مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٥ - نکته ٢

* نمیدانیم که ادراکات عین حقیقت است یا نیست زیرا تمام ادراکات بشر حتی بدیهیات اولیه و فلسفه و علوم ریاضی بستگی دارد به طرز ساختمان دستگاه ادراکی بشر و ساختمان دستگاه ادراکی اشخاص متفاوت است.

شکاکان قدیم و نسبیون جدید و طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک

* محسوسات و معقولات اولیه و آنچه با رعایت اصول منطقی کسب شود حقیقت است.

ارسطو و پیروانش در یونان قدیم و جمیع حکمای دوره اسلامی

* فطریات عقل و معقولاتی که با رعایت اصول منطقی کسب شود عین حقیقت است و اما محسوسات نمیدانیم حقیقت است یا نیست زیرا حواس وسیله ارتباط عملی با خارج است نه وسیله کشف حقیقت.

دکارت و لایب نیتس و عده دیگر از فلاسفه اروپا

* معلومات ریاضی که صرفاً مخلوق ذهن ماست حقیقت است و اما معلومات مربوط به جهان خارج نمیدانیم حقیقت است یا نیست.

کانت آلمانی و پیروانش.

* وجدانیات و آنچه با تعقل صحیح به دست آید حقیقت است اما محسوسات نمیدانیم حقیقت است یا نیست.

جان لاک انگلیسی.

* حس و عقل هر دو فقط دارای ارزش عملی و وسیله ارتباط عملی با خارجند، وسیله کشف حقیقت تنها شهود باطن است.

هانری برگسون.