مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٠ - نکته ٢

پس میان این معلومات تصدیقی یک نوع رابطه و بستگی هست که به توالد و بار آوری مادی خالی از شباهت نیست، زیرا در هر دو تصدیقی که نسبت اصل و فرع

---

تحلیل و ترکیب کند؟ و آیا واقعا ممکن است که ذهن در معانی و مفهوماتی که پیش خود دارد طوری عمل کند که با واقع و نفس الامر مطابقت داشته باشد؟ لهذا در اینجا چند مطلب است که شایسته توجه و دقت است از این قرار:[١]. کیفیت تحلیل و ترکیب عقلی تصورات.[٢]. کیفیت تحلیل و ترکیب تصدیقات.[٣]. ارزش منطقی تحلیل و ترکیب عقلی تصورات.[٤]. ارزش منطقی تحلیل و ترکیب تصدیقات.

ما در اینجا نمیتوانیم وارد بیان تفصیلی این چهار قسمت بشویم. راجع به قسمت اول و سوم یک بیان اجمالی در متن و در پاورقیها شد. در کتب مبسوط منطق کم و بیش در اطراف آن دو قسمت بحثهایی شده، و قسمت دوم را هم باید از مبحث «قیاس» منطق به دست آورد. آنچه اهمیت فوق العاده دارد و در درجه اول مسائل منطقی و فلسفی است و در عین حال ندیدهایم که تحقیق کافی در اطراف آن شده باشد بیان قسمت چهارم است. راه منطق تعقلی و منطق تجربی و بالنتیجه راه فلسفه تعقلی و فلسفه تجربی در اینجا به کلی از یکدیگر جدا میشود. منطق تعقلی برای تحلیل و ترکیب تصدیقات که از آن به روش «استنتاج و استدلال عقلی» تعبیر میشود ارزش منطقی قائل است ولی منطق تجربی جز برای استقراء و مشاهده و تجربه و تجزیه و ترکیب عملی ارزشی قائل نیست.

در مقدمه این مقاله و در طی خود مقاله اختلاف نظر «حسی» و «عقلی» را مشروحاً بیان کردیم و توضیح دادیم و مجدداً نیز یاد آوری میکنیم که آن اختلاف نظر، مربوط به «تصورات» است نه تصدیقات و آن هم از این جنبه که راه پیدایش اولی تصورات در ذهن چیست؟ و آن مسأله بیشتر جنبه «علم النفسی» دارد و راه حکما را در باب مبدأ و منشأ اصلی تصورات از یکدیگر جدا میکند؛ ولی این مسأله که اکنون