و همچنین نظریه دیگر طبیعی که این فرضیه را تکمیل میکند (هر حادثه که در جهان هستی اتفاق میافتد هرگز از میان نمیرود) نظر به بیان گذشته مفهومش این است که چون هر عمل عکس العملی دارد که خود نیز عملی است و عکس العمل دیگری دارد و همچنین ... به وسیله تبدیل قهقرائی میتوان حادثه نخستین را پیدا کرد یعنی حادثهای مانند حادثه گذشته به وجود آورد (نه عین آن) وگرنه شرایط زمانی و مکانی هر حادثه باید از کار بیفتد و در این صورت ناموس علّیت و معلولیت باطل گردیده و نظام خارج و ذهن سپری خواهد شد.

و به پارهای از جملهها که در مواردی گفته شده و بوی اصالت وجود از آنها استشمام میشود استناد میکند؛ و البته این خود دلیل واضحی است بر مطالب ما زیرا اگر مسأله اصالت وجود مثل پارهای از مسائل در نزد قدما مطرح بود خود صدرالمتألهین که در دو زمان دو عقیده دارد درباره قدما دو عقیده متضاد پیدا نمیکرد. به طور قطع مسأله اصالت وجود و اصالت ماهیت و همچنین مسأله وحدت و کثرت وجود به صورت دو مسأله روشن که حدود و مقدمات و لوازم آنها کاملًا در نظر گرفته شده باشد در قدیم موجود نبوده، چیزی که هست این است که احیاناً در کتب بعضی از حکما کلماتی یافت میشود که دلالت بر اصالت وجود میکند مثل برخی کلمات ابن سینا یا کلمات خواجه نصیرالدین طوسی، ولی با توجه به سایر عقایدی که این دانشمندان در سایر مسائل اظهار داشتهاند روشن میشود که اگر احیانا در مورد بخصوصی وجود را به صورت امری اصیل و ماهیت را به صورت امری اعتباری تلقی کردهاند به جمیع مقدمات و نتایج و لوازم این مطلب توجه نداشتهاند.

لازم است گفته شود که در طول زمانی که [حکما] درباره وجود بحث کردند عرفا از راه دیگری درباره وجود بحث کردند. عرفا وجود را با نظر یک مفهوم اعتباری و انتزاعی نگاه نمیکردند بلکه وجود را یگانه حقیقت میپنداشتند. البته سخن عرفا روی اصول دیگری که مبتنی بر کشف و شهود بود ادا میشد یعنی عرفا بحث عقلی به عنوان «اصالت وجود و اعتباریت مهیت» نداشتند، فقط سخنانی داشتند که با اصالت وجود سازگار بود. صدر المتألهین که قائل به اصالت وجود شد و آن را با براهین عقلی و فلسفی اثبات کرد از آراء و عقاید عرفا الهام میگرفت، چیزی که هست مشار الیه برای نظریه آنان مبنای عقلی و فلسفی پیدا کرد همان طوری که در بسیاری از موارد دیگر نیز نظریه عرفا را تأیید کرده و برای آنها مبانی عقلی و فلسفی محکمی تأسیس