پورْتونوو، پایتخت‌ كشور افریقایی‌ بنین‌ (ه‌ م‌). در سدۀ ١١ق‌ / ١٧م‌ پرتغالیها در نزدیكی‌ شهری‌ به‌ نام‌ پورتو، در جنوب‌ شرقی‌ بنین‌ امروزی‌ كه‌ محل‌ استقرار آنان‌ بود، پایگاهی‌ تجارتی‌ احداث‌ كردند كه‌ برای‌ تمایز آن‌ از شهر پورتو، آن‌ را پورتونوو خواندند (كرنون‌،II / ٢٩٣ ؛ وایكیپدیا).
پورتونوو با ١٧٦‘٢٣٤تن‌ جمعیت‌ (١٣٨٣ش‌ / ٢٠٠٥م‌) دومین‌ شهر بزرگ‌ بنین‌ به‌ شمار می‌آید. این‌ شهر در جنوب‌ شرقی‌ بنین‌، در كنار مردابی‌ به‌ همین‌ نام‌ كه‌ از خلیج‌ گینه‌ منشعب‌ می‌گردد، در فاصلۀ ١٣كیلومتری‌ از اقیانوس‌ اطلس‌ جای‌ دارد (همانجا؛ «فرهنگ‌...»؛ «به‌ پورتونوو...»). اوامه‌ بزرگ‌ترین رودخانۀ بنین‌ با ٤٠٦ كمـ درازا ــ كه‌ حدود نیمی‌ از آن‌ قابل‌ كشتی‌رانی‌ است‌ ــ در نزدیكی‌ این‌ شهر به‌ مرداب‌ می‌ریزد (بریتانیكا، میكرو، II / ١٠٢). این‌ شهر به‌ وسیلۀ جاده‌ و راه‌آهن‌ به‌ كوتونو، و با راه‌ زمینی به‌ لاگوس‌، پایتخت‌ نیجریه‌ متصل‌ است‌ (همان‌، VIII / ١٤١).
پورتونوو مركز بازرگانی‌ منطقه‌ای‌ كشاورزی‌ است‌ كه‌ عمده‌ترین‌ محصول‌ آن‌ روغن‌ نخل‌، پنبه‌ و كاپك‌ (الیاف‌ درخت‌ ابریشم‌) است‌. كشت‌ نخل‌ نیز كه‌ محصول‌ آن‌ از مهم‌ترین‌ منابع‌ درآمد این‌ شهر و كشور بنین‌ به‌ شمار می‌آید، و در نیمۀ سدۀ ١٩م‌ كه‌ برده‌داری‌ ممنوع‌ گردید، از طریق‌ به‌ كارگرفتن‌ نیروی‌ كار بردگان‌ آزاد شده‌ توسط فرمانروایان‌ پورتونوو گسترش‌ یافت‌ (گراو، ١٢٦؛ وایكیپدیا). بیشتر اهالی‌ پورتونوو را مردمانی‌ از تیرۀ ناگو، یكی‌ از شاخه‌های‌ نژاد یوروبا تشكیل‌ می‌دهند (كرنون‌، II / ٢٩٢).
دربارۀ پیشینۀ شهر پورتونوو گفته‌ شده‌ است‌، بر اثر نزاعی‌ كه‌ میان ٣ برادر مدعی سلطنت‌ بر این‌ سرزمین‌ در ١٠٣٤ق‌ / ١٦٢٥م‌ درگرفت‌، هریك از آنها بر بخشی تسلط یافتند، و برادر كوچك‌تر سلطان‌نشینی‌ كوچك‌ بنیاد نهاد كه‌ اندك‌ زمانی‌ پس‌ از آن‌، چنان‌ كه‌ گفته‌ شد، پرتغالیها با احداث‌ پایگاهی‌ تجارتی‌ در آنجا، آن‌ را پورتونوو خواندند. در سدۀ ١٧م‌ پورتونوو یكی‌ از مراكز تجارت‌ برده‌، و گسیل‌ آنها به‌ آمریكا به‌ شمار می‌رفت («بنین‌»، تاریخ‌؛ كلمبیا).
در سدۀ ١٢ق‌ / ١٨م‌ پورتونوو همچنان‌ از مراكز فعال‌ تجارت‌ برده‌ در غرب‌ افریقا بود و دولت‌ داهومی‌ برای‌ بهره‌برداری‌ بیشتر از منافع‌ تجارت‌ برده‌ می‌كوشید تا این‌ سلطان‌نشین‌ كوچك‌ را بر قلمرو خود بیفزاید؛ اما این امر با مقاومت فرمانروایان‌ پورتونوو روبه‌رو شد، و آنان‌ سرانجام‌ توانستند استقلال‌ خود را در برابر سلطه‌جوییهای‌ داهومی‌ حفظ كنند (فیج‌، ٢٨٢,٢٨٠؛ اُلیور، ٣٧؛ كرنون‌، II / ٢٩٣).

