بَنْگَناپاله، ایالتی كوچك در جنوب هند كه در سده‌های ١٢ تا ١٤ق / ١٨-٢٠م، فرمانروایانی شیعی و ایرانی‌تبار بر آن حكومت داشتند.
این ایالت پیش از آنکـه با ایالت مدرس یكی شود، در ١٣٢٧ش / ١٩٤٨م با وسعتی حدود ٧١٢ كمـ٢ شامل ٦٣ روستا و یك شهر به نام بنگناپاله بود. ٨٠٪ اهالی این ایالت، هندو مذهب، و ١٩٪ مسلمان بودند. مسلمانان بیشتر در شهر زندگی می كردند و از دو گروهِ شیخیها و سیدها تشكیل می شدند («فرهنگ سلطنتی ...»،VI / ٣٧١, ٣٧٤ ). حكمرانان شیعه مذهب بنگناپاله خود را از جانب پدر به یكی از وزیران شاه عباس دوم صفوی، و از جانب مادر به یكی از وزیران اورنگ‌زیب منتسب می‌كردند. نیای آنان میرطاهر علی كه از ایران به بیجاپور مهاجرت كرده بود، در آنجا به قتل رسید. پس از آن، خانوادۀ وی به فوجدار مغول آركات پناهنده شدند و یكی از پسرانش با نوۀ جاگیردارِ بنگناپاله ازدواج كرد (EI²).
در اوایل سدۀ ١٢ق / ١٨م محمد بیگ خان ــ كه سندی با مهر وی به تاریخ ١١٣١ق / ١٧١٩م در دست است ــ از جانب دولتِ بیجاپور به فرمانروایی بنگناپاله منصوب شد («فرهنگ سلطنتی»، VI / ٣٧٢) و در ١١٧٥ق / ١٧٦١م حكومت این ایالت به حسینعلی خان، نوادۀ محمد بیگ رسید. چندی بعد نیز، هنگامی‌كه حیدرعلی، فرمانروای میسور بر این منطقه تسلط یافت (نک‌ : همانجا؛ «مجموعه ...»، X / ٢١٧)، حسینعلی فرمانروایی او را پذیرفت (EI²). به گواهی اسناد موجود، حسینعلی از این پس، تابع حكومت میسور بوده است، زیرا بنا بر سندی به تاریخ ١١٩٧ق / ١٧٨٣م، تیپو سلطان، جانشین حیدرعلی در نخستین سال حكومتش، حسینعلی را از حكومت بنگناپاله بركنار، و فرزند او، غلامعلی خان را به جای وی منصوب كرد. بنابر سندی دیگر به تاریخ ١٢٠٤ق / ١٧٩٠م، غلامعلی هم به‌سبب نافرمانی مورد خشم تیپوسلطان واقع شد و شخص دیگری به نام یوسف به جای او منصوب گردید؛ اما در ١٢١٢ق / ١٧٩٧م، غلامعلی و عمویش، اسدعلی با فوجدارِ منصوب تیپوسلطان در بنگناپاله جنگیدند و او را شكست دادند و بر این منطقه دست یافتند («فرهنگ سلطنتی»، VI / ٣٧٢-٣٧٣؛ «مجموعه»، همانجا).
در ١٢١٥ق / ١٨٠٠م، بنگناپاله به موجب پیمان سِرینگَپَتَم، به تابعیت كمپانی هند شرقی درآمد و حكومت آن با موافقت دولت انگلستان به خانوادۀ غلامعلی و اسدعلی واگذار شد (EI²؛ «فرهنگ سلطنتی»، VI / ٣٧٣). در سدۀ ١٣ق / ١٩م، در پی پاره‌ای ناامنیها در بنگناپاله، دولت انگلستان از ١٢٤٨ تا ١٢٦٤ق / ١٨٣٢ تا ١٨٤٨م، این ایالت را به اشغال خود درآورد و در سال اخیر،
حكومت آنجا را به غلام محمدعلی خان، نوادۀ غلامعلی واگذار كرد. پس از وی در ١٢٨٥ق / ١٨٦٨م، برادرزاده‌اش، فتحعلی خان بر جای او نشست (همانجا) و در ١٣٢٣ق / ١٩٠٥م، جانشین او به حكومت رسید و ادارۀ امور به نمایندۀ سیاسی دولت هند واگذار گردید. در ١٣٠٢ش / ١٩٢٣م، حكومت بنگناپاله از طریق نمایندۀ حكومت مدرس، تابع دولت مركزی هند شد («مجموعه»، X / ٢١٨-٢١٩).
امروزه بنگناپاله ازنظر تقسیمات كشوری، یكی از بخشهای شهرستان كورنول در استان آندراپرادش به شمار می رود (نک‌ : «اطلس ...»، ١٧) و جمعیت شهر بنگناپاله، مركز آن در ١٣٨٣ش / ٢٠٠٤م، حدود ٢٠٠`٢٧ تن برآور شده است («فرهنگ جهانی»).

مآخذ

An Atlas of India, Delhi, ١٩٩٠;
A Collection of Treaties, Engagements and Sanads Relating to India and Neighbouring Countries, Delhi, ١٩٨٣;
EI²;
The Imperial Gazetteer of India, New Delhi, ١٩٠٨;
The World Gazetteer, www. world-gazetteer.com/ d/d_in_ap.htm..
پرویز امین