ثالثاً اگر چه اشیاء واقعیتدار (مهیات موجوده) نظر به ذاتشان غیر از واقعیت هستی هستند و نسبتشان به واقعیت و ارتفاع واقعیت (وجود و عدم) مساوی است و میشود با هر یک از دو صفت «هستی» و «نیستی» متصف شوند مثلًا بگوییم انسان

ما در مورد پنج مسأله اخیر عجالتا توضیحی نمیدهیم و به همان اندازه که در متن بیان شده قناعت میکنیم زیرا آنچه قبلًا در مورد اصالت وجود و تشکیک وجود گفته شد و مخصوصاً آنچه در ضمن مسأله تشکیک وجود در مورد کیفیت مفهوم سازی ذهن و اختلافی که قهراً روی خاصیت مخصوص ذهن بین مفاهیم و مصادیق آنها پیدا میشود بیان کردیم برای پی بردن به این پنج مسأله کافی است.

بعلاوه در مقالات ٨ و ٩ و ١٠ مطالبی خواهد آمد که در آنجا خواه و ناخواه مسائل بالا توضیح داده خواهد شد و مخصوصاً در مقدمه مقاله ٨ که از «ضرورت و امکان» بحث میشود درباره دو مسأله از این مسائل پنجگانه که اهمیت بیشتری دارد یعنی اینکه «موجود معدوم نمیشود» و اینکه «تحقق عدم در خارج نسبی است» مفصلا بحث خواهد شد، و اگر بخواهیم به توضیح کامل این مسائل پنجگانه بپردازیم با در نظر گرفتن اینکه قسمتی از مطالب مقالات آینده را باید به اینجا بیاوریم دنباله مطلب بسیار طولانی خواهد شد. علیهذا عجالتا صرف نظر میکنیم.

چیزی که لازم است مجددا یادآوری کنیم این است که اصل عمدهای که همه این مسائل و عده دیگر از مهمات فلسفه را حل میکند همانا مسأله «اصالت وجود و اعتباریت مهیت» است و این مسأله است که قیافه عمومی فلسفه را یکباره تغییر میدهد و به حل مشکلات زیادی کمک میکند.

خواننده محترم باید ذهن خود را برای درک و فهم و قبول این مسأله آماده کند و در مقدمات و نتایج آن تدبر نماید. ما در مقالات آینده نیز هر جا که مناسبتی پیش آید برای آنکه ذهن خوانندگان محترم را بیشتر روشن کنیم با عبارات دیگر و طرز تقریرهای دیگری این مسأله را بیان خواهیم کرد و مطمئن هستیم که در مورد این مسأله هر اندازه کوشش به خرج دهیم زیاد نخواهد بود. صدر المتألهین که قهرمان این مسأله است در کتب خویش مکرر از این مسأله یاد میکند و در ابواب مختلف با طرز تقریرها و دلائل متعدد آن را ذکر میکند. در یکی از تعلیقات حکمة الاشراق که نسبتاً بسط زیادتری در اطراف این مطلب میدهد میگوید: