پُلْ سِفید، مركز شهرستان‌ سوادكوه‌ در استان‌ مازندران‌. این‌ شهر در °٥٣ و ´٣ طول‌ شرقی‌ و °٣٦ و ´٧ عرض‌ شمالی‌، در ارتفاع‌ ٥٥٠ متری‌ از سطح‌ دریا در دامنه‌های‌ شمالی‌ رشته‌ كوههای‌ البرز مركزی‌ و در ناحیه‌ای‌ نیمه‌ جنگلی‌ واقع‌ شده‌ است‌. پیرامون‌ این‌ شهر را كوههای‌ سامان‌ سی‌، سیتك‌، الوات‌، غِل‌ غِلوك‌، گَتو و لالتا در بر گرفته‌، از این‌ رو شهر به‌ صورت‌ طولی‌ و در امتداد جاده‌ای‌ كه‌ از میان‌ آن‌ می‌گذرد، رشد كرده‌ است‌. رودخانۀ تالار كه‌ از كوههای‌ جنوبی‌ شهرستان‌ سوادكوه‌ سرچشمه‌ می‌گیرد، از میان‌ این‌ شهر می‌گذرد. آب‌ و هوای‌ پل‌ سفید معتدل‌ و نیمه‌ مرطوب‌ است‌. بیشترین‌ دمای‌ آن‌ در تابستانها °٣٤ سانتی‌گراد، و كمترین‌ آن‌ در زمستانها °١٠- سانتی‌گراد، و میانگین‌ بارندگی‌ سالانۀ آن‌ حدود ٥٥٠ میلی‌متر است‌ (پاپلی‌، ١٢٩؛ فرهنگ‌ جغرافیایی‌ آبادیها...، ١٣٩؛ جعفری‌، ٢٥٧؛ سرشماری‌، نقشه‌، ٩٥).
در پیرامون‌ پل‌ سفید كشاورزی‌ و دامداری‌ رونق‌ دارد. آب‌ كشاورزی‌ این‌ شهر از رودخانۀ تالار، و آب‌ آشامیدنی‌ آن‌ از چشمه‌های‌ لوله‌كشی‌ شده‌ تأمین‌ می‌شود. وجود مراتع‌ سرسبز باعث‌ شكوفایی‌ دامداری‌ در این ‌شهر شده‌ است‌،چنان‌كه‌ گوشت‌ گوسفند و فرآورده‌های‌ لبنی‌ از موادی‌ است‌ كه‌ به‌ جاهای‌ دیگر فرستاده‌ می‌شود. زغال‌ سنگ‌ نیز از دیگر مواد صادراتی‌ این‌ شهر است‌ كه‌ از معادن‌ البرز مركزی‌ ــ كه‌ در كنار آبادی‌ كری‌ كلا در ٤ كیلومتری‌ پل‌ سفید واقع‌ است‌ ــ استخراج‌ می‌شود ( فرهنگ ‌جغرافیایی ‌آبادیها،١٤٠، ٣١٠-٣١١).
یكی‌ از مهم‌ترین‌ عوامل‌ در توسعۀ پل‌ سفید، قرار گرفتن‌ این‌ شهر در كنار راههای‌ ارتباطی‌ است‌. پل‌ سفید بر سر راه‌ فیروزكوه‌ كه‌ تهران‌ را به‌ مازندران‌ متصل‌ می‌سازد، و همچنین‌ در مسیر راه‌ آهن‌ تهران‌ ـ شمال‌ واقع‌ است‌ (همان‌، ١٤٠).

