بِشْر، ناحيه‌ای در شرق‌ سوريه‌ (جبل‌ البشری امروزی). اين‌ ناحيه‌ در شمال‌شرقی‌ كوههای تدمر واقع‌ شده‌است‌ و طول‌ آن‌ به‌ ٨٠ كمـ ، و عرض‌ آن‌ به‌ ٤٥ كمـ می‌رسد و ارتفاع‌ بلندترين‌ نقطۀ آن‌ ٨٦٥ متر است‌ (طلاس‌، ١ / ٤٧٦). ياقوت‌ آن‌ را رشته‌ كوهی‌ در سرزمين‌ شام‌ كه‌ از عُرض‌ تا فرات‌ گسترده‌ شده‌، و نهری به‌ نام‌ رَحوب‌ در آن‌ جاری بوده‌، وصف‌ كرده‌ است‌ (١ / ٦٣١، ٢ / ٧٦٨). ابوعبيد بكری به‌ كوهی‌ كه‌ مُخاشِن‌ نام‌ داشته‌، و در كنار بشر واقع‌ بوده‌، اشاره‌ كرده‌ است‌(١ / ٢٥٢).
هم‌زمان‌ با ظهور اسلام‌ اين‌ منطقه‌ تحت‌ سيطرۀ روم‌ شرقی‌ بود و در ١٢ق‌ / ٦٣٣م‌ در زمان‌ خلافت‌ ابوبكر توسط خالد بن‌ وليد فتح‌ شد (طبری، ٣ / ٣٨٠، ٣٨٢-٣٨٣؛ ابن‌ فقيه‌، ١٥٦؛ ابن‌ اثير، ٢ / ٣٩٨-٣٩٩). پس‌ از آن‌، اين‌ منطقه‌ همواره‌ محل‌ نزاعهايی‌ ميان‌ دو قبيلۀ سُلَيم و تَغلِب جزيره بر سر مراتع‌ بود (حلو، ١٧٩؛ ولهاوزن‌، ٢٠٧؛²EI )از مهم‌ترين‌ اين‌ جنگها، حملۀ جَحّاف‌ و يارانش‌ به‌ محلی‌ نزديك‌ چشمۀ رحوب‌ بود كه‌ به‌ تغلبيان‌ تعلق‌ داشت‌. در اين‌ حمله‌ شمار بسياری از آن‌ قبيله‌ به‌ قتل‌ رسيدند. گفته‌ شده‌ است‌ كه‌ حتی‌ شكم‌ زنان‌ آبستن‌ را نيز دريدند و گويا در همين‌ جنگ‌ اخطل‌، شاعر مسيح‌ تغلبی‌ را نيز به‌ اسارت‌ بردند، اما چون‌ لباس‌ كهنه‌ای به‌ تن‌ داشت‌، او را نشناختند و آزادش‌ كردند (ابن‌ اثير، ٤ / ٣٢٠-٣٢١؛ ابوالفرج‌، ١١ / ٥٦).
اين‌ رويداد از ايام‌العرب‌ بوده‌، و از آن‌رو كه‌ در منطقۀ بشر صورت‌ گرفته‌، به‌ يوم‌ البشر (ابن‌ اثير، ٤ / ٣١٩)، يوم‌ الرحوب‌ و يوم‌ مخاشن‌ نيز معروف‌ شده‌ است‌ (ابوالفرج‌، همانجا).
گفتنی‌ است‌ كه‌ سرانجام‌، جحاف‌ با پذيرش‌ پرداخت‌ خونبهای كشته‌ شدگان‌، سبب‌ شد تا صلح‌ در آن‌ ناحيه‌ برقرار شود (ابن‌ اثير، همانجا).

مآخذ

ابن‌ اثير، الكامل‌؛
ابن‌ فقيه‌، احمد، مختصر البلدان‌، بيروت‌، ١٤٠٨ق‌ / ١٩٨٨م‌؛
ابن‌ قتيبه‌، عبدالله‌، الشعر و الشعراء، به‌ كوشش‌ احمد محمدشاكر، ١٣٨٦ق‌ / ١٩٦٦م‌؛
ابوعبيد بكری، عبدالله‌، معجم‌ ما استعجم‌، قاهره‌، ١٣٦٤ق‌ / ١٩٤٥م‌؛
ابوالفرج‌ اصفهانی‌، الاغانی‌، بيروت‌، ١٩٥٤م‌؛
حلو، عبدالله‌، تحقيقات‌ تاريخية لغوية، بيروت‌، ١٩٩٩م‌؛
طبری، تاريخ‌؛
طلاس‌، عمادمصطفی‌، المعجم‌ الجغرافی‌، دمشق‌، ١٩٩٠م‌؛
ياقوت‌، بلدان‌؛
نيز:

EI² ;
Wellhausen, J., The Arab Kingdom and its Fall, Karachi, ١٩٨٠.

شيوا جعفری