مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٨ - نکته ٢
روز و شب ما با همین فکر و اندیشه سپری میشود، و پس از چندی احساسات مهر و عشق از افق هستی ما طلوع نموده و یک بخش مهمی از انبوه ذرات اندیشه ما را به سوی خود جذب کرده و همه اوقات ما با اندیشههای مهرورزی و تمایلات جنسی و
برای ارضای آن تمایل به جانب غذا حرکت میکند و آن را در اختیار دستگاه هضم قرار میدهد، و یا آنکه در دستگاه طبیعت وی جهاز دیگری است به نام «جهاز تناسل» و این جهاز بقای نوع حیوان را تأمین میکند، به موازات این جهاز طبیعی، در دستگاه نفسانیات حیوان غریزه و تمایل مخصوصی هست به نام «غریزه جنسی و میل جنسی»، این تمایل در موقعی که جهازات طبیعی آماده انجام دادن وظیفه خود برای بقای نوع است هیجانی در حیوان پدید میآورد و حیوان برای آنکه آن تمایل را ارضاء و آن هیجان را تسکین دهد به دنبال عملی که این نتیجه را میدهد میرود.
خلاصه اینکه به موازات احتیاجات طبیعت حیوانی یک سلسله تمایلات و غرائز مخصوص در وجود حیوان است که وجود آن احتیاجات را اعلام و حیوان را وادار به تکاپو و جنبش مینماید. البته نمیخواهیم مدعی شویم که تمام تمایلاتی که در وجود حیوان و بالاخص انسان است به ازای یکی از احتیاجات طبیعی است زیرا تمایلاتی در وجود انسان هست که مبنای طبیعی نمیتوان برای آنها پیدا کرد و آن تمایلات نماینده یک احتیاجات وجودی دیگری در انسان است علاوه بر احتیاجات طبیعی، و هم در مقام بیان این جهت نیستیم که از تمایلات زیادی که در وجود حیوان هست کدامیک از آنها اصلی و کدامیک فرعی است و اساس تمایلات حیوان و بالاخص انسان چیست؟- و شاید در این مقاله جایی برسد که در اطراف این دو قسمت که از مهمات مسائل علمالنفسی و فلسفی است بحث کنیم- بلکه مدعای ما در اینجا این است که به ازای هر یک از احتیاجات طبیعی حیوان که از راه حرکت و تکاپو و جنبش حیوان باید تأمین بشود تمایلات و غرائزی هست که حیوان را وادار و به طرف اعمالی که نتیجتاً آن منظور را میدهد رهبری میکند.
ج. در عین اینکه هر یک از جهازات طبیعی حیوان با تمایل و غریزه و اندیشههای مربوط به آن واقعاً مرتبط و پیوسته است و بالاخره از همه آنها منظور واحدی تأمین میشود و همه به منزله یک دستگاهند که برای یک منظور واحد به وجود آمدهاند نکته قابل توجه این است که طرز فعالیت این دو قسمت (قسمت طبیعی و قسمت نفسانی)