بانْجول، پایتخت و بندر مهم کشور مسلمان‌نشین گامبیا در افریقا. این شهر در ١٨١٦م، با حمایت نظامیان انگلیسی به صورت دژی نظامی و مرکزی تجارتی پایه‌گذاری شد، محلی که در ١٦١٨م، کارگزاران شرکتی بازرگان از انگلیس، در آن استقرار یافته بودند. مأموران دولت انگلیس جزیرۀ بانجول را جزیرۀ سنت ماری، و دژ مرکز تجارتی را به نام وزیر مستعمرات وقت انگلستان، باثریت نامیدند. دولت گامبیا پس از دست‌یابی به استقلال آنجا را بانجول یافت (‌ﻧﻜ : هاچ، ٥٢؛ بریتانیکا، ١٩٨٦م، I/ ٨٧٠).
بانجول شهری دلپذیر بر جزیره‌ای در دهانۀ رودخانۀ گامبیا و در ساحل اقیانوس اطلس است و به وسیلۀ پلی به دیگر نقاط کشور ارتباط دارد (لند، ١٩٢-١٩١). این شهر در °١٣ و ´٢٨ عرض شمالی و °١٦ و ´٣٩ طول شرقی واقع است و آب‌وهوای استوایی دارد. متوسط باران سالیانۀ آن حدود ١١٤ سانتی‌متر است. میزان دما در این شهر از حدود °٧ تا °٤٣ سانتی‌گراد متغیر است (همو، ١٨٩؛ بریتانیکا، ١٩٧٨م، میکرو، ٧٢٩/ ١).
در ١٨٢١م دولت انگلستان پس از اشغال گامبیا، دژ و مرکز تجارتی یاد شده را مرکز گامبیا و ساحل قرار داد (فیج، ٣٤٠). تا پیش از ١٩٤٥م تنها عنصر زندگی سیاسی ـ اجتماعی کشور گامبیا، اتحادیۀ کارگری باثریاست و شورای مناطق شهری بود که اولی در ١٩٢٨ و دومی در ١٩٣١م ایجاد شده بود (کُرنون، ٣٦٧). اولین احزاب سیاسی گامبیا را روشنفکران بانجول در ١٩٤٥م تشکیل دادند. در این سال «حزب دموکراتیک گامبیا» و «کنگرۀ مسلمانان گامبیا» آغاز به فعالیت کردند و در ١٩٥١م هم حزب سومی به نام «حزب متحد» در بانجول تأسیس گردید (دیودسن، «افریقای جدید...»، ١٤١).
ادارۀ بانجول از ١٩٤٧م/ ١٣٢٦ش به یک شورای شهر واگذار گردید (بریتانیکا؛ ١٩٨٦م، همانجا). در همین حال، فقط ساکنان بانجول و حومه حق شرکت در شورای قانون‌گذاری کشور را داشتند و این وضعیت تا ١٩٦٠م ادامه یافت (کرنون، ٢٧٠). کسب استقلال گامبیا در ١٩٦٥م با ائتلاف ٣ حزب تشکیل شده در بانجول میسر گردید (دیودسن، «آفریقا...»، ٢٣٩).
مردم این شهر بیشتر مسلمان هستند. در ١٩٤٦م از حدود ٢١ هزار نفر جمعیت آن حدود ١٦ هزار نفر مسلمان بودند (‌ﻧﻜ : تریمینگام، ٢٢٨). جمعیت این شهر که در ١٩٦٠م حدود ٤٠ هزار نفر بود (کرنون، همانجا؛ الٰهی، ٢٤٤)، در ١٩٨٣م/ ١٣٦٢ش به ٥٠٠‘٤٤ نفر افزایش یافت (بریتانیکا، همانجا؛ قس: «دائرةالمعارف کلمبیا »، که در ١٩٩٣م جمعیت بانجول را ٤٠٧‘٤٢ تن آورده است). حدود نیمی از جمعیت بانجول از تیرۀ «ولوف» هستند. دیگر تیره‌های نژادی اینهاست: ماندینگو، فولا، جولا، سرواکو (لند، همانجا).
بانجول بزرگ‌ترین شهر و بندر بازرگانی اصلی کشور گامبیا و درعین‌حال مناسب‌ترین راه تجارتی برای کشورهای سنگال و مالی است. کشتیهای اقیانوس‌پیما تا ٢٠ هزار تن می‌توانند از تأسیسات بندری بانجول استفاده کنند (گراو، ١٠٥). در این شهر کارخانه‌هایی برای تهیۀ روغن بادام‌زمینی وجود دارد و بخشی از آن به خارج از کشور صادر می‌شود. در بانجول یک مسجد و یک مدرسۀ عالی اسلامی و مؤسسات فرهنگی دیگر فعالیت دارند (بریتانیکا، ١٩٧٨م، میکرو، همانجا).

مآخذ

الهی، حسین، تاریخ‌آفریقا، تهران، ١٣٦٨ش؛
کرنون، ماریان ، تاریخ معاصرافریقا، ترجمۀ ابراهیم صدقیانی، تهران، ١٣٦٥؛
نیز:

Britannica;
The Columbia encylopedia, www.inforplease.com/ ce٦/ world/ a٠٨٠٦٠٥٨.html;
corveninm Robert and Marianne, historie de l'afrique, Paris, ١٩٦٤;
Davidson, B., africa in modern history, london, ١٩٧٨;
id, modern africa, a social and Political History, London, ١٩٩٤;
Fage, J. D., A History of ofrica, London, ١٩٨٨;
Grove, A. T., africa, South of the sahara, Oxford, ١٩٧٦;
Hatch, J., the History of Britain in africa, London, ١٩٦٩;
Land. H., «The Gambia», africa, ed. C. Legum, London, ١٩٥٦;
Trimingham. J. S., A History of Islam in West Africa, Oxford, ١٩٧٠.
پرویز امین