طرح جدیدی بود (قرن یازدهم هجری و شانزدهم میلادی) در اروپا نیز جنبش علمی و فلسفی عظیمی که مقدماتش از چند قرن پیش از آن فراهم شده بود پدید آمد و درست همان زمانی که صدر المتألّهین در حال انزوا و خلوت به تفکر و ریاضت پرداخته بود و مدتی کوهستان قم را برای این کار انتخاب کرده بود تا بهتر بتواند افکار وسیع خویش را به رشته تحریر در آورد، در اروپا دکارت فرانسوی نغمه جدیدی از خود ساز کرد، ربقه تقلید قدما را از گردن خویش دور افکند و راه نوی پیش گرفت و چندین سال در گوشهای از هلند انزوا و گوشه نشینی اختیار کرد و فارغ از امور زندگانی، روزگار خویش را وقف امور علمی کرد.

از زمان دکارت به بعد اروپا به سرعت سر سام آوری به کشفیات علمی نائل گشت. در تمام رشتههای علمی طریق تحقیق عوض شد و مسائل جدیدی پدید آمد.

علاوه بر دانشمندانی که در رشتههای علوم طبیعی و ریاضی پیدا شدند، فلاسفه بزرگی نیز هر یک پس از دیگری ظهور کردند و فلسفه را وارد مراحل تازهای کردند.

در فلسفه جدید اروپا به مسائلی که سابقاً در قرون وسطی مورد توجه بود کمتر توجه میشود و در عوض یک عده مسائل جدید که کمتر مورد توجه قدما بود مطرح میشود.

در اروپا از زمان دکارت تا عصر حاضر مکاتب فلسفی گوناگونی پدید آمده، هر دسته پیرو یک مکتب خاصی شدهاند. برخی به فلسفه تعقلی پرداختهاند و برخی دیگر از دریچه علوم تجربی به فلسفه نظر کردهاند. بعضی مسائل فلسفه اولی و حکمت الهی را قابل بحث و تحقیق دانسته و در این زمینه آراء و نظریاتی ابراز داشتهاند، و بعضی دیگر مدعی شدهاند که اساساً بشر از درک این مسائل عاجز است و آنچه تا کنون نفیاً یا اثباتاً در این زمینه گفته شده بلا دلیل بوده است. گروهی در عقاید خود الهی شدهاند و گروهی مادی.

روی هم رفته در آن فنی که از قدیم به عنوان «فلسفه حقیقی» یا «علم اعلی» شناخته شده است، یعنی فن تحقیق در نظام کلی عالم و توضیح سرا پای هستی، در اروپا چه در قرون وسطی و چه در دوره جدید پیشرفت قابل ملاحظهای حاصل نشده است و یک سیستم قوی و قانع کنندهای که فلسفه را از تشتت و تفرق و پراکندگی نجات بخشد به وجود نیامده و همین امر موجب پیدایش مشربهای ضد و نقیض در اروپا شده است و آنچه هم از تحقیقات اروپایی قابل ملاحظه و شایسته تحسین و