ ص
(٣٦٨)
بیهق
٣٦٨ ص
(٣٦٩)
پاپی
٣٦٩ ص
(٣٧٠)
پاراب
٣٧٠ ص
(٣٧١)
پارس آباد
٣٧١ ص
(٣٧٢)
پاراچنار
٣٧٢ ص
(٣٧٣)
پاریاب
٣٧٣ ص
(٣٧٤)
پارغر
٣٧٤ ص
(٣٧٥)
پاسارویتز
٣٧٥ ص
(٣٧٦)
پاسه
٣٧٦ ص
(٣٧٧)
پاکدشت
٣٧٧ ص
(٣٧٨)
پالمبانگ
٣٧٨ ص
(٣٧٩)
پالرمو
٣٧٩ ص
(٣٨٠)
پالمیرا
٣٨٠ ص
(٣٨١)
پالنپور
٣٨١ ص
(٣٨٢)
پامیر
٣٨٢ ص
(٣٨٣)
پاکستان
٣٨٣ ص
(٣٨٤)
پاندوا
٣٨٤ ص
(٣٨٥)
پان ترکیسم
٣٨٥ ص
(٣٨٦)
پان تورانیسم
٣٨٦ ص
(٣٨٧)
پامپلونا
٣٨٧ ص
(٣٨٨)
پاوه
٣٨٨ ص
(٣٨٩)
پانی پت
٣٨٩ ص
(٣٩٠)
پترووارادین
٣٩٠ ص
(٣٩١)
پته
٣٩١ ص
(٣٩٢)
پتنی
٣٩٢ ص
(٣٩٣)
پتنه
٣٩٣ ص
(٣٩٤)
پچنگها
٣٩٤ ص
(٣٩٥)
پچوی
٣٩٥ ص
(٣٩٦)
پرت سودان
٣٩٦ ص
(٣٩٧)
پرت سعید
٣٩٧ ص
(٣٩٨)
پرک
٣٩٨ ص
(٣٩٩)
پرگا
٣٩٩ ص
(٤٠٠)
پروان
٤٠٠ ص
(٤٠١)
پریزرن
٤٠١ ص
(٤٠٢)
پریم
٤٠٢ ص
(٤٠٣)
پریم
٤٠٣ ص
(٤٠٤)
پریشان
٤٠٤ ص
(٤٠٥)
پریلپ
٤٠٥ ص
(٤٠٦)
پریشتینا
٤٠٦ ص
(٤٠٧)
پست
٤٠٧ ص
(٤٠٨)
پشاپویه
٤٠٨ ص
(٤٠٩)
پشتکوه
٤٠٩ ص
(٤١٠)
پغمان
٤١٠ ص
(٤١١)
پکتیا
٤١١ ص
(٤١٢)
پل دختر
٤١٢ ص
(٤١٣)
پل سفید
٤١٣ ص
(٤١٤)
پلدشت
٤١٤ ص
(٤١٥)
پلونه
٤١٥ ص
(٤١٦)
پمبا
٤١٦ ص
(٤١٧)
پنجاب
٤١٧ ص
(٤١٨)
پنانگ
٤١٨ ص
(٤١٩)
پنج رود
٤١٩ ص
(٤٢٠)
پنجده
٤٢٠ ص
(٤٢١)
پنجشیر
٤٢١ ص
(٤٢٢)
پنجیکنت
٤٢٢ ص
(٤٢٣)
پوچکان
٤٢٣ ص
(٤٢٤)
پورتونوو
٤٢٤ ص
(٤٢٥)
اخونبه
٤٢٥ ص
(٤٢٦)
ادپازاری
٤٢٦ ص
(٤٢٧)
ادرار
٤٢٧ ص
(٤٢٨)
ادرمیت
٤٢٨ ص
(٤٢٩)
ادریسی
٤٢٩ ص
(٤٣٠)
ادرنه
٤٣٠ ص
(٤٣١)
ادسا
٤٣١ ص
(٤٣٢)
ادل
٤٣٢ ص
(٤٣٣)
ادکو
٤٣٣ ص
(٤٣٤)
ادنه
٤٣٤ ص
(٤٣٥)
ادفو
٤٣٥ ص
(٤٣٦)
ادلب
٤٣٦ ص
(٤٣٧)
ادماوه
٤٣٧ ص
(٤٣٨)
ادیمن
٤٣٨ ص
(٤٣٩)
اذرعات
٤٣٩ ص
(٤٤٠)
اربل
٤٤٠ ص
(٤٤١)
اراغون
٤٤١ ص
(٤٤٢)
اران
٤٤٢ ص
(٤٤٣)
اراک
٤٤٣ ص
(٤٤٤)
اران
٤٤٤ ص
(٤٤٥)
اربد
٤٤٥ ص
(٤٤٦)
اربونه
٤٤٦ ص
(٤٤٧)
ارجیش داغ
٤٤٧ ص
(٤٤٨)
ارجذونه
٤٤٨ ص
(٤٤٩)
ارتوین
٤٤٩ ص
(٤٥٠)
ارجیش
٤٥٠ ص
(٤٥١)
اربیل
٤٥١ ص
(٤٥٢)
ارجان
٤٥٢ ص
(٤٥٣)
اردستان
٤٥٣ ص
(٤٥٤)
اردبیل
٤٥٤ ص
(٤٥٥)
اردهال
٤٥٥ ص
(٤٥٦)
اردکان
٤٥٦ ص
(٤٥٧)
ارسکی
٤٥٧ ص
(٤٥٨)
ارسباران
٤٥٨ ص
(٤٥٩)
ارژن
٤٥٩ ص
(٤٦٠)
ارزگان
٤٦٠ ص
(٤٦١)
اردلان
٤٦١ ص
(٤٦٢)
اردهان
٤٦٢ ص
(٤٦٣)
اردکان
٤٦٣ ص
(٤٦٤)
ارس
٤٦٤ ص
(٤٦٥)
ارزنجان
٤٦٥ ص
(٤٦٦)
اردشیر بابکان، استان
٤٦٦ ص
(٤٦٧)
اردل
٤٦٧ ص
(٤٦٨)
ارزوئیه
٤٦٨ ص
(٤٦٩)
ارساری
٤٦٩ ص
(٤٧٠)
اردل
٤٧٠ ص
(٤٧١)
ارزن
٤٧١ ص
(٤٧٢)
اردشیر خره
٤٧٢ ص
(٤٧٣)
اردن
٤٧٣ ص
(٤٧٤)
ارزروم
٤٧٤ ص
(٤٧٥)
اردن
٤٧٥ ص
(٤٧٦)
ارض روم
٤٧٦ ص
(٤٧٧)
ارض
٤٧٧ ص
(٤٧٨)
ارشذونه
٤٧٨ ص
(٤٧٩)
ارشق
٤٧٩ ص
(٤٨٠)
ارگنی
٤٨٠ ص
(٤٨١)
ارگری
٤٨١ ص
(٤٨٢)
ارسوف
٤٨٢ ص
(٤٨٣)
ارکش
٤٨٣ ص
(٤٨٤)
ارکواز
٤٨٤ ص
(٤٨٥)
ارغنی
٤٨٥ ص
(٤٨٦)
ارشگول
٤٨٦ ص
(٤٨٧)
ارسنجان
٤٨٧ ص
(٤٨٨)
ارغیان
٤٨٨ ص
(٤٨٩)
ارگلی
٤٨٩ ص
(٤٩٠)
ارغو
٤٩٠ ص
(٤٩١)
ارگنه قون
٤٩١ ص
(٤٩٢)
ارغون
٤٩٢ ص
(٤٩٣)
ارمینیه
٤٩٣ ص
(٤٩٤)
ازبک
٤٩٤ ص
(٤٩٥)
ارومیه
٤٩٥ ص
(٤٩٦)
اریوله
٤٩٦ ص
(٤٩٧)
ارین
٤٩٧ ص
(٤٩٨)
ارونق
٤٩٨ ص
(٤٩٩)
اروندکنار
٤٩٩ ص
(٥٠٠)
ارور
٥٠٠ ص
(٥٠١)
ارمناک
٥٠١ ص
(٥٠٢)
ارنیط
٥٠٢ ص
(٥٠٣)
اریتره
٥٠٣ ص
(٥٠٤)
اروندرود
٥٠٤ ص
(٥٠٥)
اریحا
٥٠٥ ص
(٥٠٦)
ارمنستان
٥٠٦ ص
(٥٠٧)
ازق
٥٠٧ ص
(٥٠٨)
ازمید
٥٠٨ ص
(٥٠٩)
ازرو
٥٠٩ ص
(٥١٠)
ازمیت
٥١٠ ص
(٥١١)
ازمور
٥١١ ص
(٥١٢)
ازمیر
٥١٢ ص
(٥١٣)
ازد
٥١٣ ص
(٥١٤)
ازبکستان
٥١٤ ص
(٥١٥)
ازیلال
٥١٥ ص
(٥١٦)
ازین
٥١٦ ص
(٥١٧)
اسالم
٥١٧ ص
(٥١٨)
ازنا
٥١٨ ص
(٥١٩)
ازنیق
٥١٩ ص
(٥٢٠)
اژه
٥٢٠ ص
(٥٢١)
اسبن
٥٢١ ص
