مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٣ - نکته ٢

وسیله کشف حقیقت نیستند، وسیله کشف حقیقت یک قوه دیگری است که میتوان آن را قوه «درون بینی» یا «شهود باطنی» خواند و هم آنکه او را عالیترین مراتب عقل نامید. برگسون میگوید انسان با یک نوع تفکر در «خود» و شهود درونی «نفس» به حقیقت مطلق راه مییابد و به فلسفه اولی که عهدهدار تبیین حقایق مطلقه است تنها از این راه میتوان رسید.

در خاتمه توضیح این نکته لازم است که ارزش معلومات را از دو جنبه میتوان مورد نظر قرار داد، از جنبه نظری و از جنبه عملی.

بیان ارزش معلومات از جنبه نظری، یعنی تحقیق اینکه آیا مدرکات و معلومات ما عین واقع و نفس الامر است که در ذهن ما پیدایش یافته یا غیر آن؟

توجه فلاسفه در مبحث «ارزش معلومات» به این قسم از ارزش است و این قسم از ارزش است که قاطبه دانشمندان جدید از دکارت به بعد، از محسوسات نفی کردهاند و گفتهاند حس وسیله کشف حقیقت نیست.

و اما «ارزش عملی» یعنی تحقیق اینکه هر چند معلومات ما حقیقت را بر ما کشف نمیکند اما اینقدر هست که در عمل ما را هدایت میکند یعنی اینقدر میدانیم که بین ادراکات ما و اشیاء خارجی یک رابطه مستقیم هست؛ مثلًا در خارج کیفیت مخصوصی هست که در ما صورت رنگ را ایجاد میکند و کیفیت دیگر مخصوصی هست که در ذهن ما ایجاد صوت میکند و لهذا به وسیله همین معلومات میتوان با خارج ارتباط پیدا کرد و در عمل استفاده نمود و بعبارة اخری معلومات ما اگر ما را به ماهیت اشیاء خارجی واقف نمیکنند اجمالًا به وجود آنها واقف میکنند.

این نوع از ارزش را تنها سوفسطائیان انکار دارند و چنانکه دانستیم بعد از دکارت دانشمندان جدید هر چند ارزش نظری محسوسات را منکرند اما ارزش عملی آنها را انکار ندارند. دانشمندان بزرگ از قبیل دکارت و کانت تصریح کردهاند که ارزش عملی محسوسات قابل انکار نیست.

از اینجا بی پایگی یک قسمت از پندارهای مادیین روشن میشود.

دکتر ارانی در جزوه «ماتریالیسم دیالکتیک» فصل «ارزش معلومات» میگوید: