با اتفاق دیگری از میان نمیرود بلکه فقط و فقط دست تقدیر است که او را به سرای نیستی میفرستد. حال فرض کنیم که در اتاق ما تکه رادیومی شامل ٢٠٠٠ قطعه اتم قرار داشته باشد. علوم جدید به آسانی حساب میکنند که احتمال اینکه پس از یک سال شماره اتمهای قطعه رادیوم مزبور ١٩٩٩ یا ١٩٩٨ یا ... شود چقدر است، ولی در عین حال به هیچ وجه نمیتوانند نظریه قطعی اعلام داشته و شماره اتمها را پس از یک سال به وجه یقین معین نمایند. حساب میگوید ظن قوی آن است که پس از یکسال فقط یک اتم رادیوم در هم بشکند ولی محال نیست که از این لشکر اتفاقا دو سرباز دچار مرگ شوند. بعلاوه نکته دقیق دیگری که علوم جدید به ما میآموزند این است که پس از یک سال به احتمال قوی یک اتم از هر ٢٠٠٠ اتم به سرای نیستی میرود ولی به هیچ وجه نمیتوان پیش بینی کرد که آن اتم کدامیک از این ٢٠٠٠ اتم است. علم در این پرده راه ندارد و جز تقدیر کسی را از این ماجرا آگهی نه. شما ممکن است پیش خود (عذر) موجه علمی بتراشید، مثلًا بگویید «آن اتمی زودتر میمیرد که با فلان علت فیزیکی یا شیمیایی مواجه شود» ولی دغدغه به خاطر راه مدهید که سخن آنچه باشد گفتهاند و سرانجام ثابت شده که جز تقدیر، عاملی در این کار ذی اثر نیست. با این حال هنوز برخی از طرفداران قانون علیت از عقیده خود دست برنداشته مترصد عاملی هستند که بتواند جای تقدیر را بگیرد ...

مشاهدات و مطالعات فیزیکی بسیاری در این طریق، گفتار ما را تأیید کردهاند. مثلًا پرفسورهایزنبرگ (( آلمانی ثابت کرده است که تئوری جدید «کوانتا» را فقط به کمک اصل «عدم وجوب ترتب معلول بر علت» میتوان توجیه کرد ...

مثالهای فیزیکی فراوان تاکنون علی رغم قانون علیت به دست آمده و بر اثر آنها بسیاری از علمای فیزیک معتقد شدهاند که در امور مربوط به الکترونها و اتمها قانون علیت، صادق نیست و اگر در بادی امر چنین اندیشهای به خاطر ما راه یافته بود از آن بود که مقیاس نظر را بزرگ و وسیع اختیار کرده بر قسمت محسوسی از ماده حکم نموده و در امور بسیار خرد باریک نشده بودیم. فیزیکدان انگلیسی دیراک (( همین مفهوم را در کتاب خود چنین بیان میکند: «در تجربیات و مطالعات مربوط به اتمها و الکترونها عموما در حالت مفروض و معینی نتیجه آزمایش، معین