و چنین میپندارند که هر موجود زمانی در یک قسمت از آن موجود دیگر که به نام «زمان» خوانده میشود قرار گرفته است عیناً مانند اشیائی که در یک صندوق یا اطاق جا داده میشود با این فرق که ظرفیت و گنجایش زمان، طولی است و ظرفیت صندوق و اطاق عرضی. از لحاظ طولی، موجودات که در پشت سر یکدیگر از لحاظ زمان قرار گرفتهاند عیناً شبیه به دانههای یک زنجیر است که پشت سر یکدیگر ردیف شدهاند؛ و چون زمان موجودی است و زمانیات موجود دیگری، مانعی ندارد که یک حادثه زمانی که در یک قطعه از زمان واقع شده، با حفظ هویت و عینیت، در یک قطعه دیگر واقع میشد مانند اینکه فلان شئ خاص که در فلان گوشه صندوق است در گوشه دیگر آن واقع میشد یا فلان دانه زنجیر که در این سر است در آن سر یا در وسط بود.

این طرز تصور، طرز تصور ابتدائی و عامیانهای است که معمولًا افراد از زمان و زمانیات دارند. ولی حقیقت این است که زمان هویتی مستقل از هویت زمانیات ندارد و به عبارت دیگر زمانیات هویتی خارج از زمان ندارند و هر موجودی از موجودات زمانی، مرتبهای از مراتب حرکت و زمان است و فرض موجودی در غیر آن مرتبه از زمان که واقع شده عیناً مثل این است که فرض کنیم آن موجود آن موجود نباشد و ما در مقاله ١٠ که مستقلًا از قوه و فعل و حرکت و زمان بحث میکنیم به تفصیل در اطراف این مطلب عالی و ارجمند بحث میکنیم و نظریههای جدیدی که اخیرا در تأیید این مطلب از طرف فلاسفه و دانشمندان فیزیک و ریاضی ابراز شده بیان میکنیم. در اینجا به دلائل مخصوص این مطلب نمیپردازیم، فقط برای آنکه خواننده محترم مقصود را واضحتر درک کند با یک تشبیه مطلب را توضیح میدهیم:

زمانیات را با مراتب زمانیشان نباید به دانههای زنجیر که پشت سر یکدیگر ردیف شدهاند یا به اشیائی که در یک صندوق یا اطاق جا داده میشود تنظیر کرد. آنچه از این لحاظ شبیه زمانیات و مراتب زمانی است اعداد و مراتب آنهاست.

اعداد از «یک» تا «لا نهایت» مراتبی را تشکیل دادهاند و هر عددی مرتبهای را اشغال کرده که به موجب آن مرتبه مقدم بر بعضی و مؤخر از بعضی دیگر است. مثلًا عدد ٥ مرتبهای را بین ٤ و ٦ و عدد ٨ مرتبهای را بین ٧ و ٩ واجد است و همچنین ...

حالا ببینیم چه نسبتی بین هر عددی و مرتبه آن عدد است؟ و آیا مرتبه هر عددی خارج از حقیقت آن عدد است یا خارج نیست بلکه مرتبه هر عددی مقوّم آن عدد است؟ و به عبارت دیگر اگر یک عدد را در غیر مرتبه خودش فرض کنیم مثل آنکه ٥ را به جای ٨ و