مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٣ - نکته ٢

عقل ندارد.

در این مقاله آنجا که ادراکات فطری مورد انکار قرار میگیرد معنای چهارم مقصود است و همین معناست که دکارت و پیروانش به آن قائلند و حسیون منکرند. ما با اینکه تصورات فطری به معنای چهارم را منکریم، به تصورات و تصدیقات فطری به معنای اول- یعنی ادراکاتی که تمام اذهان خواه و ناخواه در آنها علیالسویهاند- اعتقاد داریم و راه آن را در طی خود مقاله بیان میکنیم، ولی تا آنجا که ما تفحص کردهایم در فلسفه اروپا بین این دو جهت تفکیک نشده یعنی قائلین به تصورات فطری به معنای اول همانها هستند که به فطریات به معنای چهارم قائلند و تمام کسانی که منکر فطریات به معنای چهارم هستند منکر فطریات به معنای اول نیز هستند و آن دانشمندان چنین پنداشتهاند که تصورات و تصدیقات عمومی و یکسان برای همه بشر راهی جز اینکه آنها را خاصیت ذاتی عقل بدانیم ندارد و اگر تصورات ذاتی عقل را انکار کنیم چارهای نیست از این که تصورات عمومی و یکسان برای همه بشر را نیز انکار کنیم؛ ولی در این مقاله این دو قسمت از یکدیگر تفکیک شده و در عین این که تصورات ذاتی عقل (فطری به معنای چهارم) مورد انکار قرار گرفته، تصورات و تصدیقات عمومی و یکسان برای همه بشر (فطری به معنای اول) اثبات شده و راه آن نیز بیان گردیده. توضیح بیشتر در طی خود مقاله خواهد آمد.

(٤). مادیین جدید خود را پیرو نظریه حسیون قلمداد میکنند و مدعی هستند که تمام عناصر اولیه فکر بشر از مجرای یکی از حواس وارد ذهن شده است و تمام محتویات ذهنی انسان را همان عناصر حسی یا ترکیب یافته و تکامل یافته آن عناصر تشکیل میدهد.

این جمله در کلمات مادیین، از انگلس تا لنین و استالین، بسیار مکرر میشود:

«دنیای سوبژکتیو [١] (ذهنی) انعکاسی است از دنیای اوبژکتیو [٢] (عینی).»

مادیین کوشش میکنند که تمام تصورات و مفاهیم را از مجرای یکی از حواس توجیه کنند. علیهذا تمام ایراداتی که بر حسیون وارد است مبنی بر وجود یک سلسله