این‌ استان‌ به ‌مركزیت‌ شهر پلونه‌ با ١٣٥‘٣٣٦ تن‌ جمعیت‌ (١٣٨٣ش‌ / ٢٠٠٥م‌) و ١٨٤‘٤ كمـ٢ مساحت‌، حدود ٩ / ٣٪ وسعت‌ بلغارستان‌ را در برمی‌گیرد. استان‌ پلونه‌ در میان‌ رودخانه‌های‌ اوسوم‌ در شرق‌، ایسكار در غرب‌، دانوب‌ در شمال‌، و رشته‌ كوههای‌ بالكان‌ در جنوب‌ احاطه‌ شده‌، و از آب‌ و هوای‌ معتدل‌ قاره‌ای‌ برخوردار است («اطلاعات‌ ... »؛ «فرهنگ‌ ... »).
پلونه‌ از نظر منابع‌ طبیعی‌ یكی‌ از مناطق‌ غنی‌ بلغارستان‌ به‌ شمار می‌رود. خاك‌ نسوز، مواد اولیۀ تولید سیمان‌، نفت‌ خام‌ و گاز از مهم‌ترین‌ معادن‌ این‌ منطقه‌ است‌. صنایع‌ شراب‌سازی‌، نساجی‌، فلزی‌ و تولید سیمان‌ از عمده‌ترین‌ تولیدات‌ صنعتی‌ این‌ منطقه‌ است‌. دامداری‌ و كشاورزی‌ از دیگر فعالیتهای‌ اقتصادی‌ پلونه‌ به‌ شمار می‌رود ( انكارتا؛ «اطلاعات‌»؛ اطلاعاتی‌ ...، ١٨؛ وینستن‌، ٥٤؛ رایالز، ١٠٣).