پیشینۀ تاریخی‌

در بیست‌ و پنجمین‌ سال‌ سلطنت‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ (١٠٢١ق‌ / ١٦١٢م‌)، جادۀ شاهی‌ كه‌ اصفهان‌ را به‌ ییلاق‌ فرح‌آباد در مازندران‌ متصل‌ می‌ساخت‌، كشیده‌ شد و پلی‌ در مسیر این‌ جاده‌ بر روی‌ رودخانۀ تالار احداث‌ گردید (نك‌ : اسكندربیك‌، ٢ / ٨٤٩ -٨٥١). این‌ پل‌ به‌ سبب‌ رنگ‌ سفید آن‌، به‌ پل‌ سفید معروف‌ شد، اما به‌ درستی‌ معلوم‌ نیست‌ كه‌ آبادی‌ پل‌ سفید پس‌ از احداث‌ این‌ پل‌ پدید آمده‌، یا پیش‌ از آن‌ در محل‌ امروزی‌ بوده‌ است‌.
از منابع‌ تاریخی‌ و جغرافیایی‌ دوران‌ صفویه‌ تا اواسط دورۀ قاجار، آگاهی‌ روشنی‌ از وجود زیستگاهی‌ در كنار این‌ پل‌ به‌ دست‌ نمی‌آید. در گزارش‌ استرابادی‌ از سوءقصد به‌ نادرشاه‌ افشار در ١١٥٤ ق‌ / ١٧٤١ م‌، در حوالی‌ پل‌ سفید (نك‌ : ص‌ ٣٦٦-٣٦٧)، اشاره‌ای‌ به‌ آبادی‌ای‌ در كنار این‌ پل‌ دیده‌ نمی‌شود. رضاقلی‌خان‌ هدایت‌ در ١٢٦٨ ق‌ / ١٨٥٢ م‌ هنگامی‌ كه‌ به‌ سفارت‌ خوارزم‌ می‌رفته‌، از پل‌ سفید گذر كرده‌ است‌؛ وی‌ از آن‌ به‌ عنوان‌ «پلی‌ محكم‌، بلند و وسیع‌» یاد می‌كند كه‌ بر رودخانۀ تالار بسته‌ شده‌ است‌ (ص‌ ١٧). اما از گزارشهای‌ او نیز نمی‌توان‌ به‌ وجود آبادی‌ای‌ در كنار پل‌ سفید پی‌ برد، زیرا وی‌ و همراهانش‌ پس‌ از عبور از پل‌ سفید، شب‌ را در بقعۀ امام‌زاده‌ ابوطالب‌ واقع‌ در نزدیكی‌ این‌ پل‌ گذراندند (همانجا). ناصرالدین‌ شاه‌ قاجار كه‌ در سفر به‌ مازندران‌ (١٢٨٢ ق‌ / ١٨٦٥ م‌) از پل‌ سفید عبور كرده‌ بود، از آن‌ به‌ عنوان‌ یكی‌ از منازل‌ جادۀ شاه‌ عباسی‌ یاد می‌كند. بنابر مشاهدات‌ وی‌ این‌ پل «سه‌، چهار دهانه‌» داشته‌ است‌ (اعتمادالسلطنه‌، ٧٦-٧٧). اگر بتوان‌ به‌ گفتۀ ناصرالدین‌ شاه‌ اعتماد كرد، این‌ پل‌ می‌بایست‌ پس‌ از این‌ تاریخ‌ مرمت‌ شده‌ باشد، زیرا رابینو كه‌ در حدود سال‌ ١٣٢٧ق‌ / ١٩٠٩م‌ پل‌ را دیده‌، آن‌ را با دو دهانه‌ وصف‌ كرده‌ است‌ (ص‌ ٧٩). افضل‌الملك‌، از مورخان‌ دورۀ قاجار در شرح‌ سفر خود به‌ مازندران‌ در ١٣٣١ق‌، از پل‌ سفید و قهوه‌خانه‌ای‌ در كنار آن‌ یاد كرده‌ است‌ (ص‌ ١٣، ٤٢).
در اوایل‌ سلطنت‌ رضاشاه‌ پهلوی‌ این‌ پل‌ توسط «ادارۀ طرق‌» مرمت‌ شد و به‌ شكل‌ امروزی‌ آن‌ درآمد. امروزه‌ این‌ پل‌ با ٢٥ متر درازا، ٥ / ٤ متر پهنا دو دهانۀ متفاوت‌ دارد. رضاشاه‌ در ١٣٠٥ش‌ در سفر مازندران‌ از این‌ پل‌ دیدن‌ كرده‌، و در سفرنامۀ خود از آن‌ به‌ عنوان‌ یكی‌ از پلهای‌ مهم‌ راه‌ تهران‌ به‌ مازندران‌ یاد كرده‌ است‌ (ص‌ ٢٨؛ ستوده‌، ٤(١) / ٤٣٢). با احداث ‌راه‌آهن ‌شمال‌ ـ جنوب‌ كه ‌ساخت ‌آن‌ در ١٣٠٧ش‌ آغازشد و در ١٣١٥ش‌ به‌ اتمام‌ رسید، پل‌ سفید به‌ یكی‌ از ایستگاهها و تعمیرگاههای‌ قابل‌ توجه‌ راه‌ آهن‌ سراسری‌ ایران‌ بدل‌ گشت‌ (شایان‌، ١٠٦؛ محبوبی‌، ٢ / ٣٨٧؛ رزم‌آرا، ٧٥).
احداث‌ ایستگاه‌ راه‌ آهن‌ در پل‌ سفید باعث‌ جذب‌ و افزایش‌ جمعیت‌ در این‌ آبادی‌ شد. پل‌ سفید در ١٣٢٩ش‌ روستایی‌ از دهستان‌ راستوپی‌ از بخش‌ سوادكوه‌ به‌ شمار می‌رفته‌، و جمعیت‌ آن‌ حدود دو هزار تن‌ بوده‌ است‌ كه‌ شمار قابل‌ توجهی‌ از این‌ جمعیت‌ را خانواده‌های‌ كارگران‌ و كارمندان‌ راه‌ آهن‌ تشكیل‌ می‌داده‌اند ( فرهنگ ‌جغرافیایی ‌ایران‌، ٣ / ٦٤). بنابر سرشماری‌ ١٣٥٥ش‌ جمعیت‌ شهر پل‌ سفید به‌ ٨٣٩‘٣ تن‌ افزایش‌ یافت‌ ( فرهنگ ‌آبادیها...،٩٠). با تشكیل‌ شهرستان‌ سوادكوه‌ به‌ مركزیت‌ پل‌ سفید، سازمانها و ادارات‌ دولتی‌ در این‌ شهر دایر شد و جمعیت‌ آن‌ در ١٣٦٥ش‌ به‌ ٤٢٣‘٦ تن‌ ( سرشماری‌،نتایج‌، ١٩) و در آبان‌ ١٣٧٥ به‌ ٦٣٣‘٧ تن‌ رسید (همان‌، چهل‌ و دو).

