بِجْنور، شهر و ناحیه‌ای در شمال غربی ایالت اوتارپرداش در شمال هند که بخشی از جمعیت آن مسلمانند.
شهر بجنورد در °٢٩ و ´٢٢ عرض شمالی و °٧٨ و ´٨ طول شرقی قرار گرفته، و مرکز ناحیه‌ای به همین نام است. طبق آمار ١٩٧١م/ ١٣٥٠ش این شهر ٣١٣´٤٣ نفر جمعیت داشت («مجله....»، VIII/ ٢٠١؛ ندوی، ٩؛ بریتانیکا، II/ ١٤). وسعت ناحیۀ بجنور ٨٣٣‘٤ کـﻤ ٢ و طبق آمار ١٩٩٠م/ ١٣٦٩ش جمعیت آن ٠٠٠‘١٠٠‘٢ نفر بوده است. ناحیۀ بجنور دارای تولیدات متنوع کشاورزی ازجمله نیشکر، برنج و ذرت است و از مراکز مهم تولیدات شیمیایی و دارویی هند به شمار می‌رود. بزرگ‌ترین شهرهای ناحیۀ بجنور، نجیب‌آباد و ناگیناست («اطلس...»، ١٧٤، ١٧٠، ١٦١-١٦٠، ١٥٦، ١٣٥؛ موکرجی، ٢٢٠؛ بریتانیکا، همانجا).
آگاهی درستی از پشینیۀ تاریخی بجنور در دست نیست. طبق افسانه‌ای، پایه‌گذار شهر بجنور یکی از پادشاهان اساطیری هند به نام وِنا بوده است. نخستین بار در زمان التتمش (ﻫ م)، بجنور به تصرف مسلمان درآمد. در ٨٠١ق/ ١٣٩٩م امیر تیمور گورکانی (ﺣﻜ ٧٧١-٨٠٧ق/ ١٣٦٩-١٤٠٤م) بجنور را غارت، و کشتار بسیار کرد (منهاج سراج، ١/ ٤٨٧؛ «مجله»، VIII/ ١٩٤-١٩٥).
در مآخذ اسلامی هند تا دورۀ اکبرشاه (ﺣﻜ ٩٦٣-١٠١٤ق/ ١٥٥٦-١٦٠٥م) نام شهر بجنور ذکر نشده است. در این دوره بجنور یکی از «پرگنه»های «سرکار» سامبهال «صوبۀ» دهلی بود. بجنور پس از ضعف حکومت مرکزی هند، از پایگاههای قدرت حکمرانان افغان تبار روهیله گردید و شهر نجیب‌آباد در ناحیۀ بجنور به دست نجیب‌خان پی‌افکنده شد (همانجا؛ ابوالفضل، ١/ ٣٧٠، ٥٢٢). بجنور پس از ضعف حکومت روهیله در اختبار نوابان اوده (ﻫ م) قرار گرفت و در ١٨٠١م به حکومت استعماری انگلیس واگذار گردید (بریتانیکا، همانجا؛ «مجله»، VIII/ ١٩٥). بجنور از پایگاههای شورش ١٨٥٧م بر ضد حکومت انگلیس بود و خارجیان شهر با یاری سید احمدخان از درگیری نجات یافتند (‌ﻧﻜ : خان، سراسر کتاب؛ رضوی، II/ ٣٧٢-٣٧٣).
آثاری برجای مانده از بوداییان خرابه‌های مقبرۀ نجیب‌الدوله در شهر نجیب‌آباد از آثار کهن ناحیۀ بجنور است («مجله»، همانجا).

مآخذ

ابوالفضل علامی، آیین اکبری، به کوشش بلوخمان، کلکته، ١٨٧٢م؛
منهاج سراج، عثمان، طبقات ناصری، به کوشش عبدالحی حبیبی، کابل، ١٣٤٢ش؛
ندوی، معین‌الدین، معجم‌الامکنة، حیدرآباددکن، ١٣٥٣ق؛
نیز:

An Atlas of india, Delhi, ١٩٩٠;
Britannica, ١٩٧٨;
The Imperial Gazetteer of india, New Delhi, ١٩٨١;
Khanmm, S. A., History of the Bijonr Rebellion, Delhi, ١٩٨٢;
Mukerji, A. B., «The Muslim Population of Uttar Pradesh, India», Islamic Culture, Hydereabad, ١٩٧٣;
vol. XLVII, no. ١;
Rizvi, A. A., A Socio-Intellectual History of the Isnāʾ Asharī shīʾīs in India, Canberra, ١٩٨٦.
مجید سمیعی