دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٥٣ - ابوفطرس
ابوفطرس
نویسنده (ها) :
عبدالامیر سلیم
آخرین بروز رسانی :
چهارشنبه ٢١ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
ابوفُطرُس، یا العوجاء، رودی در ١٢ میلی شمال رَمْله كه منبع آن از چشمههای كوه پیوسته به نابلس و مصبش در دریای شور [مدیترانه]، میان دو شهر ارسوف و یا فاست (یاقوت، ٤ / ٨٣١). این رود در اغلب منابع «نهرابی فطرس» ضبط شده، ولی مقدسی آن را به شكل «نهر فطرس» (٦ / ٧١) نیزآورده است. در اشعار منسوب به ابونواس نیز از نهر فطرس سخن به میان آمده است (یاقوت، ٤ / ٨٣٢).
نوشتهاند فطرس نام یكی از شهرهای باستانی است كه آن را هرود، به نام و یاد پدر خویش آنتی پاتر ساخته و نامگذاری كرده است. این شهر یكی از منزلگاههای كاروانیان و سپاهیانی كه به بیتالمقدس، قیساریه و یافا میرفتهاند، بوده است و نام آن پس از غلبۀ عرب، به «ابوفطرس» برگردانده شده است (جودائیكا، III ٧٨). شاید اشارۀ ابوالفداء (ص ٤٨) به قلعۀ ویران مجدالیابا ناظر به همین محل باشد. در همین محل عبدالله بن علی عبدالله بن عباس، عموی سفاح و منصور در ١٣٢ ق / ٧٥٠ م گروهی از بنیامیه را فرا خواند و ٨٠ (یعقوبی، ٢ / ٣٥٥)، یا ٧٢ تن (طبری، ٧ / ٤٤٣) از آنان را به قتل رساند. همچنین در ٢٧٢ ق / ٨٨٥ م، میان سپاه [خمارویه] پسر احمد بن طولون و سپاه خلیفۀ عباسی در همین محل جنگ درگرفت و به شكست سپاه خلیفه انجامید (ابوالفداء، همانجا، نیز نك : یاقوت، ٤ / ٨٣٦)، و به قولی دیگر میان سپاه سیفالدولۀ حمدانی و كافور اخشیدی كنار همین نهر جنگی اتفاق افتاد و حمدانیان شكست خوردند (همو، ١ / ٣٤٢).
مآخذ
ابوالفداء، تقویم البلدان، به كوشش م. رنو و دوسلان، پاریس، ١٨٤٠ م؛
طبری، تاریخ؛
مقدسی، مطهر، البده والتاریخ، پاریس، ١٩١٩ م؛
یاقوت، بلدان؛
یعقوبی، احمد، تاریخ، بیروت، ١٣٧٩ ق / ١٩٦٠ م؛
نیز:
Judaica.
عبدالامیرسلیم