مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٣ - نکته ٢

هم خطا و غلط بر یک طفل دبستانی نیز مخفی نیست. آیا خود دانشمندان مادی حاضرند قبول کنند اصول فلسفی و منطقی آنان هم صحیح است و هم غلط؟ آیا همین مطلب که الآن از آنها نقل کردیم که گفتند «ممکن است یک چیز هم حقیقت و هم خطا بوده باشد» ممکن است هم حقیقت و هم خطا و هم صحیح و هم غلط بوده باشد؟

آنچه از دانشمندان در باب اجتماع حقیقت و خطا نقل کردیم درباره تئوریها و فرضیههای بزرگ علمی است و منظورشان این است که یک تئوری و یک فرضیه که مشتمل بر چندین مطلب و شامل چندین واحد فکری است ممکن است دارای یک جزء حقیقت و یک جزء خطا بوده باشد. البته این چیزی است که قابل قبول است و ربطی به اصل «وحدت ضدّین» ندارد.

ما درباره این مطلب در همین مقاله آنجا که نظریات ماتریالیسم دیالکتیک را بالخصوص درباره ارزش معلومات بیان و انتقاد میکنیم بحث زیادتری خواهیم کرد.

٤. آیا حقیقت موقّت است یا دائمی؟

این مطلب نیز شایسته دقت است. دقت در این مطلب از بسیاری از اغلاط و اشتباهات جلوگیری میکند.

محققین از منطقیین و فلاسفه قدیم یکی از خواص حقیقی بودن مفاهیم و محتویات فکری را «دوام» میدانستند و میگفتند «حقایق دائمی هستند».

شیخ الرئیس ابو علی بن سینا در منطق شفا درباره این مطلب بحث کافی کرده.

برای عدهای از دانشمندان جدید و بالاخص مادیین این مطلب تولید اشتباه کرده است و گمان کردهاند مقصود این بوده که موضوع یک فکر حقیقی و مطابق با واقع باید یک امر ثابت و جاویدان باشد و از این راه به حمله پرداختهاند و مدعی شدهاند که این عقیده از آنجا برای دانشمندان قدیم پیدا شده است که به اصل تغییر در طبیعت توجه نداشتهاند و با توجه به اصل تغییر در طبیعت باید گفت حقایق موقتاند نه دائمی.

مادیین اعتقاد به دائمی بودن حقایق را از آثار جمود منطق قدیم و از خواص تفکر متا فیزیکی میدانند.

بنابراین لازم است درباره این مطلب توضیح بیشتری بدهیم.