(٥٢٢)
اسپرته
٥٢٢ ص
(٥٢٣)
استراخان
٥٢٣ ص
(٥٢٤)
استرگون
٥٢٤ ص
(٥٢٥)
استرغون
٥٢٥ ص
(٥٢٦)
اسپیجاب
٥٢٦ ص
(٥٢٧)
اسپارتا
٥٢٧ ص
(٥٢٨)
استپاناکرت
٥٢٨ ص
(٥٢٩)
استجه
٥٢٩ ص
(٥٣٠)
استرگوم
٥٣٠ ص
(٥٣١)
استرقه
٥٣١ ص
(٥٣٢)
استان
٥٣٢ ص
(٥٣٣)
استراباد
٥٣٣ ص
(٥٣٤)
استخر
٥٣٤ ص
(٥٣٥)
استانبول
٥٣٥ ص
(٥٣٦)
استوائیه
٥٣٦ ص
(٥٣٧)
استوا، خط
٥٣٧ ص
(٥٣٨)
اسحاق بن حسین
٥٣٨ ص
(٥٣٩)
استهبان
٥٣٩ ص
(٥٤٠)
اسد رائلون
٥٤٠ ص
(٥٤١)
اسطبه
٥٤١ ص
(٥٤٢)
اسطخر
٥٤٢ ص
(٥٤٣)
اسدود
٥٤٣ ص
(٥٤٤)
اسروشنه
٥٤٤ ص
(٥٤٥)
اسدآباد
٥٤٥ ص
(٥٤٦)
اسدآباد
٥٤٦ ص
(٥٤٧)
اسفرورین
٥٤٧ ص
(٥٤٨)
اسفراین
٥٤٨ ص
(٥٤٩)
اسفزار
٥٤٩ ص
(٥٥٠)
اسفی
٥٥٠ ص
(٥٥١)
ابرقباذ
٥٥١ ص
(٥٥٢)
ابرغان
٥٥٢ ص
(٥٥٣)
ابرق الربذه
٥٥٣ ص
(٥٥٤)
ابرشهر
٥٥٤ ص
(٥٥٥)
ابریشم جاده
٥٥٥ ص
(٥٥٦)
ابرقوه
٥٥٦ ص
(٥٥٧)
ابشه
٥٥٧ ص
(٥٥٨)
ابشین
٥٥٨ ص
(٥٥٩)
ابطح
٥٥٩ ص
(٥٦٠)
ابقیق
٥٦٠ ص
(٥٦١)
ابلستان*
٥٦١ ص
(٥٦٢)
ابلق الفرد
٥٦٢ ص
(٥٦٣)
ابله
٥٦٣ ص
(٥٦٤)
ابن ابی رکائب*
٥٦٤ ص
(٥٦٥)
ابن ازرق، احمد
٥٦٥ ص
(٥٦٦)
ابن بطوطه
٥٦٦ ص
(٥٦٧)
ابن جبیر، ابوالحسین
٥٦٧ ص
(٥٦٨)
ابن حوقل
٥٦٨ ص
(٥٦٩)
ابن خردادبه
٥٦٩ ص
(٥٧٠)
ابن دلایی
٥٧٠ ص
(٥٧١)
ابن رسته
٥٧١ ص
(٥٧٢)
ابن رومیه
٥٧٢ ص
(٥٧٣)
ابن سرابیون
٥٧٣ ص
(٥٧٤)
ابن سعید مغربی
٥٧٤ ص
(٥٧٥)
جزایر ملوک
٥٧٥ ص
(٥٧٦)
جزایر بحر سفید
٥٧٦ ص
(٥٧٧)
جزوله
٥٧٧ ص
(٥٧٨)
جزیره
٥٧٨ ص
(٥٧٩)
جزیره
٥٧٩ ص
(٥٨٠)
جزیره العرب
٥٨٠ ص
(٥٨١)
جزیره ابن عمر
٥٨١ ص
(٥٨٢)
جزیره شریک
٥٨٢ ص
(٥٨٣)
جسر الشغر
٥٨٣ ص
(٥٨٤)
جعبر، قلعه
٥٨٤ ص
(٥٨٥)
جعرانه
٥٨٥ ص
(٥٨٦)
جغبوب
٥٨٦ ص
(٥٨٧)
جغتای
٥٨٧ ص
(٥٨٨)
جغتو
٥٨٨ ص
(٥٨٩)
جغرافیا
٥٨٩ ص
(٥٩٠)
جلالآباد
٥٩٠ ص
(٥٩١)
جلفا
٥٩١ ص
(٥٩٢)
جلندهر
٥٩٢ ص
(٥٩٣)
جلولاء
٥٩٣ ص
(٥٩٤)
جلفا
٥٩٤ ص
(٥٩٥)
جلیقیه
٥٩٥ ص
(٥٩٦)
جمبول
٥٩٦ ص
(٥٩٧)
جمنا
٥٩٧ ص
(٥٩٨)
جنابه
٥٩٨ ص
(٥٩٩)
جنوا
٥٩٩ ص
(٦٠٠)
جند
٦٠٠ ص
(٦٠١)
اسکچه
٦٠١ ص
(٦٠٢)
اسکلیپ
٦٠٢ ص
(٦٠٣)
اسکاف
٦٠٣ ص
(٦٠٤)
اسکندرونه
٦٠٤ ص
(٦٠٥)
اسک
٦٠٥ ص
(٦٠٦)
اسکوپیه
٦٠٦ ص
(٦٠٧)
اسکودار
٦٠٧ ص
(٦٠٨)
اسکو
٦٠٨ ص
(٦٠٩)
اسکندرون
٦٠٩ ص
(٦١٠)
اسکی شهر
٦١٠ ص
(٦١١)
اسکندریه
٦١١ ص
(٦١٢)
اسفیجاب
٦١٢ ص
(٦١٣)
اسلامیه
٦١٣ ص
(٦١٤)
اسلامبول
٦١٤ ص
(٦١٥)
اسلام آباد
٦١٥ ص
(٦١٦)
اسلی
٦١٦ ص
(٦١٧)
اسلام آباد
٦١٧ ص
(٦١٨)
اسلام شهر
٦١٨ ص
(٦١٩)
اسلام آباد
٦١٩ ص
(٦٢٠)
اسلام آباد غرب
٦٢٠ ص
(٦٢١)
اسماعیل
٦٢١ ص
(٦٢٢)
اسماعیلیه
٦٢٢ ص
(٦٢٣)
اشبونه
٦٢٣ ص
(٦٢٤)
اسمره
٦٢٤ ص
(٦٢٥)
اسیر گره
٦٢٥ ص
(٦٢٦)
اسنا
٦٢٦ ص
(٦٢٧)
اسیوط
٦٢٧ ص
(٦٢٨)
اسوان
٦٢٨ ص
(٦٢٩)
اشبیلیه
٦٢٩ ص
(٦٣٠)
اشتران کوه
٦٣٠ ص
(٦٣١)
اشتب
٦٣١ ص
(٦٣٢)
اشتهارد
٦٣٢ ص
(٦٣٣)
اشدود*
٦٣٣ ص
(٦٣٤)
اشرف
٦٣٤ ص
(٦٣٥)
اشروسنه*
٦٣٥ ص
(٦٣٦)
اشکنان
٦٣٦ ص
(٦٣٧)
اشونه
٦٣٧ ص
(٦٣٨)
اشیر
٦٣٨ ص
(٦٣٩)
اشنویه
٦٣٩ ص
(٦٤٠)
اصطخر
٦٤٠ ص
(٦٤١)
اصطهبانات*
٦٤١ ص
(٦٤٢)
اصطخری، ابوسعید
٦٤٢ ص
(٦٤٣)
اصطخری، ابواسحاق
٦٤٣ ص
(٦٤٤)
اصلاندوز
٦٤٤ ص
(٦٤٥)
اصیلا
٦٤٥ ص
(٦٤٦)
اطفیح
٦٤٦ ص
(٦٤٧)
اغواط
٦٤٧ ص
(٦٤٨)
اغریبوز
٦٤٨ ص
(٦٤٩)
اغمات
٦٤٩ ص
(٦٥٠)
افسس*
٦٥٠ ص
(٦٥١)
افراغه
٦٥١ ص
(٦٥٢)
افامیه
٦٥٢ ص
(٦٥٣)
افریدی
٦٥٣ ص
(٦٥٤)
آفریقا
٦٥٤ ص
(٦٥٥)
افنی
٦٥٥ ص
(٦٥٦)
افلاق
٦٥٦ ص
(٦٥٧)
اقریطش*
٦٥٧ ص
(٦٥٨)
اکبرآباد هند*
٦٥٨ ص
(٦٥٩)
اکراد*
٦٥٩ ص
(٦٦٠)
اکسوم*
٦٦٠ ص
(٦٦١)
اکشونبه
٦٦١ ص
(٦٦٢)
اگادیر
٦٦٢ ص
(٦٦٣)
اگادن
٦٦٣ ص
(٦٦٤)
اکین
٦٦٤ ص
(٦٦٥)
اکریدیر
٦٦٥ ص
(٦٦٦)
الازیق
٦٦٦ ص
(٦٦٧)
اگری
٦٦٧ ص
(٦٦٨)
البسان
٦٦٨ ص
(٦٦٩)
البیره
٦٦٩ ص
(٦٧٠)
البستان
٦٧٠ ص
(٦٧١)
البرز
٦٧١ ص
(٦٧٢)
اقیانوس هند
٦٧٢ ص
(٦٧٣)
حصن*
٦٧٣ ص
(٦٧٤)
حصن العقاب*
٦٧٤ ص
(٦٧٥)
حصارفیروزه
٦٧٥ ص
(٦٧٦)
حصن کیفا
٦٧٦ ص
(٦٧٧)
حصن الاکراد
٦٧٧ ص
(٦٧٨)
حضرموت
٦٧٨ ص
(٦٧٩)
حطین
٦٧٩ ص
(٦٨٠)
حلوان
٦٨٠ ص
(٦٨١)
حله
٦٨١ ص
(٦٨٢)
حلق الوادی
٦٨٢ ص
(٦٨٣)
حلبچه
٦٨٣ ص
(٦٨٤)
حلب
٦٨٤ ص
(٦٨٥)
حمرین
٦٨٥ ص
(٦٨٦)
حماه
٦٨٦ ص
(٦٨٧)
حمدالله مستوفی
٦٨٧ ص
(٦٨٨)
حمص
٦٨٨ ص
(٦٨٩)
حمیری
٦٨٩ ص
(٦٩٠)
حوض سلطان
٦٩٠ ص
(٦٩١)
حوران
٦٩١ ص
(٦٩٢)
حیدرآباد
٦٩٢ ص
(٦٩٣)
حیدرآباد
٦٩٣ ص
(٦٩٤)
حیره
٦٩٤ ص
(٦٩٥)
حیفا، بندر
٦٩٥ ص
(٦٩٦)
خابور
٦٩٦ ص
(٦٩٧)
خارک
٦٩٧ ص
(٦٩٨)
خاش
٦٩٨ ص
(٦٩٩)
خالدات، جزایر
٦٩٩ ص
(٧٠٠)
خانبالیغ
٧٠٠ ص
(٧٠١)
آبادی
٧٠٢ ص
(٧٠٢)
آبادان
٧٠٣ ص
(٧٠٣)
آبدیز
٧٠٤ ص
(٧٠٤)
آبرسانی
٧٠٥ ص
(٧٠٥)
آبسکون
٧٠٧ ص
(٧٠٦)
آبل
٧٠٨ ص
(٧٠٧)
آبه
٧٠٩ ص
(٧٠٨)
آبیجان
٧١٠ ص
(٧٠٩)
آبیاری
٧١٢ ص
(٧١٠)
آترک
٧١٣ ص
(٧١١)
آتل
٧١٤ ص
(٧١٢)
آجارستان
٧١٥ ص
(٧١٣)
آچین
٧١٦ ص
(٧١٤)
آخال تکه
٧١٧ ص
(٧١٥)
آخسقه
٧١٨ ص
(٧١٦)
آچه
٧١٩ ص
(٧١٧)
آخور
٧٢٠ ص
(٧١٨)
آداکاله
٧٢١ ص
(٧١٩)
آده قلعه
٧٢٢ ص
(٧٢٠)
آذر شهر
٧٢٣ ص
(٧٢١)
آذربایجان شوروی
٧٢٤ ص
(٧٢٢)
آراکان
٧٢٥ ص
(٧٢٣)
آراگون
٧٢٦ ص
(٧٢٤)
آرال
٧٢٧ ص
(٧٢٥)
آرارات
٧٢٨ ص
(٧٢٦)
آرناوودلق
٧٢٩ ص
(٧٢٧)
آرزاو
٧٣٠ ص
(٧٢٨)
آرکات
٧٣١ ص
(٧٢٩)
آزک
٧٣٢ ص
(٧٣٠)
آزادور
٧٣٣ ص
(٧٣١)
آس، ده مورد
٧٣٤ ص
(٧٣٢)
آزادوار
٧٣٥ ص
(٧٣٣)
آزف
٧٣٦ ص
(٧٣٤)
آستارا
٧٣٧ ص
(٧٣٥)
آستانه
٧٣٨ ص
(٧٣٦)
آسترخان
٧٣٩ ص
(٧٣٧)
آستیا
٧٤٠ ص
(٧٣٨)
آسک
٧٤١ ص
(٧٣٩)
آستارا
٧٤٢ ص
(٧٤٠)
آسفی
٧٤٣ ص
(٧٤١)
آستاراخان
٧٤٤ ص
(٧٤٢)
آشب، منطقه
٧٤٥ ص
(٧٤٣)
آشب، دژ
٧٤٦ ص
(٧٤٤)
آشتیان، شهرستان
٧٤٧ ص
(٧٤٥)
آسیا
٧٤٨ ص
(٧٤٦)
آغاجاری
٧٤٩ ص
(٧٤٧)
آغریداغ
٧٥٠ ص
(٧٤٨)
آغاجاری
٧٥١ ص
(٧٤٩)
آفریدی
٧٥٢ ص
(٧٥٠)
آق صو
٧٥٦ ص
(٧٥١)
آق قلا
٧٥٧ ص
(٧٥٢)
آق سو، شهر
٧٥٨ ص
(٧٥٣)
آق شهر، آناتولی مرکزی
٧٥٩ ص
(٧٥٤)
آق سو، رود
٧٦٢ ص
(٧٥٥)
آق قلعه
٧٦٣ ص
(٧٥٦)
آق کرمان
٧٦٤ ص
(٧٥٧)
آکرمان
٧٦٥ ص
(٧٥٨)
آکرا
٧٦٦ ص
(٧٥٩)
آگره
٧٦٧ ص
(٧٦٠)
آلاشهر
٧٦٨ ص
(٧٦١)
آلان
٧٦٩ ص
(٧٦٢)
آلبانیای قفقاز
٧٧٠ ص
(٧٦٣)
آلبانی
٧٧١ ص
(٧٦٤)
آلتای
٧٧٢ ص
(٧٦٥)
آلتون کوپری
٧٧٣ ص
(٧٦٦)
آلتی شهر
٧٧٤ ص
(٧٦٧)
خراسان
٧٧٥ ص
(٧٦٨)
خرم آباد
٧٧٦ ص
(٧٦٩)
خرم دره
٧٧٧ ص
(٧٧٠)
خرمشهر
٧٧٨ ص
(٧٧١)
خرطوم
٧٧٩ ص
(٧٧٢)
خزر، دریا*
٧٨٠ ص
(٧٧٣)
خزر، قوم
٧٨١ ص
(٧٧٤)
خلخال
٧٨٢ ص
(٧٧٥)
خلم
٧٨٣ ص
(٧٧٦)
خلیج فارس
٧٨٤ ص
(٧٧٧)
خاور دور
٧٨٥ ص
(٧٧٨)
خاورمیانه
٧٨٦ ص
(٧٧٩)
خانیکوف
٧٨٧ ص
(٧٨٠)
خبوشان*
٧٨٨ ص
(٧٨١)
خبیص*
٧٨٩ ص
(٧٨٢)
ختل
٧٩٠ ص
(٧٨٣)
ختن
٧٩١ ص
(٧٨٤)
خجند
٧٩٢ ص
(٧٨٥)
خدابنده
٧٩٣ ص
(٧٨٦)
خدا آفرین
٧٩٤ ص
(٧٨٧)
الخلیل
٧٩٥ ص
(٧٨٨)
خمیر
٧٩٦ ص
(٧٨٩)
خمین
٧٩٧ ص
(٧٩٠)
خنج
٧٩٨ ص
(٧٩١)
خمینی شهر
٧٩٩ ص
(٧٩٢)
جندق
٨٠٠ ص
(٧٩٣)
جندیشاپور
٨٠١ ص
(٧٩٤)
جوانرود
٨٠٢ ص
(٧٩٥)
جور
٨٠٣ ص
(٧٩٦)
ابن عبدالمنعم حمیری
٨٠٤ ص
(٧٩٧)
ثلاث باباجانی
٨٠٥ ص
(٧٩٨)
ثلا
٨٠٦ ص
(٧٩٩)
ثور، نام کوه
٨٠٧ ص
(٨٠٠)
جابیه
٨٠٨ ص
(٨٠١)
جاجرم
٨٠٩ ص
(٨٠٢)
جاده بخور
٨١٠ ص
(٨٠٣)
جاده ابریشم
٨١١ ص
(٨٠٤)
جازان
٨١٢ ص
(٨٠٥)
جاسک
٨١٣ ص
(٨٠٦)
جازموریان
٨١٤ ص
(٨٠٧)
جاکارتا
٨١٥ ص
(٨٠٨)
جام
٨١٦ ص
(٨٠٩)
جامو و کشمیر
٨١٧ ص
(٨١٠)
جاوه
٨١٨ ص
