گاهی که به صحنه ممتدّ زندگی خود تماشا میکنیم و از طریق دیگر و جنبه دیگر زندگی خود را مورد بررسی قرار میدهیم میبینیم دمی که کودکی خردسالیم در برابر دیدگان پر از احساسات نغز و تازه ما همان و همان مهر و عطوفت مادر بوده و فکری

را که مورد نیازمندی وی است برای استفاده خود آماده سازد.

تکاپو و جنبش حیوان برای تحصیل مایحتاج حیات و آماده ساختن مواد مورد نیاز با هدایت و راهنمایی و فعالیت آن قسمت دیگر از ساختمان وجودی حیوان یعنی دستگاه شعور و اندیشه و میل و لذت و اراده انجام مییابد؛ از این رو طبیعت حیوانی برای وصول به اهداف و غایات کمالی خود نیازمند به میانجی شدن شعور و ادراک و میل و لذت و خواهش است به خلاف طبیعت نباتی که به واسطه وضع مخصوص خود راه تکامل خود را بدون واسطه شدن این امور طی میکند.

ما در این مقاله نمیخواهیم وارد کیفیت ساختمان طبیعی وجود حیوانات و طرز فعالیت اعضا و اجزای بدن حیوانات بشویم و قسمتی از تشریح یا علم وظائف الاعضاء را برای خواننده محترم بیان کنیم و یا اینکه وارد موضوعات علمالنفسی بشویم و از غرائز و تمایلات و شعور و ادراک حیوانات و بالاخص انسان صحبت بداریم و البته این هر دو قسمت بسیار شیرین و دلکش و سودمند است و علمای حیوان شناسی از یک طرف و علمای علم النفس از طرف دیگر تحقیقات بسیار مفید و سودمندی در هر دو قسمت نمودهاند و مخصوصاً در قرون اخیر پیشرفتهای فوق العاده و قابل ملاحظهای در هر دو قسمت حاصل شده و دانشمندان نتیجه زحمات خود را در اختیار عموم علاقه مندان به علم و دانش گذاشتهاند؛ و همچنین نمیخواهیم در اینجا وارد این مبحث فلسفی بشویم که آیا نفسانیات حیوان جنبه مادی دارد و از خواص معینه تشکیلات مادی بدن حیوان است و یا وجود مستقل دارد؟

و به اصطلاح معمول فلسفی جدید آیا اصالت با روح است یا با ماده یا با هر دو یا با هیچکدام؟ هیچیک از این قسمتها مربوط به مدعای این مقاله نیست.

آنچه مربوط به مدعای این مقاله است کیفیت میانجی شدن و واسطه واقع شدن ادراکات حیوان است میان طبیعت حیوانی و غایات و اهداف آن، و البته آن هم نه تمام ادراکات بلکه قسمتی از ادراکات که ما آنها را «ادراکات اعتباری» میخوانیم و اگر احیاناً وارد قسمتهای دیگر بشویم بر سبیل مقدمه خواهد بود. در اینجا تذکر چند نکته