مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٧٠ - آیا قضا و قدر قابل تغییر است؟

و پر روشن است که با هیچیک از این دو راه که گفته شد، موجودی را به غیر آنچه هست نمیتوان فرض نمود، نمیتوان گفت میتوانست فلان جور شود و نشد، یا فلان جور نشود و شد.

(٣). در مقاله ٨ و ٩ گذشت که: هر معلولی در وجود خود نسبتی به علت تامّه خود

«از راه نظر اول (نسبت ضرورت) جهان و اجزاء جهان را به واجب الوجود نسبت داده و ضرورت هستی آنها را «قضاء» مینامیم که به معنی حکم قطعی است، و از راه نظر دوم (نسبت امکان) تعین وجود و مشخص شدن راه پیدایش آنها را «قدر» مینامیم که به معنی اندازه وجود است.»

آیا قضا و قدر قابل تغییر است؟

در محل خود ثابت شده است که نظام جهان نظام علت و معلول است و هر معلول خاص علت خاص دارد؛ و هم ثابت شده است که معلول، ضرورت وجود خود را از علت خود کسب میکند همچنانکه تعین و تقدر وجود خود را از علت و یا علل خود کسب میکند؛ و ثابت شده است که علم و اراده و قضای الهی وجود هر چیزی را از طریق علت خاص خود ایجاب مینماید.

از طرف دیگر ثابت شده است که موجودات مجرد و موجودات مادی این فرق را با هم دارند که: مجردات مستندند به علتی بسیط و هیچ گونه شرایط فاعلی و یا قابلی ندارند، ولی امور مادی علاوه بر علت بسیط موجد، وابسته به یک سلسله شرایط اعدادی و قابلی میباشند و این شرایط ممکن است تغییر کند و وضع وجود شئ مورد نظر را تغییر دهد.

در کتاب انسان و سرنوشت گفتهایم:

«موجودات جهان بر دو قسماند: برخی از آنها امکان بیشتر از یک نوع خاص از وجود در آنها نیست مانند مجردات علوی. برخی دیگر امکان بیش از یک نوع خاص از وجود در آنها هست و آنها مادیات میباشند ... ماده طبیعی استعداد دارد که با علل و عوامل مختلف مواجه شود و قهراً تحت تأثیر هر کدام از آنها یک حالت و کیفیت و اثری پیدا میکند مخالف با حالت و کیفیت و اثری که از آن دیگری