انرژی است، هر چه هست حرکت است) پیش آمد تحول تازهتری در مفاهیم مسائل علمی و به تعبیر دیگر در مفهوم «قضیه» (حمل به اصطلاح منطقی) پیدا شد. اصلًا طرز تفکر عوض شد.

مبحث «کلیات» و مبحث «حدود و تعریفات» که فرع و نتیجه این مسأله است.

اکنون میگوییم ممکن است کسی منکر اختلافات ماهوی اشیاء بشود و بگوید به چه دلیل اشیاء مختلفی که در خارج وجود دارند از لحاظ ذات و ماهیت با یکدیگر اختلاف دارند؟ چه مانعی دارد که همه اینها یک ذات و ماهیت داشته باشند و اختلافات آنها سطحی و عرضی باشد؟ تنها اختلاف نام که یکی را «جماد» و دیگری را «نبات» و سومی را «حیوان» مینامیم دلیل نمیشود که اینها از نظر ذات و ماهیت با یکدیگر مغایر میباشند. همه اشیاء از یک سلسله اجزاء مادی تشکیل شدهاند و ماهیت آنها را همان اجزاء ماده که در همه وجود دارد تشکیل میدهد، تفاوتی که هست در کیفیت تشکل و ساختمان آنهاست و بدیهی است که تفاوت در کیفیت ساختمان سبب نمیشود که اختلافات اشیائی که همه از یک چیز ساخته شدهاند اختلاف ماهوی و ذاتی باشد همان طوری که ساختمانهای یک شهر هر کدام یک شکل و ترکیب بخصوص دارد و برای منظور و هدف معین مفید است و هر یک نام بخصوص دارد: یکی مدرسه است، دیگری پاساژ، سومی گاراژ، چهارمی مسجد، پنجمی حمّام ... و حال آنکه هر کدام از آنها مجموعهای است از آجر و سنگ و آهن و سیمان و خاک و آهک و گچ و غیره. همچنین است انواع ماشینها از اتومبیل، هواپیما، کارخانه ذوب آهن، کارخانه اسلحه سازی و غیره که همه آنها مجموعهای هستند از فلزات و غیره ولی با ساختمانها و ترتیبهای مختلف. اختلافات این ساختمانها و یا این ماشینها تنها در ناحیه تألیف و ترتیب و شکل و هدفی است که از آنها منظور است. هرگز احدی ادعا نکرده است که این ساختمانها یا این ماشینها از نظر ماهیت و ذات و نوعیت با یکدیگر متغایرند.

موجوداتی که ما آنها را ماهیات مختلف میپنداریم و اختلافات آنها را ذاتی و نوعی میانگاریم و آنها را به صورت انواع و اجناس مختلف دسته بندی میکنیم نیز بیش از این نیست. مجموعهای از ذرات مادی با یکدیگر گرد آمده و نظم و تشکل مخصوصی یافتهاند و ما آنها را با نامهای «جماد» و «نبات» و «حیوان» و «انسان»