شهر پلونه‌

این‌ شهر كه‌ مركز استان‌ پلونه‌ است‌، با ٥٤٢‘١٣٢ تن‌ جمعیت‌ (١٣٨٣ش‌ / ٢٠٠٥م‌) در حدود ١٧٠ كیلومتری‌ شمال‌ غربی‌ صوفیه‌ ــ پایتخت‌ بلغارستان‌ ــ قرار دارد («پلون»). شهر پلونه‌ در دره‌ای‌ عمیق‌ واقع‌ است‌ و ٣ طرف‌ آن‌ را بلندیها، گردنه‌ها و پرتگاههای‌ سنگی‌، و سمت‌ دیگر آن‌ را تپۀ مرتفعی‌ پوشیده‌ از باغهای‌ میوه‌ فرا گرفته‌ است‌ (باربر، ١٧٠).
پیشینۀ تاریخی‌: پیشینۀ تاریخی‌ این‌ شهر به‌ سدۀ ٥م‌ بازمی‌گردد. پلونه‌ جانشین‌ شهر رومی‌ اِستورگوسیا شد كه‌ در سالهای‌ ٤٤١- ٤٤٨م‌ توسط هونها ویران‌ شده‌ بود. در ٦٦٤ ق‌ / ١٢٦٦ م‌ در لشكركشی‌ استفان‌، پادشاه‌ مجارها به‌ بلغارستان‌ این‌ شهر به‌ تصرف‌ مجارها درآمد و در ١٢٧٠م‌ نام‌ پلونه‌ بر آن‌ نهاده‌ شد (VIII / ٣١٧، EI٢؛ بریتانیكا، IX / ٥١٩). پلونه‌ در روزگار سلطان‌ مراد اول‌ (حك‌ ٧٦١-٧٩٢ق‌ / ١٣٦٠-١٣٩٠م‌) توسط میخائیل‌ بیك‌ فتح‌ شد (اولیا چلبی‌، ٦ / ١٦٤).
اولیا چلبی‌ كه‌ در سدۀ ١١ق‌ / ١٧م‌ از این‌ شهر دیدار كرده‌ است‌، به‌ قلعۀ ویران‌ آن‌ اشاره‌ دارد كه‌ حاكی‌ از جنگهایی‌ است‌ كه‌ بر سر تصرف‌ آن‌ روی‌ داده‌ است‌. بنا به‌ روایت‌ او پلونه‌ در آن‌ زمان‌ دارای‌ دو هزار خانه‌ و یك‌ مدرسۀ علوم‌ دینی‌ بوده‌ است‌ كه‌ هر روزه‌ طلاب‌ در آن‌ به‌ فراگیری‌ دانش‌ می‌پرداختند. همچنین‌ این‌ شهر دارای‌ ٧ مدرسه‌ برای‌ كودكان‌، ٦ تكیه‌، ٦ كاروان‌سرا و شماری‌ حمام‌ و یك‌ دارالاطعام‌ بوده‌ كه‌ در آن‌ از بام‌ تا شام‌ از آیندگان‌ و روندگان‌ پذیرایی‌ می‌شده‌ است‌ (٦ / ١٦٤-١٦٥).
در اواخر سدۀ ١١ق‌ به‌ هنگام‌ عبور نیروهای‌ تاتارهای‌ كریمه‌ به‌ رهبری‌ خان‌ سلیم‌ گرای‌ از نواحی‌ شمالی‌ بلغارستان‌، پلونه‌ آسیب‌ فراوان‌ دید (EI٢, VIII / ٣١٨). بنا به‌ گزارشهای‌ به‌ جای‌ مانده‌ از دورۀ عثمانیان‌ سه‌ چهارم‌ جمعیت‌ شهر را مسلمانان‌ تشكیل‌ می‌دادند، اما در سدۀ ١٣ق‌ / ١٩م‌ جمعیت‌ مسیحیان‌ افزایش‌ یافت‌، چنان‌كه‌ در پایان‌ حاكمیت‌ عثمانیان‌ شمار مسیحیان‌ شهر از مسلمانان‌ بیشتر بود(همانجا). در همان‌ سده‌ حیات‌ فرهنگی‌ پلونه‌ رونق‌ یافت‌ و در ١٢٤٠ق‌ / ١٨٢٥م‌ مدرسه‌ای‌ به‌ سبك‌ امروزی‌ و در ١٢٥٦ق‌ / ١٨٤٠م‌ اولین‌ مدرسۀ دخترانۀ بلغارستان‌ در این‌ شهر دایر شد («شهر...»).
در جنگ‌ عثمانی‌ ـ روسیه‌ (١٢٩٤-١٢٩٥ ق‌ / ١٨٧٧- ١٨٧٨م‌) كه‌ روسیه‌ به‌ قلمرو عثمانیان‌ در بالكان‌ حمله‌ كرد، با آنكه‌ شهر فاقد استحكامات‌ دفاعی‌ بود، نیروهای‌ مدافع‌ شهر به‌ فرماندهی‌ غازی‌ عثمان‌ پاشا به‌ مدت‌ ٥ ماه‌ در برابر سپاهیان‌ متحد روسیه‌ و رومانی‌ سرسختانه‌ ایستادگی‌ كردند. اگرچه‌ در نهایت‌ این‌ جنگ‌ به‌ شكست‌ عثمانیان‌ منجر شد، اما بیش‌ از ٤٠ هزار تن‌ از نیروهای‌ مهاجمان‌ كشته‌ شدند. پلونه‌ بر اثر این‌ هجوم‌ نیمه‌ ویران‌ شد و اهالی‌ ترك‌ آن‌ از شهر گریختند و پس‌ از برقراری‌ آرامش‌ تنها یك‌ سوم‌ از آنها به‌ شهر بازگشتند و جای‌ خالی‌ تركان‌ را بلغارهای‌ مقیم‌ دهكده‌های‌ پیرامون‌ پر كردند (سامی‌، ٢ / ١٥٣٣؛ EI٢, VIII / ٣١٩؛ لاموش‌، ٣٣٢؛ باربر، ١٦٩).

مآخذ

اطلاعاتی‌ دربارۀ كشور جمهوری‌ مردم‌ بلغارستان‌، وزارت‌ امور خارجه‌، تهران‌، ١٣٥٢ش‌؛
اولیا چلبی‌، سیاحت‌نامه‌، به‌ كوشش‌ احمد جودت‌، استانبول‌، ١٣١٨ق‌؛
باربر، نوئل‌، فرمانروایان‌ شاخ‌ زرین‌، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ‌ مهدوی‌، تهران‌، ١٣٦٤ش‌؛
سامی‌، شمس‌الدین‌، قاموس‌ الاعلام‌، استانبول‌، ١٣٠٦ق‌؛
لاموش‌، لئون‌، تاریخ‌ تركیه‌، ترجمۀ سعید نفیسی‌، تهران‌، ١٣١٦ش‌؛
نیز:

Britannica, micropaedia,١٩٨٩;
EI^٢;
Encarta Reference Library, ٢٠٠٤;
«General Info», Economic Review of the Pleven Region, www.bia-bg.com / bia / regional / pl-economic.htm;
«Pleven», Wiki-pedia, en.wikipedia.org / wiki / pleven;
Ryalls, A., Bulgaria for Tourists, Kenneth Mason;
«Town of Pleven», Bgglobe, www.bgglobe. net / index.php? ١=١&mi=١&S=-٨٩١ ;
Winston, V. H., «The Land», Bulgaria, ed. L.A.D., Dellin, New York, ١٩٥٧;
The World Gazetteer, www.world-gazetteer.com.

پرویز امین‌