مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٤ - نکته ٢

از این بیان روشن میشود که در مرتبه حس (پیدایش اثر طبیعی در حاسه) خطایی نیست زیرا این مرتبه واجد شرایط گفته شده نیست.

عضو حساس موجود زنده در اثر تماس و برخورد ویژهای که با جسم خارج از خود پیدا میکند از وی متأثر شده و چیزی از واقعیت خواص جسم وارد عضو

---

در هیچ و خطا میدانند و چنانکه در ابتدای مقاله تذکر داده شد وقوع خطا را در بعضی از موارد مسلّم (نظیر مثالهایی که در متن مقاله ذکر شده) دلیل بر بیحقیقت بودن ادراکات در سایر موارد میگیرند و بعبارة اخری حصول علم حقیقی (مطابق با واقع) را منکرند.

اما فلاسفه پارهای از ادراکات را به عنوان «حقایق مسلّمه» (بدیهیات) میپذیرند و میگویند با به کار بردن فکر به طرز صحیح، میتوان علم حقیقی (مطابق با واقع) کسب نمود و از خطا (فی الجمله) دوری جست و وقوع خطا فی الجمله دلیل بر خطا بودن جمیع معلومات نیست.

ولی ماتریالیسم دیالکتیک اخیرا نغمه جدیدی ساز کرده است و مدعی است اساساً بین صحیح و غلط، و حقیقت و خطا اختلافی نیست، میتوان اینها را با یکدیگر مجتمع و متحد نمود؛ ممکن است یک چیز در عین اینکه صحیح است غلط و در عین اینکه حقیقت است خطا و در عین اینکه راست است دروغ بوده باشد.

بطلان این ادعا از بطلان ادعای سوفسطائیان اگر واضحتر نباشد مخفیتر نیست، زیرا این ادعا مستقیماً مبتنی بر انکار «اصل عدم تناقض» است و این اصل (به مفهوم فلسفی آن) بدیهیترین بدیهیات است و حتی از «وجود دنیای خارج» که ایده آلیستها منکرند بدیهیتر است. ما بعد در جای خود جمیع شبهات کودکانه مادیین را در مورد این اصل متعرض خواهیم شد. بر همه کس حتی بر یک طفل دبستانی روشن است که یک حکم، یک قضیه، یک جمله یا راست است یا دروغ، یا صحیح است یا غلط؛ شقّ ثالث ندارد. حتی آنکه خود طرفداران این مسلک در عین اینکه برای یک چیز مدعی میشوند هم صحیح است و هم غلط، گاهی مجبور میشوند از مطلب خارج شده و فرضیهها را عنوان کرده، پای یک جزء صحیح و یک جزء دیگر غلط را به میان بکشند.

در اینجا ابتدا کلمات مادیین را در این زمینه که برای خواننده محترم خالی از