مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٦ - نکته ٢

این معانی کلیه، کلی و ثابت و مطلق میباشند و در جهان ماده موجودی با این صفات نداریم و هر چه هست شخصی و متغیر و مقید میباشد، پس این سلسله از مدرکات را نیز مجرد از ماده باید شمرد.

برهان دیگر

در مورد علم، تنها یک نگاه کافی است. اگر باریک بینی کرده و با وجدان صاف بیازماییم خواهیم دید صورت علمی و تغیر با هم هیچ گونه سازش ندارند، و به عبارت فلسفی، حیثیت علم غیر از حیثیت تغییر و تحول میباشد و با توجه به اینکه موجود مادی عین تغییر و سیلان است باید قضاوت کرد که سنخ علم غیر از سنخ ماده است.

اگر چنانچه برای باریکی این نکته ذهنتان آماده دریافتنش نباشد ممکن است حالات مختلفه علم و ادراک را مانند معرفت و تذکر (شناختن و به یاد افتادن) در این باب بسنجید. چیزی را که ادراک کردهایم و دوباره ادراک میکنیم، میفهمیم که مدرک در حال دومی همان خود مدرک اولی ماست ١، و همچنین چیزی را که ادراک

«اشکال هندسی را ذهن در فضای موهومی که شبیه است به مکان محسوس و لکن عین آن نیست رسم میکند. مقصود از «مکان محسوس» محیطی است که انسان اشیاء خارجی را در آنجا مییابد. این محیط را انسان بینا به وسیله چشم و اشخاص کور به وسیله لامسه و مدد سامعه درک میکنند. مکان محسوس همیشه پر است از اشیاء و چون اشیائی که آن را پر میکنند گوناگون و از حیث مقاومت مختلف است، مکان محسوس غیر متجانس است و محدود هم هست زیرا میدان دید و مسافتی که از آن میتوان صدایی را شنید محدود میباشد. اما فضای هندسی بر خلاف مکان محسوس، محیطی است تهی و متجانس و بیکران و بینهایت قابل قسمت.»

و خلاصه این بیان آنکه از راه عدم انطباق خواص ادراکات ما درباره کمیات متصله با خواص معینه ماده ناچار باید این ادراکات را غیر مادی بدانیم.