اَلْبُشارّات‌، یا البُشَرّات‌، دشتها و دره‌های ‌حاصل‌خیزی‌ در جنوب‌ اندلس‌. واژۂ بشارات‌ كه‌ در عربی‌ به‌ معنی‌ مراتع‌ است‌، در اسپانیایی «آلپوخاراس‌» نامیده‌ می‌شود. این‌ كلمه‌ در منابع‌ موجود گاه‌ به‌ صیغه مفرد استعمال ‌شده ‌است‌ (نك‌ : ابن‌حزم‌، ١٩٦؛ ابوعبید، ٨٩٦؛ ابن‌خطیب‌، الاحاطه... ، ٣ / ١٦٨). البشارات به‌ منطقه‌ای‌ كوهستانی‌ اطلاق‌ می‌گردد كه از غرناطه‌ در جنوب‌ رشته‌ كوههای‌ سیرا نوادا تا دریای مدیترانه امتداد یافته‌ است‌ و شهرهای‌ مُطریل‌، اَدرا و اَلمَریه‌ را در برمی‌گیرد («دائرة المعارف‌...»،II / ٦٦٦؛ I / ١٣٤٣ ,² IV / ٩٢٤ ;
EI ,.(EUE
البشارات به دو بخش شرقی و غربی‌ تقسیم‌ شده‌ است‌. دره‌های‌ پهناور البشارات‌ غربی به تدریج‌ كه به جانب شرق امتداد می‌یابند، وسعت‌ خود را از دست‌ می‌دهند و باریك‌تر و عمیق‌تر می‌گردند. این‌ منطقه‌ پوشیده‌ از بستانهایی‌ سرسبز با انواع‌ درختان‌ میوه‌، چشمه‌های‌ آب‌ معدنی‌ و بركه‌های‌ عمیق‌ است‌ كه‌ در ارتفاع‌ حدود ٩ تا ١٠ هزار پا از سطح دریا واقعند (بستانی‌، ٥ / ٤٢٥). نژاد ساكنان‌ آن‌ كه‌ موریسكو خوانده‌ می‌شوند، به‌ بربرهای‌ غرناطه‌ بازمی‌گردد. این‌ منطقه كوهستانی اراضی حاصل‌خیز دارد و انگور، بادام‌، انجیر، پرتقال‌ و زیتون‌ از مهم‌ترین‌ محصولات‌ كشاورزی‌ آن‌ به‌ شمار می‌آیند (بستانی‌، همانجا).
جغرافی‌دانان مسلمان در سدۂ ٥ق‌ / ١١م از البشارات‌ یاد كرده‌اند. در حالی‌ كه‌ ابن‌ حیان‌ قرطبی‌ آن‌ را از توابع‌ كوره (استان‌) جَیان‌ می‌شمارد (٥ / ٦٦)، ابن‌ حزم‌ اندلسی این منطقه را جزو كوره البیره‌، و محل‌ زندگی‌ قبیله بنی‌ اسد بن‌ خزیمه‌ می‌داند (همانجا). گویا در زمان‌ ابوعبید بكری‌ (همانجا) آنجا توسعه چشمگیری‌ یافت‌ و به‌ صورت‌ ناحیه مستقلی‌ درآمد. ادریسی‌ نیز از اقلیم‌ پهناور البشارات‌ با دژهای‌ بی‌شمار سخن‌ رانده‌ است‌ كه‌ از ٦٠٠ روستا تشكیل‌ می‌شد و شهر جیان‌ در مركز آن‌ قرار داشت‌ (٢ / ٥٣٧). در آن‌ وقت‌، البشارات‌ از مراكز اصلی تولید ابریشم‌ به‌ شمار می‌آمد. همچنین‌ عود ناحیه دلایه آن‌ در دنیا بی‌نظیر بود (ابوعبید، همانجا؛ مقری‌، ١ / ١٤٠-١٤١).
البشارات‌ پس‌ از سدۂ ٧ق‌ / ١٣م‌ وسعت‌ خود را از دست‌ داد. دژهای‌ عقاب‌، بلّور، قلیعه‌، شبالش‌، بَرجه‌ و عَذراء و نیز مناطق‌ ركونه و دلایه از مهم‌ترین بخشهای آن بودند. قسمتی از این سرزمین‌ به‌ نام‌ بشارۂ بنی‌حسّان‌ خوانده‌ می‌شد و گویا محل‌ زندگی‌ این‌ قبیله‌ بود (ابن‌ سعید، ٢ / ١٣١؛ ابن‌ خطیب‌، اللمحة...، ١٩، الاحاطة، ٣ / ١٦٨-١٦٩).
در عصر فتوحات‌ اسلامی‌ در اندلس‌، البشارات‌ نیز همچون‌ شهرهای‌ دیگر آن‌ سرزمین‌ به‌ دست‌ مسلمانان‌ افتاد. بعدها در سدۀ ٤ق‌ / ١٠م‌ این‌ منطقه‌ عرصه كشمكشهایی‌ میان‌ امویان‌ اندلس‌ و مخالفان‌ ایشان‌ به‌ ویژه‌ ابن‌ حفصون‌ (ه‌ م‌) شد (عنان‌، دولة...، ١ / ٣٠٧- ٣٠٨). ابن‌ حفصون به تدریج پایه‌های‌ قدرتش‌ را در مناطق‌ كوهستانی‌ جنوب‌ اندلس‌ استحكام‌ بخشید و نواحی‌ بسیاری‌ از جمله‌ البشارات‌ را به‌ تصرف‌ خویش‌ آورد. متحدان‌ وی‌ كه‌ در دژهای‌ مستحكم‌ آنجا پناه‌ گرفته‌ بودند، در رمضان‌ ٣٠٠ / آوریل‌ ٩١٣ از امیر اموی‌ اندلس‌ به‌ سختی‌ شكست‌ خوردند و این‌ منطقه‌ به‌ اطاعت‌ دولت‌ اموی‌ درآمد (ابن‌ حبان‌، ٥ / ٦٣-٦٦). در ٥٢٠ق‌ / ١١٢٦م‌ آلفونسوی‌ ششم‌ پادشاه‌ نیرومند قشتاله‌ پس‌ از پیروزی‌ بر مسلمانان با عبور از دشتهای البشارات تا سواحل دریای مدیترانه‌ پیش‌ رفت‌ (عنان‌، دول‌... ، ٤٠٠).
در سدۀ ٧ق‌ / ١٣م‌ پس از روی كار آمدن حكومت ملوك الطوایف‌ در غرناطه‌، البشارات‌ در قلمرو دولت‌ جدید اسلامی‌ قرار گرفت‌ (ابن‌ خطیب‌، كناسة...، ١٧؛ عنان‌، عصر...، ٢ / ٤٣١). در پی‌ دست‌اندازیهای مسیحیان به مناطق جنوبی اندلس در ٨٩٤ق‌ / ١٤٨٩م‌، اهالی‌ البشارات‌ در بسطه‌ به‌ مقابله‌ با آنان‌ شتافتند. هرچند با وجود مقاومت‌ سرسختانه‌، سرانجام‌ به‌ شكست‌ تن‌ دادند، اما در رجب‌ ٨٩٥ / ژوئن‌ ١٤٩٠ پس‌ از تجدید قوا آنان‌ را از منطقه‌ عقب‌ راندند (مقری‌، ٤ / ٥٢١ -٥٢٣). به‌ تدریج‌ ساكنان‌ غرناطه‌ كه‌ در پی‌ جنگهای‌ مستمر با مسیحیان‌ از فقر و گرسنگی‌ رنج‌ می‌بردند، به‌ جانب‌ دشتهای‌ البشارات‌ روی‌ نهادند. سرانجام‌، پس‌ از گذشت‌ چند سده‌ از حاكمیت‌ مسلمانان‌ در غرناطه‌ در ٨٩٧ق‌ / ١٤٩٢م‌ این‌ شهر به‌ تصرف‌ فرمانروای‌ مسیحی‌ درآمد. همزمان‌ با سقوط آنجا دیگر شهرها و قلعه‌ها نیز از تصرف‌ مسلمانان‌ خارج‌ شدند (همو، ٤ / ٥٢٤-٥٢٦).

