بَنور، شهری‌ كهن‌ در شرق‌ استان‌ پنجاب‌ هند كه‌ در °٣٠ و ´٣٤ عرض‌ شمالی‌ و °٧٦ و ´٤٣ طول‌ شرقی‌ واقع‌ شده‌ است‌ («اطلس‌...»،I / ١٤ ).
نام‌ شهر در زبان‌ سنسكریت‌ «وَهْنیور» بوده‌ كه‌ درگذر زمان‌ به‌ صورت‌ بنیور و بنور درآمده‌ است‌. برای‌ نخستین‌بار، بابر در سدۀ ١٠ق‌ / ١٦م‌ از این‌ شهر با نام‌ امروزی‌ آن‌ نام‌ برده‌ است‌. در گذشته‌ این‌ منطقه‌ به‌ سبب‌ یاسمنهای‌ سفیدش‌ كه‌ از آن‌ عطر تهیه‌ می‌شده‌، شهرت‌ داشته‌ است‌. شاید به‌ همین‌ سبب‌ است‌ كه‌ برخی‌ از منابع‌ این‌ شهر را با نامِ پُشپانَگری‌ و یا پُشپاوَتی‌، به‌ معنی‌ شهر گلها یاد كرده‌اند؛ اما باید گفت‌ كه‌ امروزه‌ این‌ نام‌ چندان‌ درخور بنور نیست‌ (نک‌ : «فرهنگ‌...»، VI / ٤١٤؛ بابر، ٤١٩-٤٢٠؛ EI²). ویرانه‌هایی‌ كه‌ این‌ شهر را در بر گرفته‌ است‌، از قدمت‌ تاریخ‌ آن‌ حكایت‌ دارد («فرهنگ‌»، همانجا).
بنور در لشكركشی‌ سلطان‌ محمود غزنوی‌ به‌ هند در ٣٩٥ق‌ / ١٠٠٥م‌ به‌ تصرف‌ سپاهیان‌ او درآمد (كوثر، ١٨). اهمیت‌ این‌ شهر به‌ دوران‌ حكومت‌ خاندان‌ سادات‌ (٨١٧-٨٥٥ق‌ / ١٤١٤-١٤٥١م‌) باز می‌گردد. این‌ خاندان‌ نسب‌ خود را به‌ ابوالفرج‌ واسطی‌ می‌رساندند كه‌ گفته‌ شده‌: پس‌ از استیلای‌ هلاكو بر بغداد در ٦٥٦ق‌ / ١٢٥٨م‌ به‌ هند مهاجرت‌ كرده‌ است‌. سر دودمان‌ این‌ سلسله‌، خضرخان‌ (حك‌ ٨١٧-٨٢٤ق‌ / ١٤١٤-١٤٢١) بود كه‌ از جانب‌ امیرتیمور گوركانی‌، حكمرانی‌ ملتان‌ را داشت‌. چون‌ حكام‌ این‌ سلسله‌ در آغاز متكی‌ به‌ تیموریان‌ بودند، نزد طبقات‌ نظامی‌، افغانها و تركان‌ دهلی‌ محبوبیتی‌ نداشتند . سرانجام‌ در ٨٥٥ق‌ بساط حكمرانی‌ آنان‌ به‌ دستِ بهلول‌ خان‌ لودی‌ از رؤسای‌ طوایف‌ افغان‌ برچیده‌ شد (بازورث‌، ٢٧٥، ٢٨١؛EI²).
ظهیرالدین‌ محمد بابر در ٩٣٢ق‌ / ١٥٢٦م‌ در بنور اردو زد و ضمن‌ ستایش‌ زیباییهای‌ طبیعی‌ این‌ منطقه‌ دستور داد تا چارباغی‌ در دهانۀ درۀ پرآب‌ آنجا بسازند (نک‌ : بابر، نیز «فرهنگ‌»، همانجاها). بنور در ١١٧٧ق‌ / ١٧٦٣م‌ به‌ تصرف‌ نیروهای‌ سیك‌ درآمد و در قلمرو دولت‌ پاتیاله‌ قرار گرفت‌ و تا ١٣٣٥ش‌ / ١٩٥٦م‌ كه‌ در ایالت‌ پنجاب‌ هند ادغام‌ گردید، تحت‌ تصرف‌ آنان‌ باقی‌ بود (همانجا؛ EI²).
از بزرگانِ این‌ شهر، شیخ‌ آدم‌ بنوری‌ (ه‌ م‌) از مشایخ‌ نقشبندیه‌ است‌ كه‌ در دوران‌ حكومت‌ شاهجهان‌ در سدۀ ١١ق‌ / ١٧م‌ در این‌ شهر می‌زیست‌. شاهجهان‌ كه‌ از نفوذ او در میان‌ مردم‌ بیم‌ داشت‌، او را در ١٠٥٢ق‌ / ١٦٤٢م‌ به‌ مكه‌ تبعید كرد (رضوی‌، ٢٠٩).

مآخذ

بابر، ظهیرالدین‌ محمد، بابرنامه‌، كیوتو، ١٩٩٥م‌؛
بازورث‌، ك‌. ا.، سلسله‌های‌ اسلامی‌، ترجمۀ فریدون‌ بدره‌ای‌، تهران‌، ١٣٤٩ش‌؛
كوثر، مظفرعلی‌، تاریخ‌ سادات‌ باهره‌، لاهور، ١٤٠٧ق‌ / ١٩٨٧م‌؛
نیز:

Britannica Atlas, Chicago etc., ١٩٩٦;
EI²;
The Imperial Gazetteer of India, New Delhi, ١٩٠٨;
Rizvi, A. A., Shah Wali-Allah and His Times, Canberra, ١٩٨٠.

پرویز امین‌