(٨١١)
جبال
٨١٩ ص
(٨١٢)
جبال بارز
٨٢٠ ص
(٨١٣)
جبل طارق
٨٢١ ص
(٨١٤)
جبله
٨٢٢ ص
(٨١٥)
جبل نور
٨٢٣ ص
(٨١٦)
جبل لبنان
٨٢٤ ص
(٨١٧)
جبله
٨٢٥ ص
(٨١٨)
جبل عامل
٨٢٦ ص
(٨١٩)
جبول، روستا
٨٢٧ ص
(٨٢٠)
جبول، شهر
٨٢٨ ص
(٨٢١)
جبیله
٨٢٩ ص
(٨٢٢)
جبیل
٨٣٠ ص
(٨٢٣)
جبیل
٨٣١ ص
(٨٢٤)
جحفه
٨٣٢ ص
(٨٢٥)
جده
٨٣٣ ص
(٨٢٦)
جدیده
٨٣٤ ص
(٨٢٧)
جرجا
٨٣٥ ص
(٨٢٨)
جرجان
٨٣٦ ص
(٨٢٩)
جرجنت
٨٣٧ ص
(٨٣٠)
جرجانیه
٨٣٨ ص
(٨٣١)
جرجرایا
٨٣٩ ص
(٨٣٢)
جرقویه
٨٤٠ ص
(٨٣٣)
جرون
٨٤١ ص
(٨٣٤)
جریاب
٨٤٢ ص
(٨٣٥)
جرید
٨٤٣ ص
(٨٣٦)
جونپور
٨٤٤ ص
(٨٣٧)
جوف
٨٤٥ ص
(٨٣٨)
جولان
٨٤٦ ص
(٨٣٩)
جوناگره
٨٤٧ ص
(٨٤٠)
جونیه
٨٤٨ ص
(٨٤١)
جوین
٨٤٩ ص
(٨٤٢)
جویم
٨٥٠ ص
(٨٤٣)
ابن عمر، جزیره
٨٥١ ص
(٨٤٤)
ابن فضلان
٨٥٢ ص
(٨٤٥)
ابن فقیه، ابوبکر
٨٥٣ ص
(٨٤٦)
ابن کبیر
٨٥٤ ص
(٨٤٧)
ابن ماجد
٨٥٥ ص
(٨٤٨)
ترجاله
٨٥٦ ص
(٨٤٩)
ترک
٨٥٧ ص
(٨٥٠)
ترشیز
٨٥٨ ص
(٨٥١)
ترخان
٨٥٩ ص
(٨٥٢)
ترک
٨٦٠ ص
(٨٥٣)
ترکستان
٨٦١ ص
(٨٥٤)
ترکمنستان
٨٦٢ ص
(٨٥٥)
ترمذ
٨٦٣ ص
(٨٥٦)
تساخور
٨٦٤ ص
(٨٥٧)
تستر
٨٦٥ ص
(٨٥٨)
تسوج
٨٦٦ ص
(٨٥٩)
تطاوین
٨٦٧ ص
(٨٦٠)
تطوان
٨٦٨ ص
(٨٦١)
تطیله
٨٦٩ ص
(٨٦٢)
تعز
٨٧٠ ص
(٨٦٣)
تغزغز
٨٧١ ص
(٨٦٤)
تفت
٨٧٢ ص
(٨٦٥)
تفتان
٨٧٣ ص
(٨٦٦)
تفرش
٨٧٤ ص
(٨٦٧)
تفلیس
٨٧٥ ص
(٨٦٨)
تکاب
٨٧٧ ص
(٨٦٩)
تکرور
٨٧٨ ص
(٨٧٠)
تکریت
٨٧٩ ص
(٨٧١)
تلنگانه
٨٨٠ ص
(٨٧٢)
تلمسان
٨٨١ ص
(٨٧٣)
تمتع
٨٨٢ ص
(٨٧٤)
تمبوکتو
٨٨٣ ص
(٨٧٥)
تمگروت
٨٨٤ ص
(٨٧٦)
تمنع
٨٨٥ ص
(٨٧٧)
تنب، جزایر
٨٨٦ ص
(٨٧٨)
تنس
٨٨٧ ص
(٨٧٩)
تنکابن
٨٨٨ ص
(٨٨٠)
تنگستان
٨٨٩ ص
(٨٨١)
تنیس
٨٩٠ ص
(٨٨٢)
توج
٨٩١ ص
(٨٨٣)
توران
٨٩٢ ص
(٨٨٤)
تورقود
٨٩٣ ص
(٨٨٥)
تورفان
٨٩٤ ص
(٨٨٦)
توروس
٨٩٥ ص
(٨٨٧)
توزر
٨٩٦ ص
(٨٨٨)
توس
٨٩٧ ص
(٨٨٩)
توزلا
٨٩٨ ص
(٨٩٠)
توقات
٨٩٩ ص
(٨٩١)
توگو
٩٠٠ ص
(٨٩٢)
تولدو
٩٠١ ص
(٨٩٣)
تون
٩٠٢ ص
(٨٩٤)
تونس
٩٠٣ ص
(٨٩٥)
تهامه
٩٠٤ ص
(٨٩٦)
تویسرکان
٩٠٥ ص
(٨٩٧)
تهانسر
٩٠٦ ص
(٨٩٨)
تیس
٩٠٧ ص
(٨٩٩)
تیران و کرون
٩٠٨ ص
(٩٠٠)
تیرانا
٩٠٩ ص
(٩٠١)
تیره
٩١٠ ص
(٩٠٢)
تیسفون
٩١١ ص
(٩٠٣)
تیماء
٩١٢ ص
(٩٠٤)
جهانگردی و جهانگردان
٩١٣ ص
(٩٠٥)
جهاننامه
٩١٤ ص
(٩٠٦)
جهرم
٩١٥ ص
(٩٠٧)
جی
٩١٦ ص
(٩٠٨)
چالدران
٩١٧ ص
(٩٠٩)
جیان
٩١٨ ص
(٩١٠)
چالوس
٩١٩ ص
(٩١١)
جیپور
٩٢٠ ص
(٩١٢)
جیحان
٩٢١ ص
(٩١٣)
جیحون
٩٢٢ ص
(٩١٤)
جیبوتی
٩٢٣ ص
(٩١٥)
جیزه
٩٢٤ ص
(٩١٦)
جیزان
٩٢٥ ص
(٩١٧)
جیرفت
٩٢٦ ص
(٩١٨)
چابهار
٩٢٧ ص
(٩١٩)
چاچ
٩٢٨ ص
(٩٢٠)
چادگان
٩٢٩ ص
(٩٢١)
چارجوی
٩٣٠ ص
(٩٢٢)
چاد
٩٣١ ص
(٩٢٣)
چاریکار
٩٣٢ ص
(٩٢٤)
چترال
٩٣٣ ص
(٩٢٥)
چچن
٩٣٤ ص
(٩٢٦)
چرکس
٩٣٥ ص
(٩٢٧)
چغانرود
٩٣٦ ص
(٩٢٨)
چغانیان
٩٣٧ ص
(٩٢٩)
چناق قلعه
٩٣٨ ص
(٩٣٠)
چناران
٩٣٩ ص
(٩٣١)
چو،
٩٤٠ ص
(٩٣٢)
چهار اویماق (شهرستان)
٩٤١ ص
(٩٣٣)
چوواش
٩٤٢ ص
(٩٣٤)
چهار اویماق (گروه ایلی)
٩٤٣ ص
(٩٣٥)
چگل
٩٤٤ ص
(٩٣٦)
چیتاگنگ
٩٤٥ ص
(٩٣٧)
چین (مسلمانان)
٩٤٦ ص
(٩٣٨)
چهارمحال و بختیاری
٩٤٧ ص
(٩٣٩)
حاجیآباد، فارس
٩٤٨ ص
(٩٤٠)
حاجیآباد
٩٤٩ ص
(٩٤١)
حاجی ترخان
٩٥٠ ص
(٩٤٢)
ابوعلی فارمدی
٩٥١ ص
(٩٤٣)
ابوالفداء
٩٥٢ ص
(٩٤٤)
ابوفطرس
٩٥٣ ص
(٩٤٥)
ابوقبیس
٩٥٤ ص
(٩٤٦)
ابوقیر
٩٥٥ ص
(٩٤٧)
ابوکلئا
٩٥٦ ص
(٩٤٨)
ابوموسی
٩٥٧ ص
(٩٤٩)
ابها
٩٥٨ ص
(٩٥٠)
ابیار
٩٥٩ ص
(٩٥١)
ابهر
٩٦٠ ص
(٩٥٢)
ابیانه
٩٦١ ص
(٩٥٣)
ابیجان
٩٦٢ ص
(٩٥٤)
ابین
٩٦٣ ص
(٩٥٥)
ابیض، جرج
٩٦٤ ص
(٩٥٦)
اپامیه
٩٦٥ ص
(٩٥٧)
ابیورد
٩٦٦ ص
(٩٥٨)
اتبره
٩٦٧ ص
(٩٥٩)
اتحادیه امارتهای عربی
٩٦٨ ص
(٩٦٠)
