مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٤ - نکته ٢

١. اصل کوشش برای حیات

علمای علمالحیات در مطالعات خود به این نتیجه رسیدهاند که موجود زنده در یک کوشش دائمی است. این کوشش دائمی به طرف جلب نفع و فرار از زیان متوجه است. هر کوشش و فعالیتی که از موجود زنده سر میزند منظور و مقصودی در آن نهفته است و آن منظور یا جلب منفعتی از منافع و یا دفع ضرر و خطری از مضار و خطرات حیات است و بنابراین، محور تمام فعالیتهای موجود زنده ادامه حیات یا تکمیل آن است. این اصل یعنی «اصل کوشش برای ادامه حیات یا تکمیل آن» گاهی به نام «اصل کوشش بقاء» خوانده میشود.

این اصل یکی از اصلهایی است که داروین (( در نظریه معروف خود راجع به «تبدل و تکامل انواع» (( بدان تکیه کرده است. این مقاله راجع به این اصل بیان مخصوصی دارد که در طی خود مقاله خواهد آمد.

٢. اصل انطباق با محیط

موجود زنده در کوششی که برای حیات میکند ناچار است خود را طوری مجهز بسازد که بتواند در محیطی که هست به حیات خود ادامه دهد و تردیدی نیست که عوامل طبیعی و شرایط ادامه حیات همیشه و همه جا یکسان نیست بلکه مختلف و متفاوت است. این اختلاف و تفاوت شرایط ادامه حیات قهراً موجب اختلاف و تفاوت احتیاجات حیاتی موجود زنده میشود؛ یعنی ادامه حیات در هر محیطی مستلزم مجهز بودن موجود زنده به وسایل و ابزارها و تجهیزات مخصوصی است که احتیاجات مخصوص آن محیط را رفع کند.

علمای علمالحیات- و مخصوصاً جانور شناسان- در مطالعات خود به این نکته برخوردهاند که همواره با تغییر محیط و تغییر احتیاجات، در وضع تجهیزات وجودی موجود زنده تغییراتی حاصل میشود که با محیط و احتیاجات جدید متناسب است.

این تغییرات وجودی گاهی خود به خود و پنهان از شعور موجود زنده وقوع پیدا میکند و گاهی آشکار؛ یعنی گاهی موجود زنده از روی علم و شعور و اراده این تغییرات را