مآخذ

ابن‌ حزم‌، علی‌، جمهرة انساب‌ العرب‌، بیروت‌، دارالكتب‌ العلمیه‌؛
ابن‌ حیان‌، حیان‌، المقتبس‌، به‌ كوشش‌ چالمتا و دیگران‌، مادرید، ١٩٧٩م‌؛
ابن‌ خطیب‌، محمد، الاحاطه فی‌ اخبار غرناطة، به‌ كوشش‌ محمد عبدالله‌ عنان‌، قاهره‌، ١٩٧٥م‌؛
همو، كناسة الدكان‌ بعد انتقال‌ السكان‌، به‌ كوشش‌ محمد كمال‌ شبانه‌، قاهره‌، ١٣٨٦ق‌؛
همو، اللمحة البدریة فی‌ الدولة النصریة، به‌ كوشش‌ محب‌الدین‌ خطیب‌، قاهره‌، ١٣٤٧ق‌؛
ابن‌ سعید مغربی‌، علی‌، المغرب‌ فی‌ حلی‌ المغرب‌، به‌ كوشش‌ شوقی‌ ضیف‌، قاهره‌، ١٩٥٥م‌؛
ابوعبید بكری‌، عبدالله‌، المسالك‌ و الممالك‌، به‌ كوشش‌ وان‌ لون‌ و ا. فره‌، تونس‌، ١٩٩٢م‌؛
ادریسی‌، محمد، نزهة المشتاق‌، پورت‌ سعید، مكتبة الثقافة الدینیه‌؛
بستانی‌، بطرس‌، دائرة المعارف‌، بیروت‌، دارالمعرفه‌؛
عنان‌، محمدعبدالله‌، دوله الاسلام فی الاندلس‌، قاهره‌، ١٤٠٨ق‌ / ١٩٨٨م‌؛
همو، دول‌ الطوائف‌، قاهره‌، ١٣٨٠ق‌ / ١٩٦٠م‌؛
همو، عصر المرابطین‌ و الموحدین‌ فی‌ المغرب‌ و الاندلس‌، قاهره‌، ١٣٨٤ق‌ / ١٩٦٤م‌؛
مقری‌، احمد، نفح‌ الطیب‌، به‌ كوشش‌ احسان‌ عباس‌، بیروت‌، ١٣٨٨ق‌ / ١٩٦٨م‌؛
نیز:

EI² ;
Enciclopedia Italiana, Rome;
EUE.

عزت‌ ملاابراهیمی‌