اترار
٩٦٩ ص
(٩٦١)
اتریب
٩٧٠ ص
(٩٦٢)
اتک، ترکمنستان
٩٧١ ص
(٩٦٣)
اتک، پاکستان
٩٧٢ ص
(٩٦٤)
اتحاد شوروی
٩٧٣ ص
(٩٦٥)
اتل
٩٧٤ ص
(٩٦٦)
اتیوپی
٩٧٥ ص
(٩٦٧)
اثیخا
٩٧٦ ص
(٩٦٨)
اثارب
٩٧٧ ص
(٩٦٩)
اثور
٩٧٨ ص
(٩٧٠)
اثیل
٩٧٩ ص
(٩٧١)
اجادیر
٩٨٠ ص
(٩٧٢)
اجأ و سلمی
٩٨١ ص
(٩٧٣)
اجده
٩٨٢ ص
(٩٧٤)
اجدابیه
٩٨٣ ص
(٩٧٥)
اجیاد
٩٨٤ ص
(٩٧٦)
اجنادین
٩٨٥ ص
(٩٧٧)
اجمیر
٩٨٦ ص
(٩٧٨)
اچمه
٩٨٧ ص
(٩٧٩)
اجین
٩٨٨ ص
(٩٨٠)
احساء
٩٨٩ ص
(٩٨١)
پوشنگ
٩٩٠ ص
(٩٨٢)
پونتیاناک
٩٩١ ص
(٩٨٣)
پونه
٩٩٢ ص
(٩٨٤)
پیاس
٩٩٣ ص
(٩٨٥)
پهنگ*
٩٩٤ ص
(٩٨٦)
پیرانشهر
٩٩٥ ص
(٩٨٧)
پیر بازار
٩٩٦ ص
(٩٨٨)
پیری رئیس
٩٩٧ ص
(٩٨٩)
پیشاور
٩٩٨ ص
(٩٩٠)
پیلهسوار*
٩٩٩ ص
(٩٩١)
پیشوا
١٠٠٠ ص
(٩٩٢)
پیشکوه
١٠٠١ ص
(٩٩٣)
تابوره
١٠٠٢ ص
(٩٩٤)
تاتارهای کریمه*
١٠٠٣ ص
(٩٩٥)
تاتارستان
١٠٠٤ ص
(٩٩٦)
تادلا
١٠٠٥ ص
(٩٩٧)
تارانچی
١٠٠٦ ص
(٩٩٨)
تاجیکستان
١٠٠٧ ص
(٩٩٩)
تارم*
١٠٠٨ ص
(١٠٠٠)
تازا
١٠٠٩ ص
(١٠٠١)
تاریفا*
١٠١٠ ص
(١٠٠٢)
تاشکند
١٠١١ ص
(١٠٠٣)
تافیلالت
١٠١٢ ص
(١٠٠٤)
تاکرنا
١٠١٣ ص
(١٠٠٥)
تاشقرغان*
١٠١٤ ص
(١٠٠٦)
تاکستان
١٠١٥ ص
(١٠٠٧)
تالش
١٠١٦ ص
(١٠٠٨)
تانزانیا
١٠١٧ ص
(١٠٠٩)
تاورنیه
١٠١٨ ص
(١٠١٠)
تاهرت
١٠١٩ ص
(١٠١١)
تباله
١٠٢٠ ص
(١٠١٢)
تایباد
١٠٢١ ص
(١٠١٣)
تبسه
١٠٢٢ ص
(١٠١٤)
تبنین
١٠٢٣ ص
(١٠١٥)
تتر*
١٠٢٤ ص
(١٠١٦)
احسن آباد گلبرگه
١٠٢٥ ص
(١٠١٧)
احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم
١٠٢٦ ص
(١٠١٨)
احقاف
١٠٢٧ ص
(١٠١٩)
احمدآباد
١٠٢٨ ص
(١٠٢٠)
احمدآباد
١٠٢٩ ص
(١٠٢١)
تجریش*
١٠٣٠ ص
(١٠٢٢)
تجن
١٠٣١ ص
(١٠٢٣)
تخت فولاد
١٠٣٢ ص
(١٠٢٤)
تخارستان
١٠٣٣ ص
(١٠٢٥)
تدمیر
١٠٣٤ ص
(١٠٢٦)
تدمر
١٠٣٥ ص
(١٠٢٧)
تدلیس
١٠٣٦ ص
(١٠٢٨)
تراکیه
١٠٣٧ ص
(١٠٢٩)
ترانسیلوانیا*
١٠٣٨ ص
(١٠٣٠)
تربت حیدریه
١٠٣٩ ص
(١٠٣١)
تربت جام
١٠٤٠ ص
(١٠٣٢)
تربه
١٠٤١ ص
(١٠٣٣)
تخت سلیمان
١٠٤٢ ص
(١٠٣٤)
الجزیره
١٠٤٣ ص
(١٠٣٥)
الجزایر
١٠٤٤ ص
(١٠٣٦)
الش
١٠٤٥ ص
(١٠٣٧)
الرور
١٠٤٦ ص
(١٠٣٨)
الرا
١٠٤٧ ص
(١٠٣٩)
الله آباد
١٠٤٨ ص
(١٠٤٠)
المالی
١٠٤٩ ص
(١٠٤١)
المریه
١٠٥٠ ص
(١٠٤٢)
الور
١٠٥١ ص
(١٠٤٣)
الوار
١٠٥٢ ص
(١٠٤٤)
النجق
١٠٥٣ ص
(١٠٤٥)
الوار گرمسیری
١٠٥٤ ص
(١٠٤٦)
الوند
١٠٥٥ ص
(١٠٤٧)
الوند
١٠٥٦ ص
(١٠٤٨)
الیس
١٠٥٧ ص
(١٠٤٩)
الیگودرز
١٠٥٨ ص
(١٠٥٠)
امارات متحده عربی
١٠٥٩ ص
(١٠٥١)
امباله
١٠٦٠ ص
(١٠٥٢)
امبن
١٠٦١ ص
(١٠٥٣)
ام درمان
١٠٦٢ ص
(١٠٥٤)
امروهه
١٠٦٣ ص
(١٠٥٥)
املش
١٠٦٤ ص
(١٠٥٦)
ام سعید
١٠٦٥ ص
(١٠٥٧)
امریتسار
١٠٦٦ ص
(١٠٥٨)
ام الفحم
١٠٦٧ ص
(١٠٥٩)
ام القیوین
١٠٦٨ ص
(١٠٦٠)
ام نعسان
١٠٦٩ ص
(١٠٦١)
امیدیه
١٠٧٠ ص
(١٠٦٢)
امیرآباد
١٠٧١ ص
(١٠٦٣)
امیر کلا
١٠٧٢ ص
(١٠٦٤)
اناپه
١٠٧٣ ص
(١٠٦٥)
انارک
١٠٧٤ ص
(١٠٦٦)
انبار
١٠٧٥ ص
(١٠٦٧)
انجدان
١٠٧٦ ص
(١٠٦٨)
اندخوی
١٠٧٧ ص
(١٠٦٩)
اندراب
١٠٧٨ ص
(١٠٧٠)
اندیمشک
١٠٧٩ ص
(١٠٧١)
اندیجان
١٠٨٠ ص
(١٠٧٢)
اندلس
١٠٨١ ص
(١٠٧٣)
انزلی
١٠٨٢ ص
(١٠٧٤)
اندونزی
١٠٨٣ ص
(١٠٧٥)
انصنا
١٠٨٤ ص
(١٠٧٦)
انطاکیه
١٠٨٥ ص
(١٠٧٧)
انطالیه
١٠٨٦ ص
(١٠٧٨)
انقره
١٠٨٧ ص
(١٠٧٩)
اننت ناگ
١٠٨٨ ص
(١٠٨٠)
اوال
١٠٨٩ ص
(١٠٨١)
اوانا
١٠٩٠ ص
(١٠٨٢)
اوتارپرادش
١٠٩١ ص
(١٠٨٣)
اودغست
١٠٩٢ ص
(١٠٨٤)
اوده
١٠٩٣ ص
(١٠٨٥)
اورشلیم
١٠٩٤ ص
(١٠٨٦)
اورفا
١٠٩٥ ص
(١٠٨٧)
اوراس
١٠٩٦ ص
(١٠٨٨)
اورالسک
١٠٩٧ ص
(١٠٨٩)
اورگنج
١٠٩٨ ص
(١٠٩٠)
اورنگ آباد
١٠٩٩ ص
(١٠٩١)
اورمیه
١١٠٠ ص
(١٠٩٢)
اورنبورگ
١١٠١ ص
(١٠٩٣)
اورمیه
١١٠٢ ص
(١٠٩٤)
اورومچی
