اَلْوار، شهر و شهرستانی به همین نام در استان راجستان در شمال غرب هند. این شهر در فاصلۀ ١٢٩ کیلومتری جنوب غربی دهلی («دائرةالمعارف ... »، II/ ٧٣٧). در شرق کوههای اراوالی (سوجیش، ٤٣) و در °٢٧ و ´٤٦ عرض شمالی و °٧٦ و ´٣٧ طول شرقی ( بریتانیکا، میکرو، I/ ٢٨٥) قرار دارد. یک خندق و یک دیوار قدیمی دور شهر الوار وجود دارد و یک دژ قدیمی که بر فراز تپه‌ای مخروطی شکل بنا گردیده، بر آن مشرف است (همانجا). الوار را الوور (همانجا) و اولوور (EI١, I/ ٣٢٤) هم نامیده‌اند. بنابر گفته‌ای، الوار از الپور به معنی شهر مستحکم مشتق شده است («دائرةالمعارف»، همانجا).
الوار در تاریخ باستان هند جزئی از سرزمین متسیا ـ دسا (جیپور کنونی) بود («تاریخ جامع ... »، III(١)/ ٦٥٦؛ دی، ٢٣٨) و سوبهاناگارا یا سالواناگارا نامیده می‌شد و پایتخت سرزمین مارتیکاواتا ــ قلمرو راجه سالوا ــ بود (همو، ٢١٨).
اقوام متسیاس مقیم الوار علاوه بر درگیری با بومیان آنجا، با اقوام غیربومی آریایی نیز در جدال بودند (کیث، ٧٥).
در تاریخ اسلام، اول بار در ٣٩٩ ق/ ١٠٠٩ م از الوار نام برده شده است. در این سال، سلطان محمود به ناریانپور که به گفته‌ای در الوار قرار داشت، حمله برد و با ثروت زیاد برگشت (حکمت، ٤٤؛ «نبرد ... »، ١٠). در سده‌های بعد، مردمان سرکش منطقه‌ای از الوار به نام کوهپایۀ موات، مانع پیشروی نیروی سلاطین دهلی برای تسلط بر راجستان بودند. اینها راجپوتهایی بودند که با از دست دادن استحکاماتشان در بیانه و تهانگره، به سایر نقاط پراکنده شدند (همان، ١٤٨). پرتحرک‌ترین آنان، در سرزمین موات (شامل منطقۀ جنوب دهلی و بخش اعظم الوار) مستقر بودند. رؤسای این قبایل اسلام آوردند و به خانه‌زاد معروف شدند. رئیس آنان در زمان حملۀ تیمور به هند در سدۀ ٨ ق/ ١٤ م بهادرناهر نام داشت (هیگ، «پنج پادشاهی ... »، ٥١٥).
مبارک سلطان دهلی در ٨٢٨ ق/ ١٤٢٥ م مخالفان شورشی خود را که به الوار گریخته بودند، در این شهر محاصره کرد (همو، «سلسله ... »، ٢١٣). در ٨٣١ ق/ ١٤٢٨ م، سرورالملک به جنگ جلال خان و سایر رؤسای موات رفت و دژ الوار را تسخیر کرد (داف، ٢٤٨). الوار مرکز موات بود و در ٩٣٣ ق/ ١٥٢٧ م توسط بابر امپراتور مغول تسخیر شد (راس، ١٧).
همایون (٩١٣-٩٦٣ ق/ ١٥٠٧-١٥٥٦ م) جانشین بابر، برادر خود هندال را حکومت الوار داد (مجومدار، ٤٣٣). در ١١٨٥ ق/ ١٧٧١ م مهاراجه پرتاب سینگ شهرستان الوار را تأسیس کرد («دائرة المعارف»، همانجا). نجف خان مغول در ١١٨٩ ق/ ١٧٧٥ م پس از تصرف دژ الوار در آنجا حکومتی مستقل ایجاد کرد. الوار به این ترتیب از جیپور جدا شد. جانشین نجف خان، بخت‌آور سینگ، با لردلیک نمایندۀ دولت بریتانیا بر ضد مهاراتها همکاری کرد و در ١٢١٨ ق/ ١٨٠٣ م الوار را تخت الحمایۀ انگلیس قرار داد (سوجیش، ٤٣). در همین سال، لرد لیک باقی‌ماندۀ نیروهای فرانسوی را در محدودۀ الوار شکست داد (ادواردز، ٣٧٤).
پس از تسلط بریتانیا بر هند، الوار جزو اتحاد متسیا شد و مهاراجۀ الوار ریاست اتحاد را عهده‌دار گردید (نک‌ : EI٢, I/ ٤٢٦). در دورۀ حکومت لرد امهرست (١٨٢٣- ١٨٢٨ م)، جنبشهایی مخالف در الوار پدید آمد (لوارد، ٥٧٧). نخستین قدرت‌نمایی بریتانیا در هند به حادثۀ کشتار احمد بخش خان، حاکم فیروزپور در ١٢٣٩ق/ ١٨٢٤ م مربوط است که چون یکی از وزرا و اعضای دربار الوار به دست داشتن در این کشتار متهم بود، دولت بریتانیا خواستار بازداشت متهمان شد؛ اما راجۀ الوار نپذیرفت و به تجمع نیرو و آماده‌سازی دژ الوار و مذاکرۀ همکاری با جیپور و بهاراتپور پرداخت («تاریخ تسلط ... »، I/ ٢١). حکومت الوار در ١٨٥٧ م به یک نوجوان ١٣ ساله تعلق گرفت و چون وی با زنی مسلمان ازدواج کرد، شورش بزرگان راجپوت را برانگیخت (ددول، ٤٩٨).
از ١٢٩١ ق/ ١٨٧٤ م تا زمان استقلال الوار، به ترتیب: ساوایی منگل، ساوایی جی سینگ و تج سینگ بر آنجا حکم راندند (سوجیش، ٤٤-٤٦). الوار در ١٩٤٩ م/ ١٣٢٨ ش به اتحاد راجستان پیوست (نک‌ : EI٢، همانجا).
زبان بیشتر مردم الوار، هندی و مواتی است و یک چهارم مردم شهر مسلمان هستند (همانجا). در ١٩٢١ م/ ١٣٠٠ ش جمعیت الوار، ٧٦٠‘٤٤ نفر بود که ٢٨٪ آن مسلمان بودند («دائرةالمعارف»، II/ ٧٣٧) و در ١٩٧١ م/ ١٣٥٠ ش به ٧٩١‘١٠٠ نفر بالغ گردید ( بریتانیکا، میکرو، I/ ٢٨٥). الوار در منطقه‌ای حاصل‌خیز واقع است (سوجیش، ٤٣). در ١٨٤٤ م راجه ساوی وینی سینگ، سدی در نزدیکی شهر بنا کرد (همو، ٤٤).
محصولات مهم الوار: جو، گندم و حبوبات است و نیز از کانیها، بریلیوم، قلع، نقره، باریت و مرمر، و از صنایع مهم آن، نساجی، روغن نباتی، رنگ، ورنی، سفال و شیشه است ( بریتانیکا، همانجا).
آثار اسلامی شهر الوار، علاوه بر چند مسجد قدیمی (همانجا)، شامل مزار ترنگ سلطان برادر فیروز شاه، مربوط به سدۀ ٨ ق/ ١٤ م (همانجا) و مزار بخت‌آور سینگ و مزار فاتح جنگ است (EI٢، همانجا). از دیگر آثار دینی این شهر، قصر مهاراجه بانی سینگ است («دائرةالمعارف»، همانجا). در قصر مهاراجۀ الوار، موزه‌ای وجود دارد که مجموعه‌ای از کتابهای بسیار نقش خطی هندی و سنسکریت و فارسی و نیز مجموعه‌ای از آثار هنری راجستانی و مغول در آن نگهداری می‌شود ( بریتانیکا، همانجا). از ساختمانهای جدید در الوار، بیمارستان لیدی دافرین درخور ذکر است ( آمریکانا، I/ ٤٦٠).
رسول شاه الواری در سدۀ ١٢ ق/ ١٨ م گروه فقرای رفاعی هند را پس از کسب اجازه از عارفی مصری به وجود آورد که در پنجاب و گجرات مریدانی دارد (تیتوس، ١٢٨-١٢٩).
در مبارزۀ آزادی هند، جمعیت علمای اسلامی الوار با سایر جمعیتهای اسلامی هند همکاری نزدیک داشتند (خان، ٢٦٤-٢٦٦).

