مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٦ - نکته ٢

و مقارن این حال چیزی را به نام «ادراک» مییابیم.

هیچگاه نمیتوانیم بپذیریم که این منظره پهناور جهان با همه خصوصیات شگفتآوری که دارد، با همه خطها و سطحها و جسمهای یکپارچه و صاف (متصل

---

خارجی متأثر شده و عکس العملهایی از خود نشان میدهند. بیان و توضیح فعالیتهای عصبی به عهده علم فیزیولوژی (وظائف الاعضاء) میباشد. این دو مطلب (انجام یافتن یک سلسله عوامل خارجی در خارج و انجام یافتن فعالیتهای عصبی) مورد تسلّم و قبول قاطبه دانشمندان رئالیست میباشد که به دنیای خارجی ایمان دارند، چه روحی و چه مادی. اختلاف روحیون با مادیون در مطلب دیگری است که ذیلًا گفته خواهد شد.

این نکته نیز ناگفته نماند که هیچکس به انجام یافتن فعالیتهای عصبی در مغز خودش حضوراً آگاه نیست، بلکه اطلاعی که هر کس در این باب دارد در اثر کشفیات علمی دانشمندان است.

[٣]. امور روحی و نفسانی نیز مانند همه امور جهان تابع اصول و قواعد و قوانین معینی هستند و رابطه علیت و معلولیت بین خود آنها یا بین هر یک از آنها و مواد بدنی یا عوامل خارجی برقرار است.

روانشناسی جدید مطابق اسلوب ویژه خود (مشاهده و تجربه) همین اصول و قوانین را بیان میکند.

دانشمندان و فلاسفه روحی هیچگاه ادعا نکردهاند که روح و امور روحی از قید هر گونه اصل و قانونی آزاد است و تابع هیچ قاعده علمی نیست، تنها چیزی که اثبات کردهاند این است که روح و امور روحی خاصیتهای مخصوص ماده را ندارند و قوانین مادی بر آنها حکومت نمیکند. علیهذا نسبتهایی که بعضی از مادیون، دانسته یا ندانسته، به دانشمندان روحی میدهند به کلی بیاساس است.

دکتر ارانی در پسیکولوژی صفحه ٦ پس از آنکه شرحی در اطراف تغییر سبک تحقیقات علمی در اروپا از قرن هجدهم به بعد میدهد، میگوید:

«این اصل کلی از این به بعد در تمام تحقیقات علمی حکمفرما شد که تحقیق علم عبارت است از جستجوی دقیق و عمیق. جستجوی دقیق و عمیق وقتی انجام میگیرد که انسان علم را با عمل توأم نموده تغییراتی را که به وسیله امتحانات و