١١٠٣ ص
(١٠٩٥)
اوریسه
١١٠٤ ص
(١٠٩٦)
اوزگند
١١٠٥ ص
(١٠٩٧)
اوسترغوم
١١٠٦ ص
(١٠٩٨)
اوستیا
١١٠٧ ص
(١٠٩٩)
اوش
١١٠٨ ص
(١١٠٠)
اولیا آتا
١١٠٩ ص
(١١٠١)
اهر
١١١٠ ص
(١١٠٢)
اهواز
١١١١ ص
(١١٠٣)
ایاسلوق
١١١٢ ص
(١١٠٤)
ایج
١١١٣ ص
(١١٠٥)
ایر
١١١٤ ص
(١١٠٦)
ایذه
١١١٥ ص
(١١٠٧)
ایچل
١١١٦ ص
(١١٠٨)
ایرانشهر
١١١٧ ص
(١١٠٩)
ایرتیش
١١١٨ ص
(١١١٠)
ایروان
١١١٩ ص
(١١١١)
ایریان چایا
١١٢٠ ص
(١١١٢)
ایساقچی
١١٢١ ص
(١١١٣)
ایسیغ کول
١١٢٢ ص
(١١١٤)
ایلام
١١٢٣ ص
(١١١٥)
ایله
١١٢٤ ص
(١١١٦)
ایلی
١١٢٥ ص
(١١١٧)
اینگوش
١١٢٦ ص
(١١١٨)
باب الابواب
١١٢٧ ص
(١١١٩)
باباداغی
١١٢٨ ص
(١١٢٠)
ابن وردی، ابوحفص سراج الدین
١١٢٩ ص
(١١٢١)
ابواء
١١٣٠ ص
(١١٢٢)
ابوحامد غرناطی
١١٣١ ص
(١١٢٣)
ابوحبه
١١٣٢ ص
(١١٢٤)
ابوالحسن طبری
١١٣٣ ص
(١١٢٥)
ابوالخصیب
١١٣٤ ص
(١١٢٦)
ابودلف، جهانگرد
١١٣٥ ص
(١١٢٧)
ابوزیدآباد
١١٣٦ ص
(١١٢٨)
ابوزید بلخی
١١٣٧ ص
(١١٢٩)
ابوشهرین
١١٣٨ ص
(١١٣٠)
ابوصخیر
١١٣٩ ص
(١١٣١)
ابوصیر
١١٤٠ ص
(١١٣٢)
ابوطاهر سمرقندی
١١٤١ ص
(١١٣٣)
ابوطلیح
١١٤٢ ص
(١١٣٤)
ابوظبی
١١٤٣ ص
(١١٣٥)
ابوعام
١١٤٤ ص
(١١٣٦)
ابوعبید بکری
١١٤٥ ص
(١١٣٧)
ابوعریش
١١٤٦ ص
(١١٣٨)
حافظ ابرو
١١٤٧ ص
(١١٣٩)
حائل
١١٤٨ ص
(١١٤٠)
حبرون*
١١٤٩ ص
(١١٤١)
آبا، ابا
١١٥٠ ص
(١١٤٢)
آب گرگر
١١٥١ ص
(١١٤٣)
آبل الزیت
١١٥٢ ص
(١١٤٤)
آقچه، شهرک
١١٥٣ ص
(١١٤٥)
آقچه حصار
١١٥٤ ص
(١١٤٦)
آق دربند
١١٥٥ ص
(١١٤٧)
آق مسجد، سیمفروپل
١١٥٦ ص
(١١٤٨)
آق مسجد، قزل اردا
١١٥٧ ص
(١١٤٩)
تقویم البلدان
١١٥٨ ص
٠ ص
١ ص
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص
٦١٦ ص
٦١٧ ص
٦١٨ ص
٦١٩ ص
٦٢٠ ص
٦٢١ ص
٦٢٢ ص
٦٢٣ ص
٦٢٤ ص
٦٢٥ ص
٦٢٦ ص
٦٢٧ ص
٦٢٨ ص
٦٢٩ ص
٦٣٠ ص
٦٣١ ص
٦٣٢ ص
٦٣٣ ص
٦٣٤ ص
٦٣٥ ص
٦٣٦ ص
٦٣٧ ص
٦٣٨ ص
٦٣٩ ص
٦٤٠ ص
٦٤١ ص
٦٤٢ ص
٦٤٣ ص
٦٤٤ ص
٦٤٥ ص
٦٤٦ ص
٦٤٧ ص
٦٤٨ ص
٦٤٩ ص
٦٥٠ ص
٦٥١ ص
٦٥٢ ص
٦٥٣ ص
٦٥٤ ص
٦٥٥ ص
٦٥٦ ص
٦٥٧ ص
٦٥٨ ص
٦٥٩ ص
٦٦٠ ص
٦٦١ ص
٦٦٢ ص
٦٦٣ ص
٦٦٤ ص
٦٦٥ ص
٦٦٦ ص
٦٦٧ ص
٦٦٨ ص
٦٦٩ ص
٦٧٠ ص
٦٧١ ص
٦٧٢ ص
٦٧٣ ص
٦٧٤ ص
٦٧٥ ص
٦٧٦ ص
٦٧٧ ص
٦٧٨ ص
٦٧٩ ص
٦٨٠ ص
٦٨١ ص
٦٨٢ ص
٦٨٣ ص
٦٨٤ ص
٦٨٥ ص
٦٨٦ ص
٦٨٧ ص
٦٨٨ ص
٦٨٩ ص
٦٩٠ ص
٦٩١ ص
٦٩٢ ص
٦٩٣ ص
٦٩٤ ص
٦٩٥ ص
٦٩٦ ص
٦٩٧ ص
٦٩٨ ص
٦٩٩ ص
٧٠٠ ص
٧٠١ ص
٧٠٢ ص
٧٠٣ ص
٧٠٤ ص
٧٠٥ ص
٧٠٦ ص
٧٠٧ ص
٧٠٨ ص
٧٠٩ ص
٧١٠ ص
٧١١ ص
٧١٢ ص
٧١٣ ص
٧١٤ ص
٧١٥ ص
٧١٦ ص
٧١٧ ص
٧١٨ ص
٧١٩ ص
٧٢٠ ص
٧٢١ ص
٧٢٢ ص
٧٢٣ ص
٧٢٤ ص
٧٢٥ ص
٧٢٦ ص
٧٢٧ ص
٧٢٨ ص
٧٢٩ ص
٧٣٠ ص
٧٣١ ص
٧٣٢ ص
٧٣٣ ص
٧٣٤ ص
٧٣٥ ص
٧٣٦ ص
٧٣٧ ص
٧٣٨ ص
٧٣٩ ص
٧٤٠ ص
٧٤١ ص
٧٤٢ ص
٧٤٣ ص
٧٤٤ ص
٧٤٥ ص
٧٤٦ ص
٧٤٧ ص
٧٤٨ ص
٧٤٩ ص
٧٥٠ ص
٧٥١ ص
٧٥٢ ص
٧٥٣ ص
٧٥٤ ص
٧٥٥ ص
٧٥٦ ص
٧٥٧ ص
٧٥٨ ص
٧٥٩ ص
٧٦٠ ص
٧٦١ ص
٧٦٢ ص
٧٦٣ ص
٧٦٤ ص
٧٦٥ ص
٧٦٦ ص
٧٦٧ ص
٧٦٨ ص
٧٦٩ ص
٧٧٠ ص
٧٧١ ص
٧٧٢ ص
٧٧٣ ص
٧٧٤ ص
٧٧٥ ص
٧٧٦ ص
٧٧٧ ص
٧٧٨ ص
٧٧٩ ص
٧٨٠ ص
٧٨١ ص
٧٨٢ ص
٧٨٣ ص
٧٨٤ ص
٧٨٥ ص
٧٨٦ ص
٧٨٧ ص
٧٨٨ ص
٧٨٩ ص
٧٩٠ ص
٧٩١ ص
٧٩٢ ص
٧٩٣ ص
٧٩٤ ص
٧٩٥ ص
٧٩٦ ص
٧٩٧ ص
٧٩٨ ص
٧٩٩ ص
٨٠٠ ص
٨٠١ ص
٨٠٢ ص
٨٠٣ ص
٨٠٤ ص
٨٠٥ ص
٨٠٦ ص
٨٠٧ ص
٨٠٨ ص
٨٠٩ ص
٨١٠ ص
٨١١ ص
٨١٢ ص
٨١٣ ص
٨١٤ ص
٨١٥ ص
٨١٦ ص
٨١٧ ص
٨١٨ ص
٨١٩ ص
٨٢٠ ص
٨٢١ ص
٨٢٢ ص
٨٢٣ ص
٨٢٤ ص
٨٢٥ ص
٨٢٦ ص
٨٢٧ ص
٨٢٨ ص
٨٢٩ ص
٨٣٠ ص
٨٣١ ص
٨٣٢ ص
٨٣٣ ص
٨٣٤ ص
٨٣٥ ص
٨٣٦ ص
٨٣٧ ص
٨٣٨ ص
٨٣٩ ص
٨٤٠ ص
٨٤١ ص
٨٤٢ ص
٨٤٣ ص
٨٤٤ ص
٨٤٥ ص
٨٤٦ ص
٨٤٧ ص
٨٤٨ ص
٨٤٩ ص
٨٥٠ ص
٨٥١ ص
٨٥٢ ص
٨٥٣ ص
٨٥٤ ص
٨٥٥ ص
٨٥٦ ص
٨٥٧ ص
٨٥٨ ص
٨٥٩ ص
٨٦٠ ص
٨٦١ ص
٨٦٢ ص
٨٦٣ ص
٨٦٤ ص
٨٦٥ ص
٨٦٦ ص
٨٦٧ ص
٨٦٨ ص
٨٦٩ ص
٨٧٠ ص
٨٧١ ص
