بَخراء، شهری باستانی در شهرستان تدمر، در استان حمص سوریه. بخراء مؤنث ابخر، به معنی بوی بد نفس است و گفته‌اند که این شهر را به سبب بوی بد خاکش (وجود چشمه‌های آب‌معدنی گوگرددار، ﻧﻜ : المعجم...، ٢/ ٢٥٧) چنین نامیده‌اند (ابوعبید، ١/ ٢٣٠؛ یاقوت، ١/ ٥٢٣). برخی به غلط گمان می‌کردند که بخراء همان «گوآریا» مورد اشارۀ استفانوس بیزانسی است (ﻧﻜ : علی، جواد، ٣/ ١٣٧-١٣٨). طبری بخراء را دژی مستحکم بنا شده به وسیلۀ قوم عجم معرفی کرده است (٧/ ٢٤٤)، اما برخی برآنند که منظور الزاماً ایرانیان نیست، زیرا کاخ الخضراء ساخت روم شرقی را هم ابن عساکر، بنا شده وسیلۀ هجم ذکر کرده است (ﻧﻜ : لامنس، ٣٣٨، حاشیۀ ٦). برخی دیگر گفته‌اند که دژ بخراء را تدمریان در سدۀ نخست میلادی بنا کردند، زیرا محل عبور، استراحت و تأمین آب کاروانها در محل برخورد راههای تدمر، دمشق و ملیکهف و درعین‌حال محل استراحت برخی خلفا امرای اموی بود (ﻧﻜ : المعجم، همانجا).
جغرافی‌دانان و مورخان اسلامی محل این شهر را به تفاوت نوشته‌اند؛ ازجمله خلیفة بن خیاط آن را در چند میلی تدمر آورده (٢/ ٥٤٨)، و مسعودی متذکر شده است که از قرای دمشق بوده، و میان حمص و دمشق قرار داشته است (التبیه...، ٣٢٤، مروج...، ٣/ ٢١٢). به‌هرحال، اینک بخراء در ٢٥ کیلومتری جنوب تدمر قرار دارد (المعجم، همانجا). منطقۀ تدمر محل عبور کاروانهای بازرگانی میان یمن، حبشه، عراق و آسیای صغیر و نیز جنوب هند، خاور دور، آفریقا، ایران، ماوراء‌النهر و چین بوده است (ﻧﻜ : علی، احمد اسماعیل، ٨٣، ٨٩). دولت روم این منطقه را در ١٣٠م تحت نفوذ خود گرفت (اسعد، ٣٥٥)
بخراء در سدۀ ٢ق متعلق به نعمان بن بشیرو محل اقامت او بود (طبری، همانجا؛ ابن اثیر، ٥/ ٢٨٦). در ١٢٦ق/ ٧٤٤م ولیدبن یزید بن عبدالملک‌ بن مروان در این شهر به قتل رسید (خلیفه، ٢/ ٥٤٨). از آثار برجای مانده از این شهر می‌توان گفت که دژی به ابعاد حدود ٢٠٠+١٦٠ متر داشته که دیواری سنگی به عرض ٣متر آن را احاطه می‌کرده است و باروهایی نیم‌دایره و دو برج بر دروازۀ آن قرار داشته است (موصلی، ٤٦٤).

مآخذ

ابن‌ثیر، الکامل؛
ابوعبید بکری، عبدالله، معجم ما استعجم، بیروت، ١٤٠٣ق/ ١٩٨٣م؛
اسعد، خوری عیسی، تاریخ حمص، مطرانیة حمص الارتودکسیة، ١٩٤٠م؛
خلیفة بن خیاط، تاریخ، دمشق، ١٩٦٨م؛
طبری، تاریخ؛
علی، احمد اسماعیل، تاریخ بلادالشام، دمشق، ١٩٨٤م؛
علی، جواد، المفصل فی تاریخ‌العرب قبل الاسلام، بیروت، دارالعلم للملایین؛
مسعودی، علی، التبیه والاشراف، لیدن، ١٨٩٣م؛
همو، مروج‌الذهب، بیروت، ١٣٨٥ق/ ١٩٦٦م؛
, المعجم الجغرافی للقطر العربی السوری، دمشق، ١٤١١ق/ ١٩٩٠م؛
موصلی، عمادالدین، ربوع محافظة حمص، دمشق، ١٩٨١م؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:

Lammens,H., Etudes sur le silècle des Omauuades, Beirut, ١٩٣٠.
پرویز امین