مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٤ - نکته ٢

نیستند و همچنین عقیده وی را در باب معقولات و فطریات و یقینی بودن آنها با اختلاف جزئی پذیرفتهاند. این جماعت را از آن جهت که به معقولات غیر مستند به حس قائل هستند «عقلیون» میخوانند.

خلاصه عقیده این دانشمندان این است که معقولات ارزش یقینی و معرفتی دارند و اما محسوسات تنها دارای ارزش عملی میباشند.

نظریه حسیون

در مقابل عقلیون دسته دیگری از فلاسفه هستند که آنها را «حسیون» میگویند.

این دسته هر چند با دسته اول در موضوع فطریات مخالفند و همین اختلاف نظر، آنها را از یکدیگر متمایز کرده و موجب جدالها و تألیف کتابها از طرف هر یک برای اثبات نظریه خود و ابطال نظریه مخالف شده اما در نفی ارزش محسوسات، عقیده دکارت را که سر دسته عقلیون است قبول دارند.

جان لاک (١٦٢٢- ١٧٠٤ م) انگلیسی که سر دسته حسیون به شمار میرود از دانشمندان بزرگ اروپاست و در روانشناسی نظریات قابل توجهی دارد؛ درباره محسوسات میگوید:

«منکر موجودات محسوس شدن چندان معقول نیست و البته یقین بر آنها هم مانند یقین بر معلومات وجدانی (آن چیزهایی که ذهن بی واسطه، نسبت میان موضوع و محمول را تصدیق میکند، مثل علم نفس به وجود خود و اینکه سه با یک و دو برابر است و اینکه مثلث غیر از مربع است) و معلومات تعقلی (آن چیزهایی که ذهن برای درک نسبت میان موضوع و محمول احتیاج به تصور معانی دیگر دارد، مانند علم به اینکه مجموع زوایای مثلث مساوی با دو قائمه است و یا اینکه جهان آفریدگار دارد) نیست و از نظر علمی و فلسفی میتوان آنها را در زمره گمانها و پندارها به شمار آورد ولی در امور زندگی دنیوی البته باید به حقیقت محسوسات یقین داشت.»

جان لاک در باب تقسیم خواص جسم نیز همان عقیده دکارت را دارد و میگوید:

«خاصیت بر دو قسم است: بعضی ذاتی جسماند و از آن منفک نمیشوند و آنها را