مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٤٧ - نکته ٢

قدم و حدوث

تقدّم و تأخّر و معیت ( پیشی و پسی و باهمی )

اگر در یک سر خطی نقطهای را مبدأ قرار داده و دو نقطه دیگر را که باز در روی آن خط هستند با مبدأ مفروض از جهت دوری و نزدیکی بسنجیم نقطه نزدیکتر به مبدأ را «پیش» (متقدم) و نقطه دورتر از مبدأ را «پس» (متأخر) مینامیم.

البته این کار تنها نامگذاری نیست، بلکه از این راه است که دو نقطه نامبرده مفهوم قرب به مبدأ مفروض را کمتر و بیشتر واجد هستند و از همین روی اگر نقطه مبدأ را در سر دیگر فرض کنیم چون صفت قرب و بعد نقطهها عوض میشود نامها (پیش و پس) نیز عوض شده و نقطه پسین، پیش و نقطه پیشین، پس میگردد.

و این معنی در جاهای دیگر نیز اطّراد و عمومیت دارد. دو نفر که به سوی مقصدی روانند آنکه نزدیکتر است «پیش» میباشد و آنکه دورتر است یعنی نسبت قرب را کمتر دارد «پس» میباشد و اگر گاهی اختلاف نسبت را از دست دادند دیگر پیشی و پسی نداشته و «با هم» (مع) نامیده میشوند.

و از تأمل در این مثالها و مانند آنها برمیآید که سبب پیدایش مفهوم پیشی و پسی این است که دو موجود در واجد بودن صفتی زیاده و نقیصه پیدا کنند [١] و در هر