آقچه حِصار (آق‌حصار)، شهری از استان اشکودرا در شمال آلبانی، در ٢٢ کیلومتری شمال شهر تیرانا و ٤٨ کیلومتری جنوب خاوری اشکودرا و ٢٠ کمـ دور از ساحل دریا با ٠٠٠’١٠ نفر جمعیت. آقچه‌حصار در یک منطقۀ کوهستانی واقع شده و دارای آب و هوای کوهستانی است. اطراف شهر را باغها و باغچه‌های بسیار احاطه کرده است.

وجه تسمیه

ترکان عثمانی این شهر را که دارای دژ سفید بزرگی است، آق‌حصار یا آقچه حصار (دژ سفید) نام نهاده‌اند. این شهر به زبان آلبانیایی کورویا و گروجا (خوش چشمه) نامیده می‌شود و در وقایع‌نامۀ آکروپولیتس از این شهر به نام کروآس یاد شده است.

سابقۀ تاریخی

از تاریخ بنیادگذاری این شهر اطلاعی در دست نیست. برای اولین‌بار در وقایع‌نامۀ آکروپولیتس در سدۀ ٨ ق / ١٤م نامی از این شهر برده شده است. شهر در ٧٤٤ق / ١٣٤٣م به دست ونیزیان افتاد و در ٧٦١ق / ١٣٦٠م به تصرف کنستانتین کاستریوتا درآمد، اما شهرت این شهر به عنوان زادگاه و جای فرمانروایی ژرژ کاستریوتا فرزند ژان کاستریوتا امیر اپیر بود که در کودکی به عنوان گروگان در دربار سلطان‌مراد عثمانی به‌سر می‌برد و به علت هوش سرشار و بی‌باکی، وی را اسکندربیگ لقب داده بودند. وی سپس یکی از سرکردگان سپاه ترک شد. او به ظاهر به دین اسلام گروید، ولی دیری نپایید که به علت پریشانی اوضاع حکومت عثمانی پس از جنگ نیش، ضمن لشکرکشی ٨٤٧ ق / ١٤٤٣م از فرصت بهره گرفت و گریخت و پیش از گریز، منشی سلطان مراد را وادار کرد حکمی را امضا کند که باید بر پایۀ آن، فرمانروای ترک دژ کورویا (آقچه حصار) شهر را به وی واگذارد. او به سوی اپیرای بالا رهسپار شد و هواخواهانی گرد آورد وکورویا را تصرف کرد. و در اواخر ٨٥٢ ق / ١٤٤٨م بر سرزمین اپیر چیرگی سراسری یافت. حکومت عثمانی سپاهیانی به فرماندهی علی پاشا، فیروزبیگ و مصطفیٰ پاشا برای سرکوبی وی روانه کرد که با شکست روبه‌رو شدند. سلطان مراد شخصاً به جنگ او رهسپار شد و در ٨٥٤ ق / ١٤٥٠م بر کورویا تاخت، اما کاری از پیش نبرد. سلطان در آخر ذیحجۀ ٨٥٤ ق / ٢ فوریۀ ١٤٥١م مرد و اسکندربیگ در روزگار پادشاهی سلطان‌محمد فاتح نیز کشمکش خود را با ترکان دنبال کرد و در ٨٦٢ ق / ١٤٥٧م در دشت آلسیو (لش) پیروزی مهمی در جنگ با ترکان عثمانی به دست آورد. گفته‌اند که ٠٠٠’٤٠ نفر در این جنگ کشته شدند. سلطان محمد فاتح در ٨٦٥ ق / ١٤٦١م با وی صلح کرد، اما این صلح بیش از ٣ سال نپایید و در ٨٦٩ ق / ١٤٦٤م بار دیگر جنگ میان سلطان محمد و اسکندربیگ درگرفت و این‌بار نیز سلطان محمد شکست خورد. در فاصلۀ سالهای ٨٧١-٨٧٣ ق / ١٤٦٦- ١٤٦٨م در برابر محاصره‌های سخت پایداری کرد، اما در ٨٨٤ ق / ١٤٧٩م این شهر به تصرف حکومت عثمانی درآمد. شهر بعدها به صورت مرکز طریقۀ دراویش فرقۀ بکتاشی درآمد. اکنون آرامگاههای بسیاری از شیوخ بکتاشی در پیرامون شهر دیده می‌شود مانند آرامگاه صاری سالتیق دده و حاج حمزه بابا و باباعلی. دژ مشهور شهر به فرمان رشیدپاشا در ١٢٤٨ق / ١٨٣٢م ویران گردید.

وضع کنونی

شهر در سالهای اخیر گسترش یافته است. ویرانه‌های دژ آقچه‌حصار هنوز برجاست. در آلبانی این شهر عنوان شهرستان جزء پیدا کرده است. در ١٣٥٧ق / ١٩٣٨م دارای ٥٠٠’٤ نفر جمعیت بوده که بعدها به ٠٠٠’١٠ نفر افزایش یافته است. بیشتر مردم شهر مسلمانند.

مآخذ

اسلام آنسیکلوپدیسی؛ اسناد و مکاتبات تاریخی ایران از تیمور تا شاه اسماعیل، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ١٣٥٦ش، صص ٣٥٨، ٤٨٤؛ ترک آنسیکلوپدیسی؛ خان ملک ساسانی، احمد، یادبودهای سفارت استانبول، تهران، ١٣٤٥ش، صص ١٧٩، ١٨٠؛ دایرةالمعارف اسلام؛ دورانت، ویل، تاریخ تمدن، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، تهران، اقبال، ١٣٤٥ش، ٦ / ٣١٠-٣١١؛ فریدبک، محمد، تاریخ‌الدولة العلیة العثمانیة، به کوشش احسان حقی، بیروت، دارالنفائس، ١٤٠٣ق، ص ١٥٩؛ لاموش، لئون، تاریخ ترکیه، ترجمۀ سعید نفیسی، تهران، کمیسیون معارف، ١٣١٦ش، صص ٧٦، ٧٧، ٨١، ٣٦٥.

علی رفیعی