مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٣ - نکته ٢

محض است و البته بعداً نیز در این باره بحث بیشتری خواهیم کرد.

در اینجا از یاد آوری یک نکته ناگزیر است و آن اینکه مسائل علوم تجربی بر دو گونه است:

الف. مسائلی که متکی به فرضیهها و تئوریهایی است که خود مشهود نیستند و فقط گواهشان انطباق با یک سلسله تجربیات و نتیجه عملی دادن است. این سنخ مسائل بود که ما آنها را «یقینی» نخواندیم.

ب. مسائلی که از یک عده مشهودات خلاصه شده است و به وجهی میتوان گفت خودشان مشهودند، مانند تعیین خواص اجسام و کیفیت ترکیبات شیمیایی آنها.

یقینی بودن و نبودن این سنخ مسائل تابع مقدار ارزشی است که برای محسوسات قائل باشیم و ما عقیده دانشمندان جدید را درباره ارزش محسوسات بشر در ضمن بیان «سیر عقاید و آراء» شرح خواهیم داد.

چرا فلسفه و ریاضیات یقینی است؟

در اینجا که علت یقینی نبودن علوم تجربی را بیان کردیم مناسب بود که علت یقینی بودن فلسفه و ریاضیات را شرح دهیم و عقاید دانشمندان را در این باره بیان کنیم، ولی چون اثبات این مطلب روی اصول فلسفی ما احتیاج دارد که از دو مسأله دیگر که در صدر این مقدمه اشاره شد (راه حصول علم، تعیین حدود علم) بحث کنیم و آن دو مسأله را در مقاله پنجم که تحت عنوان «پیدایش کثرت در علم» خواهد آمد بیان خواهیم نمود، بیان این مطلب نفیس و دقیق را به مقاله پنجم موکول میکنیم.

٧. آیا « حقیقت » مطلق است یا نسبی؟

عدهای از دانشمندان جدید هستند که منکر اطلاق حقایقاند و قائل به «حقیقت نسبی» میباشند.

این جماعت را «نسبیون» یا «رولاتیویست» [١] و مسلک آن را «نسبیت» یا