مآخذ

استرابادی‌، محمدمهدی‌، جهانگشای‌ نادری‌، به‌ كوشش‌ عبدالله‌ انوار، تهران‌، ١٣٤١ ش‌؛
اسكندربیك‌ منشی‌، عالم‌ آرای‌ عباسی‌، تهران‌، ١٣٥٠ ش‌؛
اعتمادالسلطنه‌، محمدحسن‌، التدوین‌ فی‌ احوال‌ جبال‌ شروین‌ (تاریخ‌ سوادكوه‌ مازندران‌)، به‌ كوشش‌ مصطفى‌احمدزاده‌، تهران‌، ١٣٧٣ ش‌؛
افضل‌ الملك‌، غلامحسین‌، سفر مازندران‌ و وقایع‌ مشروطه‌ (ركن‌ الاسفار)، به‌ كوشش‌ حسین‌ صمدی‌، قائم‌شهر، ١٣٧٣ش‌؛
پاپلی‌ یزدی‌، محمدحسین‌، فرهنگ‌ آبادیها و مكانهای‌ مذهبی‌ كشور، مشهد، ١٣٦٧ش‌؛
جعفری‌، عباس‌، دایرةالمعارف‌ جغرافیایی‌ ایران‌، تهران‌، ١٣٧٩ش‌؛
رابینو، ی‌. ل‌.، سفرنامۀ مازندران‌ و استراباد، ترجمۀ غلامعلی‌ وحید مازندرانی‌، تهران‌، ١٣٤٣ش‌؛
رزم‌آرا، علی‌، جغرافیای‌ نظامی‌ ایران‌ (گیلان‌ و مازندران‌)، تهران‌، ١٣٢٠ش‌؛
رضاشاه‌ پهلوی‌، سفرنامۀ مازندران‌، تهران‌، ١٣٥٥ش‌؛
ستوده‌، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران‌، ١٣٦٦ش‌؛
سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسكن‌ (١٣٦٥ش‌)، نتایج‌ تفصیلی‌، شهرستان‌ سوادكوه‌، مركز آمار ایران‌، تهران‌، ١٣٦٧ش‌؛
همان‌ (١٣٧٥ش‌)؛
سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسكن‌ (١٣٧٥ش‌)، نقشۀ آبادیها، استان‌ مازندران‌، مركز آمار ایران‌، تهران‌، ١٣٧٩ش‌؛
شایان‌، عباس‌، مازندران‌، تهران‌، ١٣٦٤ش‌؛
فرهنگ‌ آبادیهای‌ كشور، استان‌ مازندران‌، مركز آمار ایران‌، تهران‌، ١٣٦١ش‌؛
فرهنگ‌ جغرافیایی‌ آبادیهای‌ كشور (ساری‌)، سازمان‌ جغرافیایی‌ نیروهای‌ مسلح‌، تهران‌، ١٣٧٠ش‌، ج‌ ٢٨؛
فرهنگ‌ جغرافیایی‌ ایران‌ (آبادیها)، استان‌ دوم‌، دایرۀ جغرافیایی‌ ستاد ارتش‌، تهران‌، ١٣٢٩ش‌؛
محبوبی‌ اردكانی‌، حسین‌، تاریخ‌ مؤسسات‌ تمدنی‌ جدید در ایران‌، تهران‌، ١٣٥٧ش‌؛
هدایت‌، رضاقلی‌، سفارت‌ نامۀ خوارزم‌، به‌ كوشش‌ علی‌ حصوری‌، تهران‌، ١٣٥٦ش‌.

علی‌ كرم‌ همدانی‌