مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٢ - نکته ٢

ارتباط اعتباریات با حقایق مترتبه به آنها یا کیفیت ارتباط علوم مجعوله انسان با خواص واقعی وی

چنانکه در آغاز مقاله گفته شد گفتگوی ما در علوم اعتباریه در سه بخش میباشد:

(١). کیفیت پیدایش علم اعتباری از انسان.

(٢). کیفیت پیدایش کثرت در علوم اعتباریه (انقسامات).

(٣). کیفیت ارتباط علوم اعتباریه با آثار واقعی و حقیقی یعنی با اعمال خارجی وجود انسان.

انسان با پیمودن این سه مرحله، خود را به حقایق یعنی به خواص واقعی خود ارتباط داده و به عبارت دیگر علوم ساخته خود را توسیط نموده و با حقایق کمالی خود استکمال میورزد.

بحثهایی که تا کنون در این مقاله انجام دادهایم به دو مرحله اولی از این سه مرحله بستگی داشت، اینک میخواهیم کم و بیش در مرحله سوم به اندازه ظرفیت این مقاله به گفتگو بپردازیم.

مقدمتاً نظریات زیرین را باید در نظر گرفت:

(١). تا آنجای جهان ماده که پای مشاهده و آزمایش خود را رسانیدهایم و تا آنجا که موجوداتی یافتهایم و به بررسی پرداخته و به دست آوردهایم هر موجودی دارای فعالیتی در دایره هستی خود بوده و موجود غیر فعال نداریم.

(٢). فعالیت هر موجودی مناسب و ملایم وجود خودش (به نفع هستی و بقای خود) میباشد و از این روی موجودی که به سوی نابودی یا ضرر خود قدمی بردارد سراغ نداریم و این نظریه البته نیازمند به توضیح میباشد. در بحثهای گذشته توضیح نسبتا کافی در این باب دادهایم.

(٣). این فعالیت، پیوسته به واسطه حرکتی است (حرکتهای گوناگون که در هر موجود مناسب با ذاتش انجام میگیرد) که موجود فعال انجام داده و به غایات حرکات که کمال وی میباشد نائل شده و هستی خود را تکمیل مینماید (البته خود وجود وی نیز از قانون حرکت مستثنی نبوده و چنانکه در مقالههای آینده به یاری خدا به ثبوت خواهیم رسانید با «حرکت جوهری» متحرک میباشد و نزدیک به این سخن از دانشمندان امروزه نیز به طور فرضیه میشنویم: «جهان طبیعت حرکت»).