ورود اسلام‌ به‌ پورتونوو زودتر از دیگر نقاط افریقای‌ غربی‌ تحقق‌ یافت‌. این‌ شهر محل‌ تجمع‌ مسلمانان‌ افریقایی‌ و مسلمانان‌ مهاجری‌ بود كه‌ از آمریكای‌ جنوبی‌ به‌ آنجا می‌آمدند. پیشینۀ حضور بازرگانان‌ مسلمان‌ در پورتونوو به‌ روزگار سلطنت‌ دُ آیی‌ كپو (١١٨٩-١١٩٧ق‌ / ١٧٧٥-١٧٨٣م‌) می‌رسد. اما با این‌ حال‌ اسلام‌ در دورۀ سلطنت‌ ساجی‌ (١٢٦٢-١٢٨١ق‌ / ١٨٤٦-١٨٦٤م‌)، به‌ رسمیت‌ شناخته‌ شد و شخصی‌ به‌ نام‌ آلفاسیدو، از نژاد یوروبا رسماً به‌ عنوان‌ امام‌ از پادشاه‌ پورتونوو زمینی‌ برای‌ احداث‌ مسجد دریافت‌ كرد (كوك‌، ٣٠٠). در همین‌ دوران‌، پورتونوو توجه‌ دولت‌ انگلستان‌ را برانگیخت‌. توفا (سل‌ ١٢٩١-١٣٢٦ق‌ / ١٨٧٤- ١٩٠٨م‌) سلطان‌ پورتونوو برای‌ مبارزه‌ در برابر انگلستان‌ با فرانسویها روابط دوستانه‌ برقرار كرد و سرانجام‌ بر آن‌ شد تحت‌الحمایگی‌ آن‌ كشور را بپذیرد و در ١٨٩٢م‌ از كوشش‌ فرانسه‌ برای‌ تصرف‌ داهومی‌ پشتیبانی‌ كند. فرانسه‌ در ١٣١٢ق‌ / ١٨٩٤م‌ پورتونوو را به‌ مستعمرۀ داهومی‌ منضم‌ كرد (كرنون‌، II / ٣٠٦).
دولت‌ پورتونوو از پردوام‌ترین‌ دولتهای‌ غرب‌ افریقا بود كه‌ سلطنت‌ ٢٥ فرمانروای‌ آن‌ در ١٣٥٥ش‌ / ١٩٧٦م‌ پایان‌ گرفت‌. امروزه‌ كاخ‌ پادشاهان‌ این‌ سلطان‌ نشین‌ از مكانهای‌ دیدنی‌ شهر به‌ شمار می‌رود («پورتونوو»). بجز كاخ‌ و بخش‌ قدیمی‌ و یك‌ كلیسای‌ پرتغالی‌، در پورتونوو ، تأسیسات‌ و ساختمانهای‌ جدید نیز به‌ چشم‌ می‌خورد ( بریتانیكا،ماكرو، IX / ٦٣٠).
تقریباً همۀ مسلمانان‌ پورتونوو پیرو طریقت‌ تجانیه‌اند. با آنكه‌ مسلمانان‌ بنین‌ متشكل‌ از جوامع‌ مختلفی‌ هستند، اما همگی‌ برتری‌ امام‌ جامیو (امام‌ مسجد جامع‌) در پورتونوو را قبول‌ دارند. امام‌ جامیو از سوی‌ مجمعی‌ به‌ این‌ سمت‌ منصوب‌ می‌شود (كوك‌، ٣٠٠-٣٠١).

مآخذ

كوك‌، ژ. م‌.، مسلمانان‌ افریقا، ترجمۀ اسدالله‌ علوی‌، مشهد، ١٣٧٣ش‌؛
نیز:

«Benin», Encyclopedia, www. encyclopedia. com;
Britannica, ١٩٨٩;
The Columbia Encyclopedia, www. bartleby. com;
Cornevin, R., Histoire de l'Afrique, Paris, ١٩٧٦;
Fage, J. D., A History of Africa, New York, ١٩٧٨;
Grove, A. T., Africa South of the Sahara, London, ١٩٧١;
Oliver, R. and A. Atmore, Africa Since ١٨٠٠, Cambridge, ١٩٧٤;
«Porto-Novo», Bénin, www.beninweb.org / Porto-novo.htm;
«Welcome to Porto-Novo», Porto-Novo. org, www. Porto-novo.org / English / index ٢. html;
Wikipedia, http: / / en.wikipedia.org / ;
The World Gazetteer, www. world-gazetteer. com.

پرویز امین