٨٧٢ ص
٨٧٣ ص
٨٧٤ ص
٨٧٥ ص
٨٧٦ ص
٨٧٧ ص
٨٧٨ ص
٨٧٩ ص
٨٨٠ ص
٨٨١ ص
٨٨٢ ص
٨٨٣ ص
٨٨٤ ص
٨٨٥ ص
٨٨٦ ص
٨٨٧ ص
٨٨٨ ص
٨٨٩ ص
٨٩٠ ص
٨٩١ ص
٨٩٢ ص
٨٩٣ ص
٨٩٤ ص
٨٩٥ ص
٨٩٦ ص
٨٩٧ ص
٨٩٨ ص
٨٩٩ ص
٩٠٠ ص
٩٠١ ص
٩٠٢ ص
٩٠٣ ص
٩٠٤ ص
٩٠٥ ص
٩٠٦ ص
٩٠٧ ص
٩٠٨ ص
٩٠٩ ص
٩١٠ ص
٩١١ ص
٩١٢ ص
٩١٣ ص
٩١٤ ص
٩١٥ ص
٩١٦ ص
٩١٧ ص
٩١٨ ص
٩١٩ ص
٩٢٠ ص
٩٢١ ص
٩٢٢ ص
٩٢٣ ص
٩٢٤ ص
٩٢٥ ص
٩٢٦ ص
٩٢٧ ص
٩٢٨ ص
٩٢٩ ص
٩٣٠ ص
٩٣١ ص
٩٣٢ ص
٩٣٣ ص
٩٣٤ ص
٩٣٥ ص
٩٣٦ ص
٩٣٧ ص
٩٣٨ ص
٩٣٩ ص
٩٤٠ ص
٩٤١ ص
٩٤٢ ص
٩٤٣ ص
٩٤٤ ص
٩٤٥ ص
٩٤٦ ص
٩٤٧ ص
٩٤٨ ص
٩٤٩ ص
٩٥٠ ص
٩٥١ ص
٩٥٢ ص
٩٥٣ ص
٩٥٤ ص
٩٥٥ ص
٩٥٦ ص
٩٥٧ ص
٩٥٨ ص
٩٥٩ ص
٩٦٠ ص
٩٦١ ص
٩٦٢ ص
٩٦٣ ص
٩٦٤ ص
٩٦٥ ص
٩٦٦ ص
٩٦٧ ص
٩٦٨ ص
٩٦٩ ص
٩٧٠ ص
٩٧١ ص
٩٧٢ ص
٩٧٣ ص
٩٧٤ ص
٩٧٥ ص
٩٧٦ ص
٩٧٧ ص
٩٧٨ ص
٩٧٩ ص
٩٨٠ ص
٩٨١ ص
٩٨٢ ص
٩٨٣ ص
٩٨٤ ص
٩٨٥ ص
٩٨٦ ص
٩٨٧ ص
٩٨٨ ص
٩٨٩ ص
٩٩٠ ص
٩٩١ ص
٩٩٢ ص
٩٩٣ ص
٩٩٤ ص
٩٩٥ ص
٩٩٦ ص
٩٩٧ ص
٩٩٨ ص
٩٩٩ ص
١٠٠٠ ص
١٠٠١ ص
١٠٠٢ ص
١٠٠٣ ص
١٠٠٤ ص
١٠٠٥ ص
١٠٠٦ ص
١٠٠٧ ص
١٠٠٨ ص
١٠٠٩ ص
١٠١٠ ص
١٠١١ ص
١٠١٢ ص
١٠١٣ ص
١٠١٤ ص
١٠١٥ ص
١٠١٦ ص
١٠١٧ ص
١٠١٨ ص
١٠١٩ ص
١٠٢٠ ص
١٠٢١ ص
١٠٢٢ ص
١٠٢٣ ص
١٠٢٤ ص
١٠٢٥ ص
١٠٢٦ ص
١٠٢٧ ص
١٠٢٨ ص
١٠٢٩ ص
١٠٣٠ ص
١٠٣١ ص
١٠٣٢ ص
١٠٣٣ ص
١٠٣٤ ص
١٠٣٥ ص
١٠٣٦ ص
١٠٣٧ ص
١٠٣٨ ص
١٠٣٩ ص
١٠٤٠ ص
١٠٤١ ص
١٠٤٢ ص
١٠٤٣ ص
١٠٤٤ ص
١٠٤٥ ص
١٠٤٦ ص
١٠٤٧ ص
١٠٤٨ ص
١٠٤٩ ص
١٠٥٠ ص
١٠٥١ ص
١٠٥٢ ص
١٠٥٣ ص
١٠٥٤ ص
١٠٥٥ ص
١٠٥٦ ص
١٠٥٧ ص
١٠٥٨ ص
١٠٥٩ ص
١٠٦٠ ص
١٠٦١ ص
١٠٦٢ ص
١٠٦٣ ص
١٠٦٤ ص
١٠٦٥ ص
١٠٦٦ ص
١٠٦٧ ص
١٠٦٨ ص
١٠٦٩ ص
١٠٧٠ ص
١٠٧١ ص
١٠٧٢ ص
١٠٧٣ ص
١٠٧٤ ص
١٠٧٥ ص
١٠٧٦ ص
١٠٧٧ ص
١٠٧٨ ص
١٠٧٩ ص
١٠٨٠ ص
١٠٨١ ص
١٠٨٢ ص
١٠٨٣ ص
١٠٨٤ ص
١٠٨٥ ص
١٠٨٦ ص
١٠٨٧ ص
١٠٨٨ ص
١٠٨٩ ص
١٠٩٠ ص
١٠٩١ ص
١٠٩٢ ص
١٠٩٣ ص
١٠٩٤ ص
١٠٩٥ ص
١٠٩٦ ص
١٠٩٧ ص
١٠٩٨ ص
١٠٩٩ ص
١١٠٠ ص
١١٠١ ص
١١٠٢ ص
١١٠٣ ص
١١٠٤ ص
١١٠٥ ص
١١٠٦ ص
١١٠٧ ص
١١٠٨ ص
١١٠٩ ص
١١١٠ ص
١١١١ ص
١١١٢ ص
١١١٣ ص
١١١٤ ص
١١١٥ ص
١١١٦ ص
١١١٧ ص
١١١٨ ص
١١١٩ ص
١١٢٠ ص
١١٢١ ص
١١٢٢ ص
١١٢٣ ص
١١٢٤ ص
١١٢٥ ص
١١٢٦ ص
١١٢٧ ص
١١٢٨ ص
١١٢٩ ص
١١٣٠ ص
١١٣١ ص
١١٣٢ ص
١١٣٣ ص
١١٣٤ ص
١١٣٥ ص
١١٣٦ ص
١١٣٧ ص
١١٣٨ ص
١١٣٩ ص
١١٤٠ ص
١١٤١ ص
١١٤٢ ص
١١٤٣ ص
١١٤٤ ص
١١٤٥ ص
١١٤٦ ص
١١٤٧ ص
١١٤٨ ص
١١٤٩ ص
١١٥٠ ص
١١٥١ ص
١١٥٢ ص
١١٥٣ ص
١١٥٤ ص
١١٥٥ ص
١١٥٦ ص
١١٥٧ ص
١١٥٨ ص
دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٣٩ - بعقوبه
بعقوبه
نویسنده (ها) :
محمدرضا ناجی
آخرین بروز رسانی :
پنج شنبه ٢٩ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
بَعْقوبه، یا بعقوبا، باعقوبا، شهری كهن و مركز استان دیالۀ عراق، واقع در ٥٠كیلومتری شمال شرقی بغداد. این شهر در°٤٤ و´٣٨ عرض شمالی و°٣٣ و´٤٥ طول شرقی واقع شده است و رود دیاله یكی از مهمترین ریزابههای شرق دجله از كنار آن میگذرد. شهر بعقوبه در مسیر راهآهن بغداداربیل و بر سر راه شوسۀ بغداد كرمانشاه (ایران) واقع است (حسنی، ٩-١١؛ نیز نک : دفتر، ٤٤).
قدمت بعقوبه به عهد باستان باز میگردد و در روستاهای آنجا آثاری از اعصار كهن، از سومر و اَكَّد تا زمان ساسانیان، و آثاری از دوره اسلامی وجود دارد (نک : المواقع ...، ٨٧ -٨٩). نام بعقوبه احتمالاً از واژه آرامی باعاقوبا / بیت عاقوبا به معنای جای بازرسی گرفته شده است، و با توجه به اینکـه شهر مذكور بر سر راههای بازرگانی واقع بوده است، این معنا درست به نظر میرسد (حسنی، ٢٠٧؛ بابان، ١ / ٦٣). برخی نیز نام آن را مأخوذ از كلمه آرامی بایعقوبا (خانه یعقوب) دانستهاند (همو، ١ / ٦٢).
