دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٦ - بحران
بحران
نویسنده (ها) :
سیمین محقق
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٠ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
بُحران، یا بَحران، سرزمینی در ناحیۀ فُرع در حجاز میان مکه و مدینه واقع در ٢٤ کیلومتری شهر مدینه. به گفتۀ ابن اسحاق، بحران معدنی در حجاز بوده، و به حجاج بن علاط بهزی تعلق داشته است (ﻧﻜ : یاقوت، ١/ ٤٩٨-٤٩٩).
شهرت اصلی بحران به این سبب است که یکی از غزوات رسول اکرم(ص) در آنجا روی داده، وبه نام آن خوانده شده است. در سال ٣ق به پیامبر(ص) خبر رسید که شمار بسیاری از بنیسلیم در بحران و گویا به قصد توطئه گرد آمدهاند. پیامبر(ص) نیز پس از آنکه ابن ام مکتوم را در مدینه به جای خویش نهاد، همراه ٣٠٠ تن از یارانش از شهر خارج، و با شتاب به سوی آنان روان شدند؛ لیکن چون بنی سلیم متفرق شده بودند، پیامبر(ص) بدون برخوردی نظامی به مدینه بازگشتند (ابن سعد، ٢/ ٢٤، ٤/ ١٥٣؛ ابن هشام، ٣/ ٥٠؛ خلیفه، ١/ ٧١).
تاریخ دقیق وقوع این غزوه را برخی ابتدای ماه ربیعالآخر و برخی ٦ جمادی الاول یا جمادی الآخر، و مدت غیبت پیامبر اکرم(ص) را از شهر مدینه ١٠ یا ١١ روز یاد کردهاند (ابنحبیب، ١١٢؛ ابنسعد، ٢/ ٢٤؛ قس: مسعودی، التنبیه...، ٢٤٤؛ اقدی، ١/ ١٩٦؛ ابن هشام، همانجا). این غزوه که بیش از غزوۀ احد به وقوع پیوست، یکی از ١١ غزوهای است که در آن جنگ وی نداد (ابوعبید، ٢٢٨؛ ابنسعد، ٢/ ٢٤، ٢٥؛ مسعودی، مروج...، ٢٨١). این نبرد را غزوةالفرع و غزوۀ بنی سلیم نیز نامیدهاند (ابن هشام، واقدی، همانجاها؛ ابن سعد، ٢/ ٢٤، ٤/ ١٥٣).
نام بحران در سریۀ عبدالله بن جحش نیز ذکر شده است (ﻧﻜ : طبری، ٢/ ٤١٠-٤١٤).
مآخذ
ابن حبیب، محمد، المحبر، به کوشش ایلز، لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن، ١٣٦١ق/ ١٩٤٢م؛
ابن سعد، محمد، کتاب الطبقات الکبیر، به کوشش ادوراد زاخاو، لیدن، ١٣٢١-١٣٢٥ق ابن هشام، عبدالملک، السیرة التبوبة، به کوشش ابراهیم ابیاری و دیگران، قاهره، ١٣٥٥ق/ ١٩٣٦م؛
ابوعبید بکری، عبدالله، معجم ما استعجم، به کوشش مصطفى سقا، بیروت، ١٤٠٣ق/ ١٩٨٣م؛
خلیفة بن خیاط، تاریخ، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ١٣٨٧ق/ ١٩٦٧م؛
طبری، تاریخ، مسعودی، علی، التنبیه و الاشراف، لیدن، ١٨٩٣م؛
همو، مروج الذهب، به کوشش یوسف اسعد داغر، بیروت، ١٣٨٥ق/ ١٩٦٥م؛
واقدی، محمد، المغازی، به کوشش مارسدن جونز، بیروت، مؤسسة الاعلمی؛
یاقوت، بلدان.
سیمین محقق