مآخذ

حکمت، علی اصغر، سرزمین هند، تهران، ١٣٣٧ ش؛
خان، حافظ بابر، بر صغیر پاک و هندکی سیاست میں علماء کاکردار، اسلام‌آباد، ١٩٨٥ م؛
نیز:

Americana;
Britannica, ١٩٧٨;
British Paramountcy and Indian Renaissance, ed. R. C. Majumdar, Bombay, ١٩٧٠;
A Comprehensive History of India, ed. R. C. Majumdar, New Delhi, ١٩٨٢;
Dey, N. L., The Geographical Dictionary of Ancient and Mediaeval India, New Delhi, ١٩٢٧;
Dodwell, H. H., «The Relations of the Government of India with the Indian States, ١٨٥٨-١٩١٨», The Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٨٧, vol. VI;
Duff, C. M., The Chronology of Indian History, Delhi, ١٩٧٢;
Edwards, S. M., «Final Struggle with the Marathas», The Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٨٧, vol. V;
EI١;
EI٢;
Enciclopedia Italiana, Rome;
Haig, W, «The Five kingdoms of the Deccan, A. D. ١٥٢٧-١٥٩٩», «The Sayyid Dynasty», The Cambridge History of India, New Delhi, ١٩٨٢, vol. III;
Keith, B., «The Age of the Rigveda», ibid, ١٩٨٧, vol. I;
Luard, C. E., «The Indian States», ibid, ١٩٨٧, vol. V;
Majumdar, R. C., An Advanced History of India, London, ١٩٥٨;
Ross, E. D., «Babur», The Cambdrige History of India, New Delhi, vol. IV;
The Struggle for Empire, ed. R. C., Majumdar, Bombay, ١٩٧٩;
Sugich, M., Palaces of India, London, ١٩٩٢;
Titus, M. T., Indian Islam, New Delhi, ١٩٧٤.
پرویز امین