سمعانی بعقوبا را قریهای بزرگ در ١٠ فرسنگی بغداد دانسته است كه در تداول عامه بایعقوبا خوانده میشد (٢ / ٢٦٥). قدیمترین وصف از بعقوبه را كه با وضع كنونی آن تقریباً مطابقت دارد (حسنی، همانجا؛ دفتر، ٤١-٤٢)، یاقوت به دست داده است: بعقوبا / باعقوبا قریۀ بزرگ شهر مانندی از نواحی مسیر خراسان (طریق خراسان) بود. رودها و باغهای بسیار و میوه فراوان و نخلستان انبوه داشت و رطب و لیموی آنجا در نیكویی ضرب المثل بود. نهر دیاله از كنار آن میگذشت و شاخابهای از آن به نام نهر جلولا (امروزه: خریسان) در وسط شهر جریان داشت. در دو سوی رود دو بازار بود و پلی آنها را به هم میپیوست. كشتیها در این رود به سمت باجسرا (امروزه: ابوجسره) و دیگر روستاها حركت میكردند (١ / ٦٧٢). امروزه این رود قابل كشتیرانی نیست.
واقع بودن بعقوبه در مسیر راههای كاروان رو، و در میان انبوه نخلستانها و باغها و زمینهای حاصل خیز (دفتر، ٤٠-٤١) و موقعیت آن به عنوان دروازۀ شرقی بغداد (ابن طقطقێ، ٣٣٦)، از دیرباز این شهر را به جایگاهی قابل توجه تبدیل كرده است. از زمان سلجوقیان به بعد نام بعقوبه در رویدادهای تاریخی بیشتر دیده میشود؛ از جمله، در ٤٤٠ق / ١٠٤٨م سعدی بن ابیالشوك در آن نواحی پیشروی كرد و به نام ابراهیم اینال، برادر سلطان طغرل بیك خطبه خواند (ابن اثیر، ٩ / ٥٥١). در ٤٥٤ق / ١٠٦٢م نیز كه طغرل بیك دختر خلیفه القائم را به نکـاح درآورد، بعقوبه و املاك دیگری از عراق را به نام او كرد (همو، ١٠ / ٢٢). پس از آن جنگهایی میان سرداران سلجوقی و لشكریان بغداد در نواحی بعقوبه روی داد كه در جریان آن، شهر غارت شد (نک : همو، ١٠ / ٢٤٤، ٢٩٨- ٢٩٩، ١١ / ١٩٤- ١٩٥، ٢١٥). در ٦٢٢ق / ١٢٢٥م سلطان جلالالدین خوارزمشاه در جریان لشكركشی به عراق از بعقوبه به دقوقا رفت (همو، ١٢ / ٤٢٧).
بعقوبه تا زمان خلافت ناصر عباسی (٥٧٥-٦٢٢ق) خراج سالانهای برابر با ١٠هزار دینار داشت. وی این مبلغ را به ٨٠ هزار دینار افزایش داد، اما جانشین او ظاهر (حك ٦٢٢-٦٢٣ق) درصدد برآمد تا نابسامانیها را سامان دهد. وی خراج پیشین را معمول داشت (ابن اثیر، ١٢ / ٤٤١). در محرم ٦٥٦ق / ژانویۀ ١٢٥٨م لشكریان مغول از جانب بعقوبه، به بغداد حمله كردند و دارالخلافه عباسیان را به تصرف درآوردند (رشیدالدین، جامع... ، ٢ / ١٠١١؛ ابن طقطقى، ٣٣٤- ٣٣٦).
چندی پس از حملۀ مغول بعقوبه همچنان شهری آباد بود و بخشی از مالیات آنجا را میوه و مركبات و آب میوهها و رطب تر و خشك تشكیل میداد (رشیدالدین، مكاتبات... ، ١٩٨، ٢٠١، ٢٠٥- ٢٠٦). در اواسط سدۀ ٨ق حمدالله مستوفی (د ٧٥٠ق / ١٣٤٩م) از آنجا به عنوان شهر و قصبه ولایت معتبر طریق خراسان یاد كرده است (ص ٤٢، ٤٦). پس از آن بعقوبه به استیلای جلایریان و امرای قراقویونلو درآمد و در كشمشكهای نظامی آسیبها دید (نک : غیاث، ١٤٠، ٢٠١-٢٠٣، ٢٤٦-٢٤٧، ٢٥٢-٢٥٣). در حمله مولی علی مشعشع در ٨٦٠ق / ١٤٥٦م شهر ٣ روز دستخوش قتل و غارت گشت (عزاوی، ٣ / ١٤٧). بعدها بعقوبه به قلمرو دولت عثمانی درآمد و هر چند سال حاكمی از طرف والی بغداد برای آنجا تعیین میشد.
سیاحان سدۀ ١٣ق / ١٩م در سفرنامههای خود به وصف این شهر پرداختهاند (نک : ادمز، ٣٠٣- ٣٠٥). ناصرالدین شاه قاجار در سفر خود به عتبات و بغداد به سال ١٢٨٧ق / ١٨٧٠م در بعقوبه اردو زد و در سر راه خود از مقبرۀ منسوب به مقداد، صحابی پیامبر (ص) دیدن كرد و دستور داد آن را تعمیر كنند (نکـ: ص ٩١-٩٢: یعقوبیه؛ اعتمادالسلطنه، ٢ / ١٦٢٣- ١٦٢٤).
بعقوبه در سدۀ ١٣ق / ١٩م، به تدریج رو به رشد و تحول نهاد (نک : ادمز، ٣٠٤- ٣٠٥). در حدود سال ١٩١٩م، ٣٥هزار تن از مسیحیان نسطوری كه عموماً به آشوری معروفند و اكثرشان از حكّاری و چند صد تن از بخش عمادیه در حاشیۀ ولایت موصل و چندین هزار تن از اتباع ایرانی ساكن دشت اورمیه، تحت حمایت نیروهای بریتانیا كه هنوز در غرب ایران بودند، به اردوگاه بزرگ بعقوبه منتقل شدند (ادمندز، ٤٢١). این امر به منظور تقویت نیروهای بریتانیا و جلوگیری از گسترش ناآرامیها صورت پذیرفت، اما چندی بعد در جریان انقلاب ١٣٣٨ق / ١٩٢٠م عراق، بعقوبه از مراكز مبارزه و مقاومت مردمی در برابر نیروهای اشغالگر انگلیسی بود (نک : آل فرعون، ٣٢٠-٣٣٢).
از بعقوبه عالمانی چند برخاستهاند كه از آن جملهاند: ابوالحسن محمد بن حسین بعقوبی (مق ٤٣٠ق) قاضی بعقوبا و سپس محتسب بغداد (سمعانی، ٢ / ٢٦٥- ٢٦٦)، و ابوهشام باعقوبی محدث (یاقوت، ١ / ٤٧٢). مقبرۀ مؤمنیه منسوب به مؤمنه دختر خلیفه مستكفی، و مرقد علامه ابوادریس در بعقوبه است (دفتر، ٤١).
ایجاد نهادهایدولتی وتأسیسات شهری و مراكزآموزشی - درمانی، امروزه به بعقوبه چهره شهری جدید داده است (نکـ: همو، ٤٢-٤٣، ٤٦؛ حسنی، ٢٠٧- ٢٠٨). بر اساس آمار ١٣٧٠ش / ١٩٩١م جمعیت شهر ١٦٥هزار نفر بوده است («دائرة المعارف...»، .(X / ٣٤٣
مآخذ
آل فرعون، فریق مزهر، الحقائق الناصعة، بغداد، ١٣٧١ق / ١٩٥٢م؛
ابن اثیر، الكامل؛
ابن طقطقی، محمد، الفخری، بیروت، دارصادر؛
ادمز، ر. م.، اطراف بغداد، ترجمۀ صالح احمد علی و دیگران، بغداد، ١٩٨٤م؛
ادمندز، سیسیل جان، كردها، تركها، عربها، ترجمه ابراهیم یونسی، تهران، ١٣٦٧ش؛
اعتماد السلطنه، محمد حسن، مرآة البلدان، به كوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ١٣٦٧ش؛
بابان، جمال، اصول اسماء المدن و المواقع العراقیة، بغداد، ١٩٨٧م؛
حسنی، عبدالرزاق، العراق، قدیماً و حدیثاً، صیدا، ١٣٧٧ق / ١٩٥٨م؛
حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، به كوشش لسترنج، لیدن، ١٣٣١ق / ١٩١٣م؛
دفتر، محمد هادی و عبدالله حسن، العراق الشمالی، بغداد، ١٩٥٨م؛
رشیدالدین فضل الله، جامع التواریخ، به كوشش محمد روشن و دیگران، تهران، ١٣٧٣ش؛
همو، مكاتبات رشیدی، به كوشش محمد شفیع، لاهور، ١٣٦٤ق / ١٩٤٥م؛
سمعانی، عبدالكریم، الانساب، به كوشش عبدالرحمان معلمی، حیدرآباد دكن، ١٣٨٣ق / ١٩٦٣م؛
عزاوی، عباس، تاریخ العراق بین احتلالین، بغداد، ١٣٥٧ق / ١٩٣٩م؛
غیاث، عبدالله، التاریخ الغیاثی، به كوشش طارق نافع حمدانی، بغداد، ١٩٧٥م؛
المواقع الاثریة فی العراق، بغداد، ١٩٧٠م؛
ناصرالدین شاه، سفرنامۀ عتبات، به كوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٦٣ش؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:
The World Book Encyclopedia,
محمد رضا ناجی